Help de hollandse jungle

De Nederlandse eilanden Bonaire, St. Eustatius en Saba bieden dampende nevelwouden, mangrovebossen en bontgekleurde koraalriffen. Ga er luieren of snorkelen, of nog beter: help mee schildpadjes uitgraven of haaien vangen.

Kralendijk, Bonaire.Beeld An-Sofie Kesteleyn

Je verwacht het gewoon niet; als je een stukje onder water zwemt voor de kust van Bonaire. Je zweeft langs een paar koraalrotsen, passeert een school grazende papegaaivissen en dan staan daar opeens twintig kerstbomen op de zandbodem.

Hun takken deinen traag heen en weer in de stroming, de stammen van wit kunststof zitten vast aan een blok beton. Rode stukjes koraal hangen als kerstballen in het zonlicht. Een vrolijke mobile voor alle babyvissen van het rif?

Je trekt wat onzeker de afwasborstel uit je duikvest en begint - zoals geïnstrueerd -te schrobben op een hoge tak. Valt niet mee; de algen zijn hardnekkig en je zweeft alle kanten op in je duikuitrusting. Met een schuursponsje poets je visdraadjes schoon waar de stekjes koraal aan hangen; want dat zijn het.

Kijken naar de Hollandse Papegaai.Beeld foto An-Sofie Kesteleyn

Koraalrestauratie

Op 5 meter diepte kweken vrijwilligers het zeldzame hertshoorn- en elandgeweikoraal. En dat gaat best makkelijk: zet de knijptang op zo'n stekje, gebruik al je kracht, en hang het afgeknipte stuk koraal op dat dan weer vanzelf doorgroeit. Een nuttig klusje, en alle hulp is welkom.

'Het valt niet mee vrijwilligers te vinden, zegt eigenaar Paul Coolen van hotel Buddy Dive. Hij liet zich inspireren door koraalrestauratie in Florida. 'We kunnen wel duizend van die koraalbomen neerzetten, maar die stekjes hebben veel verzorging nodig.' Nog geen 10 procent van zijn gasten, schat Coolen, wil helpen.

'Anderhalve dag training vinden de meesten te veel gevraagd.' Coolen onderhoudt vijftig kweekrekken, en is blij dat het nabijgelegen Harbour Village Resort ook gaat beginnen met koraalrestauratie. Wie wat nuttigs wil doen, kan prima terecht in de Nederlandse gemeente Bonaire.

Speciale lezersreis

De Volkskrant bedacht een reis voor lezers langs WNF-projecten op Bonaire, Saba en St. Eustatius. Deelnemers steken af en toe zelf hun handen uit de mouwen. SNP Natuurreizen voert de groepsreizen uit en compenseert de CO2-uitstoot van alle vluchten. Drie vertrekdata in het voorjaar. Vanaf € 3.335 p.p. op basis van tweepersoonskamer, logies/ontbijt. Inclusief KLM-vlucht.

volkskrant.nl\reizen

Koraalstekjes bij Buddy Dive.Beeld Foto Coral Restoration Foundation Bonaire

Vergeten zaadjes

Neem het gebrek aan bomen op dit droge eiland. Nadat de kolonisten alle bomen omhakten en geiten introduceerden, groeien er alleen nog stekelige of giftige bosjes. Natuurbeheerder Stinapa herplantte op het neveneilandje Klein Bonaire (2 bij 3 kilometer) onlangs achthonderd bomen uit lang vergeten zaadjes.

Projectleider Elsmarie Beukeboom wijst tevreden op zwarte gaten in de harde koraalgrond, uitgehakt door militaire vrijwilligers, waaruit piepkleine scheutjes in potgrond steken.

'Dat wordt een mooie Wayaca-boom.' Beukeboom laat zien wat er moet gebeuren: 'Je hangt de pomp in een van de brakwaterbronnen, vult die lege, 2 liter-limonadeflessen, en dan ga je met een kruiwagen alle boompjes langs. Kloekkloekkloek.'

Hollandse papegaai

Klinkt heftig, maar een ochtendje met Beukeboom is geen straf. Je vaart bij zonsopgang naar Klein Bonaire met een goede kans om dolfijnen en zeeschildpadden te zien. Je draaft daar wat rond met een kruiwagen en blaast uit tijdens een picknick op No Name Beach.

Ook op het hoofdeiland probeert een sympathieke Engelsman het verdwenen bos van Bonaire te herstellen. Mede omdat hij dol is op de 'Hollandse Papegaai'. 'Die prachtige en slimme vogel heet eigenlijk de geelvleugelamazonepapegaai, maar ik noem 'm Dutch Parot. Nederlanders weten namelijk niet dat ze een unieke papegaai hebben die bedreigd wordt', zegt Sam Williams.

De 36-jarige papegaaiengek huisvest jonge vrijwilligers in een hutje bij de verlaten waterbron Dos Pos om papegaaien te verzorgen die in beslag zijn genomen of gewond zijn. Een dame uit het nabijgelegen dorp Rincon kreeg een training om rondleidingen te geven aan toeristen. Sam: 'Zo creëer ik nog wat werkgelegenheid.' Een groot hek rond diens terrein beschermt de gekweekte boompjes. 'In Rincon kun je trouwens prima geit eten. Hoe meer hoe beter.'

Je kunt natuurlijk ook een week op Bonaire doorbrengen zonder je uit te sloven. Huur een roestige jeep zonder dak en rij van snorkelstek naar picknickplaats. Nergens in de Caraïben is het tropische rif zo goed beschermd en zo makkelijk bereikbaar. Of ga kajakken in het mangrovewoud, flamingo's kijken bij het Pekelmeer of surfen op het ondiepe Lac Bay. En in welke Nederlandse gemeente kun je rondrijden in je zwembroek, met zwoele Tumba-muziek op Bon FM, of 's avonds achterin de pick-up staan met de warme passaatwind in je haren? 'Poco, poco', zeggen voorbijgangers op de boulevard, en steken hun duim op. Rustig aan.

Zelf doen

KLM vliegt vijf keer per week naar Bonaire vanaf € 802 (klm.com). Arke Fly vliegt twee keer per week naar Bonaire met een nieuwe Dreamliner vanaf 529 euro. (arke.nl) St. Eustatius en Saba zijn te bereiken via de luchthaven van St. Maarten met Winair ($ 150 retour). Of per veerboot ($ 85 retour).

Bruinwangparkieten op Bonaire.Beeld foto An-Sofie Kesteleyn

Propellorvliegtuigje

Maar toch: als je een paar uur een parkwachter helpt, of papegaaien met een gebroken vleugel voedert, dan zie je nog eens wat anders. En je steekt wat op. Al jaren prijst het Wereldnatuurfonds in Nederland Bonaire als lichtend voorbeeld van natuurbeheer in de Caraïben.

De twee andere eilanden die zich vier jaar geleden aansloten bij Nederland, Saba en St. Eustatius, zijn aan een inhaalslag bezig. Vraag het inwoners en die zullen zeggen: de prijzen, de huren en de belastingen zijn schandalig gestegen, maar oké, de ziekenhuizen en de scholen zijn verbeterd. En de bescherming van natuur en milieu krijgen meer aandacht.

Op dus naar Saba. In een propellervliegtuigje laag over zee richting die mysterieuze vulkaan die steil uit het water oprijst. Populair souvenir na de landing met piepende banden: een T-shirt met 'I survived the Saba landing'. Parkmanager Kai Wulf bestelt een biertje aan een hotelbar met uitzicht op donkergroene berghellingen en zee. 'Eigenlijk zijn we hier nog maar net begonnen', zegt de 52-jarige Duitser.

Snorkelen in het mangrovewoud van Bonaire.Beeld foto An-Sofie Kesteleyn

Bladeren als olifantsoren

Saba beschikt volgens hem over een befaamd maritiem park waar het goed mee gaat. Op het eiland is ook nog een snippertje beschermd gebied dankzij een royale Amerikaanse dame. 'Ze had geen idee dat zij ooit een gesloten zwavelmijn op Saba had geërfd. We hebben haar overtuigd het terrein te doneren.'

Met een vinger op de landkaart: 'Kijk, we willen alles beschermen boven deze 550 meter-lijn. Daar ligt waarschijnlijk het laagst gelegen nevelwoud ter wereld. Heel uniek, weten Nederlanders dat wel?' De wandeling naar de vulkaantop in de wolken is populair onder bewoners en bezoekers.

De klim is niet moeilijk, dankzij de betonnen treden die doorlopen tot aan de roestige zendtoren bovenop. Het verschil met Bonaire kan niet groter: een donkergroene jungle van palmen, woekerende klimplanten, bladeren zo groot als olifantsoren, orchideeën, reuzevarens en oude bergmahonie.

Maar eenmaal boven verandert het bos. Wolkjes mist zweven tussen je benen door en overal glinsteren druppels. Op de lichtgroene baardmossen die aan takken hangen, op de rotsen onder je voeten en op de puntjes van je wimpers. Waag je je van het pad af dan glijd je enkeldiep de chocobruine modder in.

Ecoloog Tom van 't Hof (rechts) in het nevelwoud van Saba.Beeld foto An-Sofie Kesteleyn

Onbeschermd bos

Hou je vast aan luchtwortels en kruip op handen en voeten onder de omgevallen bomen door. 'Hier sliep ik vaak met mijn vrouw in een tentje', zegt ecoloog Tom van 't Hof die een open plekje aanwijst. 'En achter die boom hing onze douchezak.' Tom schreef een boek over het Hollandse nevelwoud en wist de bouw van nieuwe zendtorens tegen te houden. 'Raar, dat dit zeldzame bos nog steeds niet is beschermd.'

Voor vrijwilligers is genoeg te doen op Saba. Parkmanager Kai denkt hardop: 'Nou, we kunnen hulp gebruiken met het onderhouden en aanleggen van wandelpaden. Maar dat is zwaar werk. Waarom niet wildkamperen bij de zwavelmijn?

Daar broedt een enorme kolonie roodsnavelkeerkringvogels. Prachtige beesten! En die moeten geteld worden. Plus hun bijzondere roep moet worden opgenomen.' Je slaapt dan tussen rotskliffen aan zee. En als je daar toch bent, stelt Kai, neem meteen monsters mee van de heetwaterbronnen.

Kleine waarschuwing: ga niet diep de mijn in. Dat deed laatst nog een groepje studenten om te griezelen. Met succes, want ze stuitten op het gemummificeerde lichaam van een eerder vermiste wandelaar. Op zee beschikt Kai over twee boten om te patrouilleren op de befaamde Saba Bank: een koraalplateau van 30 bij 60 kilometer op slechts 20 tot 40 meter diepte.

De familie Martis onder hun watapana-boom in Kralendijk.Beeld foto An-Sofie Kesteleyn

Bonaire

'We gaan beginnen met een groot onderzoek naar haaien. Daarvoor moeten we onder meer honderd haaien vangen en voorzien van een tag. Dat is veel werk, dus vrijwilligers zijn welkom.'

Op het eiland St. Eustatius, zeg maar Statia in het Engels, trekt een vulkaan ook veel wandelaars. In de krater loop je door een regenwoud met enorme bomen die niet te vrezen hebben van orkanen. Daar kunnen vrijwilligers junglepaden onderhouden, en op het strand kun je zeevuil rapen, de bedreigde iguana helpen, nog meer roodsnavelkeerkringvogels tellen en 's nacht zoeken naar zeeschildpadden die eieren leggen. Dat dier spreekt tot de verbeelding, met zijn klunzige stijl en grote glansogen.

Op Bonaire zijn ze al heel ver met de bescherming van zeeschildpadden.

'Kijk, onder dit bosje moet een nest zitten', zegt Sue Willis van Sea Turtle Conservation Bonaire. Ook hier keren veel zeeschildpadden na decennia terug naar hun geboorteplek om eieren te leggen. De Britse biologe patrouilleert in haar boot, die het WNF dit jaar doneerde, langs de stranden om nesten te controleren.

Vrijwilligers van Sea Turtle Conservation Bonaire helpen zeeschildpadjes op hun tocht naar zee.Beeld foto An-Sofie Kesteleyn

St. Eustatius

Met haar vingertoppen woelt ze in het zand. 'Ja, ik voel er eentje. We zijn net op tijd, het beestje zit verstrikt tussen wortels. En nóg een, en nóg een.' Je twijfelt eerst nog aan het nut jaarlijks alle nesten te markeren met lintjes en uit te graven. Al dat geld en die moeite... De overlevingskans van een babyzeeschildpad is toch maar 1 op 1000. Verzwakte diertjes die niet eens op eigen kracht de waterkant halen, komen naar verwachting toch niet ver.

Die scepsis smelt snel weg, zodra je een babyschildpadje dapper naar zee ziet stappen op zijn platte voorpoten. Eén vrijwilligster schuift aangespoelde schelpen en stukjes koraal opzij om het pad naar de zee te effenen, een tweede speurt de lucht af naar meeuwen. Sue: 'Hé, daar loopt er een vast. Kun jij die even naar de waterkant tillen?'

Daar ga je dan, met een flapperende babyschildpad op je handpalm, richting de branding. Je aarzelt, 1 op 1000 is geen best vooruitzicht, maar de kleine schildpad begint al met grote ogen te peddelen richting horizon. Een vrijwilligster zwemt mee tot donkerder water - waar de diertjes minder afsteken tegen de witte zandbodem - maar het liefst vaar je erachteraan met een vliegdekschip.

Zeeschildpadje kruipt uit zijn ei op Klein Bonaire.Beeld foto An-Sofie Kesteleyn
Kralendijk, Bonaire.Beeld foto An-Sofie Kesteleyn

Bonaire

Op Bonaire kun je een goed appartement huren bij Den Laman (denlaman.com) of wat goedkoper bij Sand Dollar Resort (divesanddollar.com). In een hangmat slapen kan ook in Slagbaai Nationaal Park via stinapa.org. Goede mangrovegids: Hans Voerman (hansoutdoor@hotmail.com). Een pick-up huren kost € 325 per week via Avis Bonaire.

Meest verfijnde restaurant van het eiland: At Sea (atseabonaire.com), veelbelovende nieuwkomer: Sebastian's (sebastiansrestaurantbonaire.com). Het eenvoudige Rose Inn serveert geitenstoof en iguanasoep (Kaya Guyaba 4, Rincon). Papegaaienstichting: echobonaire.org; zeeschildpaddenstichting: bonaireturtles.org; koraalrestauratie: buddydive.com; en natuurparken (stinapa.org) kunnen soms vrijwilligers gebruiken. Info: tourismbonaire.com

St. Eustatius

Op St. Eustatius kun je slapen in The Old Gin House die ook de beste keuken heeft (oldginhouse.com). Natuurbeheerder STENEPA is te bereiken via: statiapark.org Algemene info: statiatourism.com

Saba

Op Saba ligt het luxe hotel Queen's Gardens op een kruispunt van wandelpaden. Je kunt daar na een jungletocht in je hotpool uitblazen of een massage ondergaan in de nieuwe spa queensaba.com. Wildkamperen kan ook via de Saba Conservation Foundation (sabapark.org). Algemene info: sabatourism.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden