De Gids Iedereen doet maar wat

Heb je als stiefouder na een scheiding recht op tijd met je stiefkinderen?

Anna van den Breemer schrijft elke woensdag over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt. Deze week: waar sta je als stiefouder als het huwelijk met de ouder van je stiefkinderen stukloopt?

Beeld Claudie de Cleen

De tranen staan de 25-jarige Britse Nicola in de ogen wanneer ze in het tv-programma First Dates vertelt hoe het contact met haar stiefdochter plotseling werd verbroken toen de relatie met haar partner uitging. ‘Ik was degene die zes jaar lang álles met haar had gedaan, ik was als een moeder voor haar. Je kunt over een relatie heenkomen, maar niet over een kind.’

Het programma stipt een belangrijk probleem aan: waar sta je als stiefouder als de liefde met de ouder van je stiefkinderen bekoelt?

Wat zeggen de deskundigen?

‘Dit is een reëel probleem’, zegt Inge van der Valk, pedagoog en expert scheiding en co-ouderschap aan de Universiteit Utrecht. ‘Ruim de helft van de gescheiden ouders krijgt een nieuwe relatie. En van die tweede huwelijken loopt meer dan de helft binnen vijf jaar stuk.’ Zo’n 10 procent van de Nederlandse gezinnen met thuiswonende kinderen is een stiefoudergezin.

In die huishoudens is meestal geen sprake van assepoestertaferelen. ‘De helft van de stiefouders speelt een grote rol in het leven van de kinderen’, zegt Masha Antokolskaia, hoogleraar familierecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Dit blijkt uit grootschalig onderzoek waarbij leden van samengestelde gezinnen werd gevraagd: wie belt het kind als het van de fiets valt? Met wie maakt het kind zijn huiswerk? ‘Een passende juridische status die deze rol reflecteert, ontbreekt echter.’

Officieel ben je een stiefouder als je getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap aangaat met de vader of moeder van een minderjarig kind. Als stiefouder ben je verplicht mee te betalen aan de opvoeding en de verzorging van het kind, als je onder één dak woont. Komt er een scheiding, dan vervalt die plicht.

Volgens Van der Valk kan het schrijnend zijn als kinderen na een tweede scheiding hun stiefouders, met wie ze een goede band hebben, niet meer mogen zien. ‘We weten uit onderzoek dat de overgang voor kinderen na een scheiding erg moeilijk is en een negatief effect heeft op hun ontwikkeling en welbevinden. Een tweede relatiebreuk kan als nóg heftiger worden ervaren. Er ontstaat een onveilig gevoel over het aangaan van een intieme relatie, omdat iemand kennelijk zomaar uit je leven kan verdwijnen.’

Hoe moet het dan wel?

Bespreek van tevoren met elkaar hoe je het gaat doen als de relatie eindigt, tipt Gideon de Haan, gezinscoach en co-auteur van het boek Stiefsucces (2018). Oftewel: maak in goede tijden een rampenplan.

Uiteraard hangt veel af van hoe de relatie eindigt. Valt het ruziegehalte mee, dan heb je als stiefouder de grootste kans contact te houden als er sprake is van een specifieke band, misschien zelfs met specifieke activiteiten. De Haan: ‘Ik herinner me een stiefvader die coach was van het voetbalteam; beide biologische ouders hadden namelijk niets met die sport. Op die manier bleef hij in het leven van de kinderen.’

In het kader van ‘voorkomen is beter dan genezen’ pleiten deskundigen terughoudend te zijn in het – al te snel – betrekken van de kinderen bij een nieuwe relatie. ‘Ga voor een lange proeffase’, zegt Van der Valk.

Of contact gepast is na een scheiding, ligt helemaal aan de context. ‘Als een stiefouder een kind vanaf zijn 5de tien jaar lang verzorgt, dan pleit ik voor een omgangsregeling’, zegt Antokolskaia. Die kan aangevraagd worden bij de rechter op basis van een ‘nauwe persoonlijke betrekking’. Een puber wiens vader na twee jaar alweer gaat scheiden, is natuurlijk een ander verhaal. ‘Wat we vooral moeten onthouden: het belang van het kind staat voorop, niet het belang van de stiefouder.’

Vanaf nu kun je elke woensdagmiddag interessante opvoedkwesties en trends op het gebied van modern ouderschap in je mailbox ontvangen. Schrijf je hier in voor de opvoednieuwsbrief.

Ook de andere opvoedvragen bekijken? Dat kan hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden