De Gids Moederdag

Grof, eerlijk en grappig: in deze series spelen jonge moeders de hoofdrol

Beeld uit de serie Big Little Lies.

Het blijkt dus wél te kunnen, fijne tv-series en films waarin moeders de hoofdrol spelen. Ter ere van Moederdag geven we tips welke de moeite waard zijn.

Wanneer je als vrouw een baby krijgt, kom je er pas achter hoe vaak kinderen in populaire tv-series fungeren als grappige accessoire. Rachel van Friends kreeg dochter Emma en in Sex and the City baarde Miranda zoontje Brady, maar vervolgens gingen beiden door met hun leven zoals ze het gewend waren. Rachel nam gewoon weer plaats op die oranje bank in Central Perk voor een kopje koffie (zonder luiertas of enige blijk van vermoeidheid) en de zorgeloze avondjes uit van Miranda met haar vriendinnen in hippe restaurants werden ook niet terug geschaald. De echte trouwe kijker moest later constateren dat Miranda’s verhuizing naar Brooklyn, weg van Manhattan, een grotere impact had op haar vrije tijd dan het moederschap.

Als kijker leerde je dat je Baby got back kunt zingen om een baby aan het lachen te krijgen (Friends) en dat je niet meer in je spijkerbroek past en bij het verschonen poep op je gezicht kunt krijgen (SATC), maar vooral ook dat het leven met een kind erbij niet zo gek veel verandert. Vermakelijk, maar wel een tikkeltje onrealistisch.

Tegenwoordig stellen steeds meer tv-series en films het ouderschap met alle worstelingen centraal. En dat is een fijne kijkervaring. Het past in de tijdsgeest dat moeder-zijn niet langer wordt weggezet als een biologisch gegeven wat vrouwen er eventjes bijdoen - baren, voeden en weer door - maar een bron waar je een volwaardige dramaserie of zwarte komedie omheen kunt bouwen. De creatieve output op het scherm volgt in die zin op een ommezwaai die we een tijd geleden al in de maatschappij zagen: de moeder eist haar plek op en toont dat ze in allerlei gedaantes komt: zorgzaam, grof, instinctief, rauw. 

Big Little Lies

De serie Big Little Lies (HBO), gebaseerd op het boek van de Australische schrijfster Liane Moriarty, wordt geproduceerd door actrice Reese Whiterspoon die samen met Nicole Kidman, Shailene Woodley en in seizoen 2 ook Meryl Streep een rol speelt. Whiterspoon vertelde in een interview over haar frustratie dat er bijna geen interessante vrouwenrollen waren. ‘Al die geweldige actrices moesten altijd maar knokken om één vreselijke rol als echtgenote of vriendin. Ik besefte dat al die vrouwen meer te bieden hebben, grotere verhalen te vertellen hebben. De boeken en scenario’s zijn er wel. Ik dacht: als niemand dit materiaal wil ontwikkelen, doe ik het zelf.’

Met succes. Big Little Lies speelt zich af in het deftige stadje Monterey aan de kust van Californië en draait om vijf moeders wier kinderen naar dezelfde kleuterklas gaan. Onder dat laagje van dagelijkse beslommeringen, bestaande uit speelafspraakjes en vilein roddelen, smeult het: de strijd tussen de ‘thuisblijfmoeders’ versus de ‘carrièremoeders’ maakt duidelijk welke prijs je als vrouw betaalt voor die keuze. Zo is er Celeste (Nicole Kidman), ooit een succesvol advocate, maar tegenwoordig vooral de moeder van een tweeling. Ze heeft spijt van hoe haar leven gelopen is: ‘Ik schaam me diep dat ik dit zeg, maar het moederschap is gewoon niet genoeg voor mij. Helemaal niet zelfs. Ik heb het hardop gezegd: ik ben slecht.’ Niet vaak zie je op televisie hoe een moeder toegeeft te verlangen naar die andere versie van zichzelf, die van vóór de kinderen. De gelaagdheid van de karakters maakt dat de serie geen standaard verhaal is over het onbehagen van de verveelde huisvrouw met iets teveel geld. De serie draait om ‘de manier waarop mannen en vrouwen met elkaar omgaan in een tijd waarin de traditionele verhoudingen in die relatie op de schop gaan’, schreef Bart Koetsenruijter in zijn recensie in de Volkskrant.

De ontevredenheid van Celeste heeft ook te maken met de ziekelijke dynamiek die haar huwelijk door de jaren heen heeft gekregen. Seksuele aantrekkingskracht en huiselijk geweld gaan hand in hand en Celeste houdt zichzelf hier, onterecht natuurlijk, medeverantwoordelijk voor. ‘Het is verfrissend om een verhaal te zien over vrouwen en moeders dat niet eendimensionaal is. Het is niet zoet, het is niet beleefd. Het is echt. Ik denk dat er een gat was en dat we dat gat hebben gevuld’, aldus actrice Zoë Kravitz.

The Letdown

Hoofdpersoon Audrey in de Australische serie The Letdown is zeer overtuigend als uitgeputte vrouw die net moeder is geworden, zo iemand die haar baby buiten in de wagen vergeet en met een lege draagzak op haar buik verschijnt op het wekelijkse praatgroepje voor moeders. Kinderwagens zijn namelijk niet toegestaan in het weinig sfeervolle zaaltje, dat met het kringetje stoelen in het midden iets wegheeft van een AA-meeting.

Onderwerp van gesprek is niet het afkicken van een verslaving, maar de levensveranderende ervaring van een kind krijgen en de daarbij behorende twijfels. ‘Ik ben hier gewoon verschrikkelijk slecht in’, zegt Audrey ’s avonds huilend tegen haar man, wanneer de met stopwatch uitgevoerde slaaptraining van baby Stevie uitloopt in een echtelijke ruzie. ‘Ik heb nooit babydoekjes bij me. Ik ben een verschrikkelijk persoon.’ Heerlijk detail is het bed waar de kussenslopen niet matchen met het dekbed en er realistisch veel rommel op het nachtkastje ligt. (In hoeveel series zie je dat nou?)

Fijn aan The Letdown is dat de serie toont hoe moeder Audrey navigeert tussen alle tegenstrijdige behoeftes die een jonge moeder nou eenmaal heeft. Ze wil dolgraag vasthouden aan de persoon die ze ooit was, iemand die een hekel heeft aan wijverige zelfhulpboeken. En dus veinst ze tegenover de andere moeders in het praatclubje dat ze geen boeken over slaaptraining hoeft te lenen, om ze vervolgens toch aan te schaffen in de boekhandel. Op de dag dat ze tips over ouderschapsboeken met elkaar moeten delen, houdt ze Mary Shelley’s Frankenstein omhoog: ‘Het is niet helemaal off-topic. Het is een verhaal over het creëren van een monster…’

Alles komt voorbij: de eerste keer seks na de bevalling (Hij: ‘Zijn het je aambeien?’ Zij: ‘Zeg daar nou niets over’) en het vergelijken met de andere moeders (Zij: ‘Onze baby is de slechtste in de moedergroep… ze is wel de knapste baby, maar niet de beste.’ Haar man: ‘Het is toch geen wedstrijd.’ Zij: Ja, dat is iets wat alleen verliezers zeggen.’) De serie houdt het dicht bij huis, maar voor een moeder die in haar zwangerschapsverlof zit, is de wereld nou eenmaal heel erg klein.

Workin’ Moms

De Canadese dertiger Kate, gespeeld door Catherine Reitman die de serie ook schrijft en produceert, werkt in marketing en is verheugd om na haar verlof weer aan het werk te mogen. Net als in The Letdown zit ook zij in een moederclubje. Hier worden ervaringen  uitgewisseld en wordt al snel duidelijk dat veel van de vrouwen  zich in een soort identiteitscrisis bevinden nu ze de rollen van moeder, echtgenoot, vriendin en werknemer op een of andere manier moeten zien te combineren. Is Workin’ Moms een verfijnde serie over het moederschap? Nee. Maar de kijker krijgt wel degelijk grappige scenes voorgeschoteld die het beeld van typisch moederlijk gedrag, zoals we het gewend zijn te zien, doen kantelen. In seizoen 2 zie je hoe Kate naar de klok staart tijdens haar dag  thuis om klokslag twaalf uur 's middags een groot glas wijn weg te klokken. De boodschap: kleine kinderen kunnen ook héél saai zijn.

Sommige recensenten, ook die van de Volkskrant, hekelen de clichés die in de serie voorbijkomen, zoals wanneer Kate met een lekkende tiet in een vergadering zit. Maar is dat niet nou net het punt van de serie? Want laten we wel zijn: het moederschap zít vol clichés. Iedere vrouw neemt zich voor om op een geheel eigen manier invulling te geven aan het moederschap om er gaandeweg toch achter te komen dat je nou eenmaal met druppende borsten, een beurs lijf en korte nachten te maken krijgt. ‘Moederschap. Jullie maken allemaal hetzelfde mee’, zegt de vrouw die in The Letdown het moederpraatclubje leidt heel treffend. Waarom zouden die ouderclichés geen aandacht verdienen? En laten we nou niet doen alsof het hier om scènes gaat waar we al decennialang mee worden doodgegooid (wéér een grap over kolven? Nou, zo vaak zie je die ook weer niet voorbijkomen).

Het commentaar op Workin Mom’s legt nog iets anders bloot, een tendens die we vaak terugzien bij series of films over vrouwen. Namelijk de kritiek dat de hoofdrolspeelsters niet representatief zouden zijn voor álle vrouwen, omdat ze geprivilegieerde levens leiden waardoor ze zich een oppas kunnen veroorloven. Dat is best een vreemde eis die je bij andere onderwerpen toch veel minder hoort. Het is misschien wennen, maar anno 2019 mag je hopen dat een tv-serie over het moderne moederschap óók gewoon eens entertainment kan zijn, met grove grappen van luidruchtige vrouwen die hun carrière boven hun kind verkiezen.

Tully

Laat het maar aan actrice Charlize Theron over om een net bevallen vrouw in al haar uitgeblustheid neer te zetten – géén gelukzalige glow, maar wallen, een blubberbuik en dik kraamverband in de onderbroek. Moeder Marlo heeft naast de baby nog een dochter en een zoon, met gedragsproblemen, om voor te zorgen. Haar man is overdag altijd naar zijn werk en gebruikt zijn vrije avonden om te gamen in bed. ‘Zo gruwelijk geestig als in Tully zie je het jonge ouderschap eigenlijk nooit verbeeld’, schreef Floortje Smit in haar recensie over de film. ‘Wat Marlo doet, is meer dan koddig door het leven stuntelen. We kijken naar keiharde overlevingsstrijd.’ Verfrissend is dat Marlo, ondanks de deprimerende omstandigheden, haar humor niet verliest en dat het huwelijk, ondanks de seksloosheid, sterk genoeg lijkt te zijn om de klappen op te vangen.


Van haar rijke broer en perfecte vrouw (bij wie het ouderschap wel heel moeiteloos lijkt te gaan) krijgt Marlo een nachtnanny cadeau, de opgewekte Tully. Ze is een geschenk uit de hemel. Er wordt voor de baby gezorgd, het huis is aan kant en ’s morgens staan er zelfgemaakte cakejes op tafel – waardoor Marlo voor eens in haar even de perfecte moeder kan spelen op de school van haar kinderen (‘Kijk, versgebakken). Het plot van de film is verrassend en zeer pijnlijk tegelijk.

The Escape

In trage beelden toont The Escape wat het fulltime moederschap inhoudt: de routineuze handelingen van een bed opmaken, het ontbijt klaarzetten, boodschappen doen en ruzies sussen. De fijne momenten verdwijnen voor de 30-jarige moeder Tara, gespeeld door de bloedmooie Gemma Arterton, steeds meer naar de achtergrond. Ze ondergaat het zorgende leven, en de toenaderingen van haar echtgenoot, die wel tevreden is met de verdeling van de taken thuis. Hij vertrekt ’s morgens lachend naar zijn werk, uitgezwaaid door zijn twee kinderen en vrouw, om ’s avond moe terug te keren. Hij kan het dan toch niet nalaten om wat opmerkingen te maken over welke steken Tara heeft laten vallen (‘jij bent toch de hele dag thuis?’). Op een vrije middag koopt Tara een boek over wandkleden, en de plaatjes herinneren haar aan haar oude hobby, kunst, en aan de tijd dat ze méér was dan huisvrouw in een buitenwijk van Kent.

‘Ik geef niet om ze’, zegt ze in een hartverscheurende scène tegen haar man over de kinderen. ‘Het maakt me niet uit als ze hun eten niet opeten of als ze vallen. Het maakt me niks uit of ze wel of niet naar school gaan. Ik dwing mezelf om erom te geven. Ik dwing mezelf om grappig te zijn en gelukkig. Ik denk dat ze me haten.’ Ze vlucht in haar eentje naar Parijs, om een tentoonstelling over wandkleden te bezoeken, maar vooral om te vluchten van haar verstikkende rol als moeder en echtgenoot. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden