De GidsPersoneelstekort

Gratis wonen of op vakantie? Werkgevers trekken alles uit de kast in de strijd om geschikt personeel

Werkgevers trekken van alles uit de kast om personeel te werven en te behouden.Beeld Archief Claudie de Cleen

Een reis naar Ibiza, gratis woonruimte of minder dagen per week werken tegen hetzelfde salaris. Nederland kent een recordhoogte openstaande vacatures en bedrijven trekken alles uit de kast om personeel te vinden en te behouden. ‘Met alleen een vacature online gooien, red je het niet.’

Deze week zijn zestien Amsterdamse basisscholen dicht uit protest tegen het nijpende lerarentekort. De schoolbesturen gebruiken deze dagen om een oplossing te vinden voor het gebrek aan geschikte krachten voor de klas. En het onderwijs is niet de enige sector waarin personeel moeilijk te vinden is, blijkt onder meer uit cijfers van het CBS. Vooral in de handel, zakelijke dienstverlening en zorg is het lastig passende arbeidskrachten te vinden. Eind september bereikte het aantal openstaande vacatures een recordhoogte: 288 duizend werkgevers waren toen op zoek naar een nieuwe werknemer.

Volgens onderzoek van adviesbureau Berenschot, AFAS Software en uitgeverij Performa ervaart 75 procent van de bedrijven op dit moment problemen met de werving. Een beeld dat er de komende jaren niet veel hoopvoller uitziet: Trouw publiceerde vorige week dat 8 op de 10 bedrijven zich zorgen maakt om de uittocht van babyboomers. Een kwart van de bedrijven ziet het vertrek van deze oudere werknemers zelfs als een bedreiging voor hun voortbestaan.

‘Werken bij-filmpjes’

Hans van der Spek, arbeidsconsultant bij Berenschot, ziet dat er een groot beroep wordt gedaan op de vindingrijkheid van werkgevers. Via traditionele wervingsmethoden zijn sommige kandidaten moeilijk te bereiken, zegt hij. Daarom pakken bedrijven het anders aan. ‘Het is inmiddels gemeengoed geworden dat je het met alleen een vacature online gooien vaak niet redt. Het wordt bijvoorbeeld steeds belangrijker de identiteit en de werkbeleving van je organisatie over te brengen. Daarom zie je ook veel van die ‘werken bij-filmpjes’. Bij Alliander gingen zo nog verder. ‘Daar maakten ze een vr-film, waarbij technici konden ervaren hoe het is om op een elektriciteitsmast van 20 meter hoog te werken.’

LuckyTV maakt al jarenlang de populaire ‘Werken bij de NOS-filmpjes’ als parodie:

Naast het duidelijk verkondigen van de identiteit van een bedrijf, proberen sommige werkgevers kandidaten met cadeaus over te halen. Zo bood de Amsterdamse chefkok Ron Blaauw een tijdlang woonruimte en een scooter aan voor wie er in zijn Amsterdamse restaurants wilde komen werken. De Tilburgse horecagelegenheid Ibiza paaide nieuwe werknemers met een vakantie naar Ibiza.

Sollicitatiegesprek aan huis

Ook het makkelijker maken van solliciteren, is populair. Van der Spek: ‘Er zijn zo veel kapers op de kust, dat je de procedures wel versneld moet uitvoeren. Als je weken de tijd neemt om een procedure te doorlopen, heeft iemand alweer ander werk.’ Bij sommige bedrijven hoef je zelfs helemaal niet meer te solliciteren. Ikea Utrecht startte drie weken geleden een proef waarbij sollicitanten niet bij het bedrijf hoeven langs te komen, maar de Zweedse meubelgigant bij mensen thuis komt om gesprekken te voeren.

Inmiddels hebben twee mensen hiervan gebruik gemaakt, zegt Carolien Hulstman de Wit, marketing- en communicatiemanager bij Ikea Utrecht. ‘De meeste mensen willen toch zien hoe het er bij ons achter de schermen aan toegaat, maar soms is het door omstandigheden fijn om het gesprek thuis te voeren. We zijn bijvoorbeeld bij een kandidaat langsgegaan die met zwangerschapsverlof was. Het vraagt wat meer flexibiliteit van onze kant, maar dat vragen we met onze ruime openingstijden uiteindelijk ook van onze werknemers.’

Het is een van de manieren waarop Ikea een kennismaking met het bedrijf laagdrempelig wil maken. Een andere manier is onder meer via ‘live recruitment’, zegt Hulstman de Wit. In winkels hebben we zuilen staan waarop staat: ‘Wil je nu in gesprek over de mogelijkheden om te werken bij Ikea?’ Als je vervolgens een medewerker aanspreekt, staat er binnen een paar minuten een leidinggevende voor je neus die je meer kan vertellen en met wie je direct een sollicitatiegesprek kunt voeren.’

Het is bij de werving van personeel vooral belangrijk te bepalen of de gebruikte methode wel bij het bedrijf past en of het ook het type werknemer oplevert waar je naar op zoek bent, zegt Van der Spek. ‘Bij de Ikea-methode bijvoorbeeld: wil het bedrijf echt werknemers die liever thuis het gesprek voeren? Bedenk ook wat je uitstraalt. Zoals jij je als bedrijf introduceert, zet de toon. Dus zodra mensen denken: ‘Hé relaxed, Ikea komt gewoon bij mij thuis’, maar je bent geen relaxed bedrijf, dan gaat het mis. Dan creëer je een gat tussen de verwachtingen en werkelijkheid.’

Terug van weggeweest, is de bedrijfsschool. Bij gebrek aan gekwalificeerde werknemers, leiden bedrijven zelf personeel op. Vooral in de horeca en de techniek is dit middel populair. De krachten in opleiding krijgen tijdens hun opleiding vaak al betaald en zijn na afloop verzekerd van een baan.

Inzetten op behoud van personeel

Waar bedrijven zich jarenlang hebben gericht op de werving van nieuw personeel, zie je nu een kentering ontstaan. Het aantal werkgevers dat problemen ervaart bij het behouden van werknemers groeit flink volgens onderzoek van Berenschot. In 2013 gaf 15 procent aan moeite te hebben met personeelsbehoud, nu is dat 63 procent. Van der Spek: ‘Je kunt wel blijven inzetten op de werving, maar als nieuwe werknemers in no time weer verdwijnen, heb je daar niets aan. Daarom zie je dat werkgevers niet enkel blijven vissen in een lege vijver, maar kijken naar de werknemers die ze al hebben, hoe ze daar het beste uit kunnen halen en het aantrekkelijk proberen te maken om te blijven.’

Een populair middel hiervoor is het aanbieden van een extra hoog opleidingsbudget, ziet Van der Spek. ‘Voor veel werknemers zijn ontwikkelingsmogelijkheden de belangrijkste reden om bij een werkgever te blijven.’ Ook ziet Van der Spek dat in steeds meer sectoren de eigen bedrijfscultuur onder de loep wordt genomen. ‘Vaak zijn er patronen ingeslopen waarvan je je kunt afvragen: moet dit echt zo blijven? Moet je bijvoorbeeld vasthouden aan diensten van acht uur?’

Vierdaagse schoolweek

Zo wordt er op sommige basisscholen geëxperimenteerd met de vierdaagse schoolweek. Bij De Wissel in Hoorn, een school met speciaal basisonderwijs, zijn alle kinderen sinds ongeveer vier jaar elke woensdag vrij. Een maatregel die niet is geboren uit personeelstekort, zegt directeur Mark Leek, maar omdat de leerlingen van vijf dagen school totaal overprikkeld raakten. ‘Veel ouders meldden hun kinderen eens per week ziek, nu is het aantal ziekmeldingen met de helft gedaald.’ En ook leraren geven aan dat de werkdruk enorm is gedaald, zegt Leek. ‘Ik heb dit jaar geen griepgolf gehad.’

Hoewel Leek ook openstaande vacatures heeft, denkt hij wel dat een vierdaagse werkweek een oplossing voor het lerarentekort in het onderwijs zou kunnen zijn. ‘We geven nu jaarlijks 140 uur minder les dan andere scholen en de schoolresultaten gaan er niet op achteruit’, aldus de directeur. ‘Daarnaast zie ik dat een dag rust echt een positieve uitwerking op de leerlingen heeft.’

Joop Schippers, arbeidseconoom aan de Universiteit Utrecht, denkt dat als de krapte op de arbeidsmarkt aanblijft bedrijven uiteindelijk naar technologische oplossingen moeten zoeken. ‘Dat kost tijd, want productieprocessen moeten dan volledig omgegooid worden. Dat vraagt om forse investeringen en niet alle bedrijven hebben de mogelijkheden hiervoor op de plank liggen. Maar het aantal arbeidskrachten is eindig en we vinden het met zijn allen geen goed idee om massaal de grenzen open te zetten. Dan blijft er niet veel over, behalve een groter deel van het werk door robots te vervangen.’

Minder dagen open

Ook chef Thijs Meliefste (32), die vorige week tot jonge topchef van het jaar werd verkozen, nam een drastische maatregel toen het lastig bleek personeel te vinden en te behouden. Zijn Zeeuwse restaurant Meliefste is sinds september 2018 nog maar vier dagen per week open, terwijl het personeel niets inlevert op salaris. ‘Vroeger was het in de horeca normaal dat het personeel 80 tot 85 uur per week werkte en er maar 40 betaald kreeg. De huidige generatie pikt dat niet meer en dat is misschien maar goed ook.’

Wil je weten of je genoeg verdient? Vul het Salariskompas van Intermediair in.

Er worden nog steeds lange dagen gemaakt – 16 uur per dag, van negen 's ochtends tot één 's nachts – maar in plaats van 5 dagen zijn dat er nu 4. ‘Het is nog steeds te veel’, zegt Meliefste, ‘maar het is al wel beter. We zijn de eerste generatie die een andere weg is ingeslagen en het beter en eerlijker probeert te maken. Dat is niet per se goed voor onszelf als ondernemer, maar ik geloof wel in de duurzaamheid ervan.’

Meliefste verwachtte zo’n 20 procent minder omzet, maar dat valt uiteindelijk mee. ‘We zijn iets omhooggegaan in prijs en we hebben er een extra tafel bijgezet. Daarnaast heb ik op de vrije donderdagen zelf meer tijd om evenementen en zijprojecten te doen. Zo heb ik afgelopen donderdag nog een wedstrijd gejureerd. Mijn werkzaamheden zijn diverser geworden. Ik heb meer tijd om mezelf te ontwikkelen, en dat is natuurlijk ook wel leuk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden