de gids houdbaarheidsdatum

Gooien we minder eten weg als de tht-datum verdwijnt?

De overheid wil de verspilling van voedsel tegengaan. Nieuw onderzoek wijst uit dat consumenten minder weggooien als er op de verpakking iets anders staat dan ‘tenminste houdbaar tot’.

Verschillende groenten tijdens een gratis lunch op het evenement Damn Food Waste in Rotterdam. Beeld ANP

Waarom wil de overheid de voedselverspilling bestrijden?

Er gaat nogal wat eten verloren bij alle tussenstops die ons voedsel maakt op de weg van de boerderij of de fabriek tot de maag of de vuilnisbak. De consument is de grootste bron van verspilling: die is verantwoordelijk voor zo'n beetje eenderde van al het voedsel dat elk jaar in Nederland wordt verkwist.

Gemiddeld gooit de consument bijna 70 kilogram aan vast voedsel per jaar weg. 22 kilogram daarvan is onvermijdbaar: dat zijn de schillen en botten. De overige 48 kilo is voedsel dat nog te eten was geweest. Niet meegerekend: de dranken die we onterecht door de gootsteen spoelen. De gemiddelde consument gooit 155 euro aan eten in een jaar weg. Ondanks voorlichtingscampagnes neemt die verspilling de laatste jaren maar niet af.

Waarom gooit de consument zoveel weg?

Een van de boosdoeners is volgens de overheid de tht-datum op de verpakking: tenminste houdbaar tot. ‘Gemiddeld gooit 16 procent van de mensen producten direct na het verstrijken van de tht-datum weg’, schrijft demissionair staatssecretaris Martijn van Dam (Landbouw). Verder gaat ook nogal wat verloren als mensen op een dag besluiten om hun voorraadkast op te ruimen, meestal als ze één product hebben gevonden dat voorbij zijn tht-datum is.

Een ander probleem is dat ‘slechts 38 procent van de consumenten het verschil kent tussen de tht-datum en ‘te gebruiken tot’, het advies voor veilig gebruik van verse producten’, aldus Van Dam. Een goede interpretatie ‘kan voedselverspilling dus voorkomen’. Dat is ook al uit eerder research gebleken. Het Centraal Bureau voor de Levensmiddelenhandel (CBL) zei in januari dat betere voorlichting ertoe kan leiden dat de consument 14 kilogram per persoon minder weggooit. Van Dam liet de proef op de som nemen.

Wat heeft Van Dam precies laten onderzoeken?

Wetenschappers van de Wageningen Universiteit hebben uitgezocht of het weglaten van de tht-datum op producten die bij kamertemperatuur lang houdbaar zijn helpt om verspilling te voorkomen. Dat bleek het geval: proefpersonen gooiden nog maar 27 procent van de producten weg, in plaats van 39 procent als er tenminste houdbaar tot op stond. Werd de tht-datum vervangen door de uitdrukking 'lang houdbaar' dan bleef 31 procent van de producten op de plank staan. Het experiment liet wel grote verschillen zien per product. Stroop zonder een houdbaarheidsdatum lieten de proefpersonen wel in de kast staan, terwijl pakken sap zonder tht-datum juist sneller in de vuilnisbak belandden.

Gaat Nederland nu andere termen over de houdbaarheid op de verpakking zetten?

Helaas: tussen droom en daad staan Europese afspraken in de weg. Er is binnen de Europese Unie gekozen voor uniforme aanduidingen: tht en tgt. Beide zijn ‘wettelijk beschermd’, zoals dat heet. Fabrikanten moeten een tht-datum zetten op lang houdbare levensmiddelen, ‘te gebruiken tot’ hoort te staan op producten die kort houdbaar zijn of snel bederven zoals vlees, vis, voorgesneden groenten, koelverse maaltijden of verse vruchtensappen.

Daarbij komt dat uit het Wageningse onderzoek blijkt dat een andere aanduiding niet zaligmakend is. Als er alleen maar ‘lang houdbaar’ op de verpakking staat gooien consumenten weliswaar minder snel producten weg, maar ze zeggen ook die aanduiding ‘niet prettig te vinden’. Ze blijven onzeker over de voedselveiligheid en de kwaliteit.

Wat wil de overheid dan wel met het onderzoek bereiken?

In de Europese richtlijn over voedselinformatie is een lijst opgenomen met levensmiddelen waarop géén tht- of tgt-datum hoeft te staan. Daarop staan naast groente, fruit en aardappelen vooral producten die heel lang houdbaar zijn bij kamertemperatuur. Het gaat om onder andere azijn, keukenzout, suikers in vaste vorm, kauwgom, wijn, likeur en dranken met een alcoholgehalte van 10 procent of meer. Nederland en Zweden willen daar meer levensmiddelen aan toevoegen. Zoals: houdbare, droge gefermenteerde worsten zoals pepperoni, geconserveerde vis zoals zure haring, harde kazen zoals pecorino, droge pasta, rijst, koffie, thee, meel en water.

De Europese Commissie twijfelt aan het nut van die uitbreiding. Ze wil eerst bewijs zien dat het weglaten van een tht-datum leidt tot het minder weggooien van voedsel. ‘Dit onderzoek is een eerste aanzet’, zegt woordvoerder Daniëlle Rebel van Economische Zaken. ‘Het is een indicatie dat er een effect optreedt. Er is natuurlijk meer onderzoek nodig.’

Kunnen fabrikanten niet op eigen houtje meer informatie geven?

Dat mag, maar het gebeurt nog niet veel en vaak nog in vage bewoordingen: ‘Na opening enkele dagen houdbaar’ staat er dan op het etiket. Wat zijn enkele dagen? ‘Je ziet wel dat sommige supermarkten aanwijzingen op verpakkingen zetten’, zegt Roy van der Ploeg van het Voedingscentrum. ‘Dan lees je op een doosje druiven dat je die beter in de koelkast kunt bewaren.’

Hoe kan de consument voorlopig zelf verspilling voorkomen?

Op de website van het Voedingscentrum staat een ‘bewaarwijzer’. Voor tweeduizend producten valt uit te zoeken hoe lang ze te bewaren zijn als de verpakking eenmaal is geopend en hoe lang ze na hun tht-datum nog te consumeren zijn. Wie tot het uiterste wil gaan in zijn besparingswoede kan de websites bezoeken van preppers, mensen die zich voorbereiden op de ondergang van de samenleving door bunkers te bouwen en voorraden aan te leggen. ‘Ik heb eindelijk aangedurfd om de proef op de som te nemen’, meldt ene Jester op het forum van Preppers.nl. Hij dronk van bronwater dat volgens het etiket al vier jaar niet meer houdbaar was. ‘Het smaakte prima en na een dag had ik geen bijwerkingen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden