Essay De nieuwe luxe

Geen spullen, maar tijd, rust en aandacht: dat is de nieuwe luxe

Geen spullen, maar tijd, rust en aandacht: dat is de nieuwe luxe. Maar huh? Daar zijn toch weer allerlei producten voor te koop.'

Luxe. We hebben het niet echt nodig maar zonder kunnen we ook niet. Het is een diepgevoeld menselijk verlangen naar schoonheid en de wil om je te onderscheiden van de ander. Je zou kunnen zeggen, luxe geeft kleur aan het leven. Een peperdure Chanel jurk of toch liever die blingbling speedboot – wat luxe is, hangt vaak af van persoonlijke voorkeuren, die weer afhangen van inkomen, sociale status en smaak. De een houdt nu eenmaal meer van streetwear en een ronkende Harley. Of een inspannende Himalaya-tocht, want luxe is steeds vaker een vinkje op de bucketlist, die lijst van must-do’s die we gedaan moeten hebben voor we sterven. Want niet alleen wat we hebben maar ook wat we doen geeft immers kleur aan het leven. Hoe dan ook, iedereen heeft zijn hoogstpersoonlijke invulling van luxe.

Zoeken naar niets - Time for yourself

Marcin Rusak & Iona Inglesby

In een tijd die wordt gedomineerd door smartphones en wereldwijde internetdekking is de weg kwijt raken zo goed als uitgesloten, met dank aan Google Maps en de kompas-app. Toch biedt dwalen door het onbekende een moment van afzondering en overpeinzing voor de moderne mens, die zich continu altijd bekeken en beluisterd voelt. Een staat van existentiële onthechting – waar ben ik, waar ga ik heen? – leidt bovendien tot onverwachte creativiteit en verrassende inspiratie. De invloed van big data en algoritmes op ons leven wordt steeds groter. Wie wij zijn en wat we doen is te belangrijk om aan zelfdenkende robots of algoritmes over te laten. De mens moet op zoek naar zichzelf. Dat althans beoogt het Londense ontwerpduo Marcin Rusak & Iona Inglesby. Het stijlvolle hulppakket Time for yourself maakt verdwalen weer mogelijk door een geblindeerd horloge en een kompas met ongecontroleerd draaiende wijzer. Natuurlijk kun je ook telefoon en horloge thuislaten en een boswandeling maken. Maar door verdwaal-objecten van Time for Yourself zijn als een sieraad te dragen en zijn daardoor een voortdurende herinnering om rust te nemen.

Dat wordt steeds lastiger, want luxe wordt voor steeds meer mensen bereikbaar door de toenemende welvaart. Het Latijnse ‘luxus’ betekent niet voor niets bijzondere groei. Best logisch dus dat luxe aan inflatie onderhevig is. Een tweede auto of een Spaanse zonvakantie, het is allang geen luxe meer (voor de meesten mensen dan). Daarbij, luxe heeft zijn onschuld verloren. Zo’n speedboot of vliegvakantie is slecht voor het milieu en hoe weet je of er geen kinderhandjes aan die merkkleding hebben gewerkt. Voor je het weet ben je verspillend en verkwistend, of nog erger: elitair. Alles wat riekt naar verkwisting ligt onder een vergrootglas – of dat nou het Griekse vakantieresort van de Koning is, of dat zwembad van de buren waarvan de hele straat zich afvraagt: ‘waar doen ze het van?’

Ritueel offline - Meetblock

Meetblock maakt intiem sociaal contact mogelijk door gezamenlijk de telefoons daadwerkelijk uit te zetten en verbetert de balans tussen onze analoge en digitale levens. In dit gelikte doosje kunnen zes smartphones worden bewaard. De afgeschermde wand voorkomt dat de telefoons verbinding kunnen maken met een netwerk, zodat een etentje of verjaardag niet wordt verstoord door hinderlijke bliepjes of lichtjes. De gastvrouw die stilzwijgend maar veelzeggend de Meetblock op tafel zet, het zou zomaar kunnen uitgroeien tot een eigentijds ritueel. Na het moderne schrikbeeld van Fomo (the fear of missing out, de drang om altijd en overal online en bereikbaar uit angst om die dat ene app-bericht of die urgente newsbreaker te missen) volgt nu Jomo oftwel the joy of missing out. De Meetblock verschijnt dit najaar op de markt.

De tentoonstelling Luxe? Veranderende verlangens in designmuseum Cube in Kerkrade is een kritische verkenning van het moderne genieten. Aan de hand van meer dan tachtig objecten worden de nieuwe economische en ethische grenzen van luxe afgetast. Handmatig vakmanschap is schaars geworden. Materiële perfectie kan tegenwoordig veel sneller worden gerealiseerd door nieuwe digitale of gerobotiseerde productietechnieken als 3D-printen en computergestuurde weefgetouwen. Wat is nog echt authentiek in een wereld van nepnieuws en slimme materialen met natuurlijke eigenschappen, zoals glanzende witte kunststof die net als ivoor door de tijd verkleurd. Nieuwe ‘luxe-problemen’ doemen op door milieubelasting en groeiende welvaartsongelijkheid. Kortom: de luxe van morgen zou er nog wel eens heel anders kunnen uitzien dan die van vandaag.

Melancholiek geluk - Embrace melancholy

Nel Verbeke

Melancholie is een gemoedstoestand die wordt verguisd op sociale media, waar alles draait om succes, geluk en voorspoed en uitsluitend positivisme wordt beloond met likes. Toch zijn een milde droefheid en een onbestemd gemis onontbeerlijk voor een rijk en gebalanceerd en gevoelslevens. Het project Embrace melancholy is een zoektocht naar design dat melancholie stimuleert. In het fin de siècle was melancholie zelfs een gemoedstoestand die was voorbehouden aan een welgestelde elite. Met vier wonderschone maar stemmige objecten als een gitzwarte spiegel, een zandloper grijze schalen en vazen mer een verweerd oppervlak wil ontwerper Nel Verbeke de relativerende somberheid opnieuw tot statussymbool verheffen, als tegenwicht voor het alomtegenwoordige happy-go-lucky levensgevoel van Facebook waarin falen weliswaar geen optie is maar toch het nastreven waard zou moeten zijn.

Onder druk van technologie, milieuvraagstukken, welvaartsongelijkheid en andere maatschappelijke ontwikkelingen staat luxe niet meer alleen voor pracht en praal. Voor veel jongeren – en ook ouderen trouwens – is iets terugdoen voor de wereld bevredigender dan goud en diamanten, al was het maar om de status, verzilverd in likes en shares. Zo steeg het aantal Nederlanders dat vrijwilligerswerk doet het afgelopen decennium van 44 naar 49 procent volgens een trendrapport van het Central Bureau voor de Statistiek uit december 2017. In datzelfde rapport stond ook dat ‘internet een steeds belangrijker plaats inneemt in de manier waarop mensen hun maatschappelijke betrokkenheid vormgeven’. Beter nog is even helemaal geen internet en de tijd nemen voor die wandeling door de natuur. Intiem contact leggen door elkaar in de ogen te kijken en echte emoties voelen. Weg van de onbetrouwbare geld- en voedselstromen en je eigen groente verbouwen. Het is luxe die je niet kunt kopen maar waarvoor je iets moet doen, of soms zelfs alleen iets voor hoeft te laten.

Recyclen met goud - Golden Joinery

De glans is er wel een beetje af bij de exclusieve modemerken. Vandaag bestelt is immers morgen in huis. En zijn we niet juist spullen-moe? Golden Joinery is een 'nieuw' modemerk van Painted Series. Dit initiatief van modeontwerper Saskia van Drimmelen en theaterregisseur Margreet Sweerts wil een tegenwicht bieden voor de vluchtigheid van de op hol geslagen mode-industrie met geldverslindende catwalkshows en seizoensgebonden collecties. In workshops leer je samen je eigen kapotte kleding te repareren met gouden draad. Zo wordt de beschadigde kleding opgewaardeerd tot luxe-items met een zichtbaar gouden litteken als uniek ‘logo’. Bovendien worden in de workshops nieuwe sociale contacten gelegd en kennis over handwerk doorgegeven. Met tijd en aandacht biedt Golden Joinery je de mogelijkheid om persoonlijke en exclusieve kleding te maken met tijdloosheid en duurzaamheid als leidraad, kwaliteiten die steeds bepalender worden voor de waardering van mode.

De nieuwe luxe is immaterieel. Het is schuldvrije feelgood-weelde gebaseerd op vrijheid, duurzaamheid, privacy, rust, intimiteit en vooral heel veel tijd en aandacht. En volledig het is volledig gedemocratiseerd, want bereikbaar voor iedereen, mits er de moeite voor wordt genomen. Ooit was deze ‘gratis’ luxe een vanzelfsprekende verworvenheid. Maar inmiddels worden er toch weer allerlei koopwaar voor ontworpen en gemaakt, alle goede adviezen van opruimgoeroes en duurzaamheidspredikers (‘Ontspullen in 52 weken’) ten spijt. Ons verlangen naar luxe is blijkbaar onlosmakelijk verbonden met bezit. Al blijft ook dat natuurlijk altijd nog een keuze.

Luxe? Veranderende Verlangens

Design Museum Cube in Kerkrade.
t/m 19 april 2019

Weet wat je eet - The Hive

Livin Farms

The Hive van de Oostenrijkse start-up Livin Farms is een stijlvolle kweekast voor eetbare insecten, die inspeelt op het groeiende verlangen van bewuste consumenten naar onafhankelijkheid. Na het gerommel met rund- pardon paardenvlees, al dan niet met ecoli-bacterie, de fipronil-eieren en de salmonella-zalm is het vertrouwen in de voedselindustrie nihil. Om beter grip te houden op de eigen gezondheid – ‘weet wat je eet’ – zal ook de vraag naar zelfbouwvoedsel toenemen. Insecten zijn daarvoor uitstekend geschikt. Ze zijn eenvoudig te kweken en bevatten een gelijke eiwitwaarde als koe of varken maar de productie is wel vier tot vijf keer zo efficiënt. Voor de productie van kilo rundvlees is bijvoorbeeld tien kilo graan nodig; daarvoor kan ook 9 kilo eetbare insecten worden geproduceerd. Onsmakelijk? Daar denken de twee miljard mensen die al insecten op het menu hebben anders over. Maar alleen de chosen few kweken ze zelf in een smaakvolle luxe keukenkabinet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden