Essay Omwegtoerisme

Ga eens naar de plekken waar niet iedereen massaal naartoe gaat en verbaas je over de schoonheid

Als reisredacteur vermijdt Noël van Bemmel de toeristische topattracties en gaat hij op zoek naar originele alternatieven. Voor een betere reiservaring én minder overlast voor de bewoners. Hoe pak je dat aan? 

Reisredacteur Noël van Bemmel tijdens een nacht in een National Park. Beeld Hilde Harshagen

In films hoor je het wel eens fluisteren tegen de stervende held of heldin: ‘Denk aan de mooiste plek waar je ooit bent geweest...’ Waar zou ik dan aan denken, terwijl een arts op zich laat wachten en mijn lichaam koud wordt? De mistige fjorden van Chili maken een kans, een hoge bergpas in de Himalaya en een bloeiende alpenweide in Slovenië. Of toch: een nachtelijke zwempartij in de warme Caribische Zee met lichtgevende diertjes onder mij en fonkelende sterren boven mij. Zo zou ik het heelal in zweven.

Zulke bijzondere reiservaringen hebben één ding gemeen: verkregen door net een stapje verder te gaan dan de meute. In Chili huurde ik een terreinwagen met slaapcabine en hobbelde door waar het asfalt ophoudt, in Nepal bereikte ik misselijk en duizelig een vallei waar ik onthaald werd alsof ik er de eerste toerist was (misschien was het wel echt zo), op Bonaire had ik mazzel dat er zeevonk was. Maar ja, dat merk je pas als je na middernacht van de pier springt.

Op het water in Myanmar. Beeld Aurelie Geurts

Wat ontbreekt op mijn lijstje van beste reiservaringen: de piramides, de Grand Canyon, Machu Picchu of de Chinese Muur. Topattracties die je volgens de brochures gezien moet hebben voordat je doodgaat. Maar daar ben ik het niet mee eens: al op de parkeerplaats trekken souvenirverkopers aan je mouw, je wurmt je langs rekken met koelkastmagneten en petjes om te eindigen in een menigte opgewonden buitenlanders die zichzelf fotograferen met hun smartphone. Na afloop brommen bezoekers: ‘Érg toeristisch, maar ja, je moet het toch gezien hebben’.

Is dat zo? Als reisredacteur van de Volkskrant vermijd ik beroepshalve toeristische topattracties en zoek ik steevast naar alternatieven. Detourism noemen de Engelsen dat. Voor een betere reiservaring en minder overlast voor bewoners. Zoek liever chimpansees in het zuiden van Rwanda dan de populaire berggorilla in het noorden voor 1.500 dollar per uur. Vergeet het Japanse Kyoto, waar Westerse toeristen rondlopen in huurkimono’s, en kies voor de kustplaats Kanazawa met even fraaie zenparken en houten samoeraiwoningen.

Maar als je dan toch voor de bucketlist gaat, doe het creatiever. Arriveer in het laagseizoen, check op Google Maps welke dag en tijdstip impopulair zijn, zoek op internet naar een alternatieve aanpak. Rij bijvoorbeeld drie uur door naar een stuk Chinese Muur dat recent is gerenoveerd, huur een fiets en ontdek nabijgelegen tempels rond Angkor Wat, boek een meerdaagse raftingtocht en ervaar de Grand Canyon van onder. Dat kost weliswaar meer moeite en geld, maar dan heb je na terugkeer wel een mooiere ervaring.

Gebrek aan verbeelding domineert de toeristenindustrie. Toeristen, gemeentebesturen en reisaanbieders kiezen voor dezelfde bestemmingen en dezelfde niet-te-missen hoogtepunten, waardoor massatoerisme afgelopen twee jaar veranderde in overtoerisme. De inwoners van Venetië, Barcelona, Dubrovnik en Amsterdam kwamen in opstand. Befaamde stranden in Azië stelden restricties in, boze boeddhisten klaagden over klauterende bezoekers op hun tempels. Tel daar het kerosineverbruik van verkeersvliegtuigen en zware stookolie van cruiseschepen bij op, en je begrijpt hoe toerisme haar vrolijke imago heeft verloren.

Fufu (cassave) eten in Ghana.

De verdediging kwam van een agentschap van de Verenigde Naties. De UN World Tourism Organisation haastte zich de voordelen van toerisme op te sommen: het levert geld op (1,4 biljoen euro per jaar in 2017 - da’s 12 nullen) en werkgelegenheid (10 procent van alle banen in de wereld). De VN ziet toerisme als een zeldzaam middel om armoede te bestrijden in achtergebleven gebieden. Goed voor de volksgezondheid, het onderwijs, de positie van minderheden en voor meer wederzijds begrip. Het toerisme groeit jaarlijks met zo’n 5 procent, wat er verder ook gebeurt in de wereld, dus dan kan het maar beter geld en werkgelegenheid brengen op de juiste plekken.

Overtoerisme - het moment waarop een bestemming haar identiteit verliest en bewoners gaan rebelleren - is volgens de VN het gevolg van de groeiende toeristenstroom (van 25 miljoen in 1950 tot 1,3 miljard personen in 2017) in combinatie met wanbeleid door overheden en commerciële partijen. In het recente VN-rapport Overtourism? Understanding and managing urban tourism growth beyond perceptions formuleren onderzoekers elf strategieën en 68 maatregelen voor stadsbesturen. Zoals het verspreiden van toeristen door de stad, het omleiden van bezoekersstromen, het investeren in infrastructuur en het creëren van ervaringen waar bewoners ook wat aan hebben.

Kamperen in Oregon, VS. Beeld RV

Maar waarom wachten op overheden? Wie slim is leidt zichzelf om. Dat levert een betere reiservaring op en minder overlast voor bewoners. En als je toch bezig bent: reis een beetje duurzaam. Pak de trein als dat kan, of kies een hotel met een Green Key-certificaat (minder energie- en waterverbruik). Slaap in een homestay of boek een etentje bij een familie thuis. Dat maakt een reis leuker en levert meer op voor de plaatselijke economie.

Off-piste skiën in Japan. Beeld RV

Enig obstakel: hoe vind je die slimme alternatieven? Wie zomaar wat googelt op een bestemming, belandt al snel op de website van een verkeersbureau of op het recensieplatform Tripadvisor. En ook die beperken zich voornamelijk tot populaire attracties. Dat doen ook de meeste influencers op Instagram en Facebook. Als je niet oppast, sta je weer voor een rek vol koelkastmagneten.

Om de lezer te helpen bij het vinden van alternatieven maakten we - met hulp van deskundigen - negen lijstjes met nuttige websites, blogs, reisbladen, touroperators en platforms vol alternatieve bestemmingen en originele ervaringen. Gemaakt door mensen die dol zijn op reizen, maar dan wel graag op een slimme manier.

Avondlicht in het noordelijke deel van Schotland. Op zoek naar een goede camperplek. Beeld Julius Schrank

Slimme lijstjes voor een mooie reis

Verantwoorde reisaanbieders

All for Nature
Bekroonde Nederlandse aanbieder van bijzondere natuurreizen. Tijgers spotten in India, orka’s in Noorwegen. Met veel aandacht voor natuurbeheer, eventueel kun je de boswachter helpen. Tien procent van de reissom gaat naar natuurbehoud. 
allfornature.nl

Book Different
Nederlandse touroperator die 1,4 miljoen accommodaties aanbiedt in 207 landen. Het groene zusje van booking.com. Zet hotels met de minste milieubelasting het hoogst op de lijst.
bookdifferent.com

Responsible Travel
Britse touroperator die sinds 2001 verantwoorde reizen verkoopt. Van fietsen langs de Noordzee tot safari in Namibië. Het bedrijf werkt met 400 lokale aanbieders en brengt gasten graag onder in guesthouses.
responsibletravel.com

Better places
Nederlandse aanbieder die community based tourism stimuleert door reizigers aan lokale reisaanbieders te knopen en trips buiten de gebaande paden levert.
betterplaces.nl

Natuurhuisjes
Nederlandse aanbieder van 8.000 vrijstaande vakantiehuisjes in Europa. De belofte: even verdwijnen in het bos. Wel goed zoeken tussen de kleine vakantieparken en Spaanse villaatjes. Een eenzaam houten huisje vind je vooral in Zweden.
natuurhuisje.nl

Sympathieke platforms

Greeters
Internationaal netwerk van vrijwilligers op meer dan 200 locaties in de wereld. Vaak gepensioneerde bewoners die graag een paar uur met je op stap gaan door hun buurt. Kost niks, zelfs een fooi is niet toegestaan.
globalgreeternetwork.info

With Locals
‘Boek een local’ in 27 steden in Europa en Azië. Voor een bescheiden bedrag krijg je een stadstour of eet je pannenkoeken op een balkon in Amsterdam of gado gado bij een familie in Yogjakarta. Deelnemers zijn gescreend. 
withlocals.com

Alpine Pearls
Samenwerking van 25 alpendorpen die verantwoord toerisme willen stimuleren. Bereikbaar per openbaar vervoer, met gratis shuttles voor wandelaars, ebike-verhuur en ecologisch verantwoorde hotels. 
alpine-pearls.com

Visit.org
Grote Amerikaanse aanbieder van ervaringen. Werkt samen met sociale ondernemingen in 80 landen. Kookles in Bangkok, tuinieren in de Bronx, logeren bij een Mapuche-familie in Chili. 
visit.org

Green Pearls
Marketingplatform voor ecologisch verantwoorde hotels, resorts en restaurants. De organisatie inspecteert ieder lid en vraagt een bijdrage voor hun vermelding.
greenpearls.com/hotels

Lezenoplocatie
Auteur Jet Steinz presenteert de beste romans uit de wereldliteratuur per bestemming. Een stad leer je volgens haar goed kennen op de bank met een boek. Haar literaire landkaarten zijn afgeleid van de bestseller die zij schreef met haar vader: Steinz - Gids voor de Wereldliteratuur, 2015. 
volkskrant.nl/kijkverder/2018/lezenoplocatie

Briljante websites

The man in seat 61
Engelse treinengek Mark Smith zou ereburger van Europa moeten worden; de voormalige stationsmanager uit Londen verbindt bijna alle spoorboekjes met elkaar. Van Londen naar Tbilisi, van Dar es Salaam naar Victoria Falls. Compleet, actueel en Engelstalig. seat61.com Andere goede treinensites: bahn.deloco2.comtrainline.eunsinternational.nl.

Travelfish
Gezaghebbende onlinereisgids voor Zuidoost-Azië die onafhankelijke redacteuren naar de kleinste homestay of junglebar stuurt voor een recensie. Met een (betaald) forum voor al je vragen. Ook over plekken die niet te vinden zijn op internet. 
travelfish.org

iDiscover Asia
Briljante hobby van Nederlandse expat in Hongkong. Haar team zet unieke routes uit in tientallen Aziatische steden als Macau, Bangkok en Bandoeng. Met ruime aandacht voor erfgoed en de betere achterbuurten. Download hun app of bestel hun fraaie plattegronden.
idiscoverasia.com

Lonely Planet
Uit verkoopcijfers blijkt: reizigers hebben toch geld over voor ongesponsorde informatie van schrijvers die ieder adres persoonlijk bezoeken. De website met video’s beperkt zich helaas tot bekende plekken. 
lonelyplanet.com

Green Tickets
Nieuwe Nederlandse boekingssite die bus-, trein- en vliegtickets combineert van deur tot deur. Met aandacht voor de milieubelasting per vervoermiddel en opties om die te compenseren. Voorlopig alleen in Nederland, Duitsland, België en Frankrijk. 
greentickets.app

Tripadvisor
Grootste reisrecensieplatform ter wereld. Om te kijken wat zich in je buurt van je bestemming bevindt, maar gevuld door medereizigers die niet noodzakelijkerwijs dezelfde smaak hebben. Bovendien kunnen bedrijven betalen voor een plek bovenaan.
tripadvisor.nl

Betere boeken

How to be a better tourist
Cultureel ondernemer Johan Idema geeft slimme adviezen om je vakanties waardevoller en leuker te maken. Ga op supermarktsafari, pak een tram tot het eindstation en praat met iedere passagier die naast je komt zitten, bezoek een stad alsof je er voor de tweede keer komt, € 15. BIS Publishers, 2018

Read this if you want to take great photographs of places
De Engelse fotograaf Henry Carroll heeft veel succes met zijn jargonvrije boekjes over fotografie. Aan de hand van vijftig befaamde foto’s legt hij uit waarom sommige beelden je bijblijven en andere niet. De lezer leert veel over compositie en licht zonder over vaktermen te struikelen, € 14. Laurence King Publishing, 2017

De allerbeste reistips van Lonely Planet
Handzaam boekje waarin tientallen deskundigen tips geven voor op reis. Soms voor de hand liggend (knuffelen met dieren is niet oké), soms verrassend (de regentijd is juist leuk), meestal nuttig (Deutsche Bahn heeft de beste website voor Europese treinverbindingen), € 12,50. Kosmos Uitgevers

How to be a travel writer
Degelijk handboek over de techniek van een reisverhaal schrijven (show don’t tell) en hoe je daar geld mee kunt verdienen (vergeet het). De lezer leert sowieso observeren, ondervragen en zijn gedachten ordenen, € 16,50. Lonely Planet

Tips and tricks for happier trips
De Amerikaanse auteur en illustrator Dan Marshall grossiert in handige lifehacks: praktische trucjes om het leven te vergemakkelijken. Uit zijn reisgids: hang je smartphone in een transparant zakje aan de vliegtuigstoel op vluchten zonder tv-scherm, rol je kleren op voor meer ruimte in je koffer en nog 130 slimmigheden, € 12. Summersdale Publishers

Beste luchtvaartmaatschappijen

Singapore Airlines
All-inclusive luchtvaartmaatschappij met hoffelijke stewardessen, smaakvol eten en altijd de laatste toestellen en interieurs. Op thuishaven Changi Airport leggen bewakers een dekentje over slapende toeristen.
singaporeair.com

Turkish Airlines
Geen luchtvaartmaatschappij vliegt op zoveel bestemmingen (304). Basra, Bishkek, Freetown, Albuquerque of Okinawa: Turkish moet toch die kant op, met goede service en dito eten. Hun oude imago als goedkope charter is al jaren achterhaald.
turkishairlines.com

Arabisch trio
Luxe voor weinig: wie van Europa naar Azië reist, krijgt van Emirates, Qatar Airways en Etihad veel waar voor zijn geld. Inclusief een blingblingtussenlanding in Dubai, Doha of Abu Dhabi. emirates.comqatarairways.cometihad.com

KLM
De toestellen zijn wat ouder en de tv-schermen minuscuul, maar de bemanning is altijd attent en capabel. De hoge prijs wordt goedgemaakt door een directe verbinding met 160 bestemmingen. 
klm.com

Thai Airways
De nationale luchtvaartmaatschappij van Thailand won in 2018 de jaarlijkse Skytrax-verkiezing voor beste economyclass na een enquête onder 20 miljoen passagiers. Die prezen de royale stoelen, het smaakvolle eten en de bekwame stewardessen.
thaiairways.com

Bijzondere bladen

Sunday Times Travel Magazine
Het meest journalistieke reisblad biedt maandelijks nieuwe hotels, opkomende bestemmingen en een uitgebreid dossier over één land. 
sundaytimestravel.magazine.co.uk

Monocle Magazine
Invloedrijk lifestyleblad met aandacht voor nieuwe hotels, winkels en bars. Hun jaarlijkse lijst van meest leefbare steden is huiswerk voor burgemeesters en inspiratie voor toeristen.
monocle.com

Outside
Boeken en films als The Perfect Storm en Into the Wild begonnen als artikel in dit Amerikaanse maandblad dat uitstekende journalisten aantrekt. Hun jaarlijkse overzicht van de beste buitensportspullen is een spannend moment voor fabrikanten. 
outsideonline.com

Flaneur
Duits blad dat twee keer per jaar de hele redactie verhuist naar een nieuwe stad ergens op de wereld en vanaf daar bericht over de plek. 
flaneur-magazine.com

The Guardian
Engels dagblad met een goede, onafhankelijke reisredactie, zonder betaalmuur op de website. Veel lijstjes met leuke musea, hotels en restaurants. 
theguardian.com

Entree Magazine
Gedegen Nederlands horecavakblad. Tik een Nederlandse stad in op hun website en bekijk de nieuwste hotels, café’s, bars en restaurants.
entreemagazine.nl

Cereal
Halfjaarlijks blad uit Engeland voor liefhebbers van reizen en design. De minimalistische vormgeving biedt veel smaakvol beeld en weinig tekst. 
readcereal.com

Another Escape
Liefdevol gemaakt halfjaarlijks Engels blad over het buitenleven. Essays over natuur en interviews met ambachtelijke kayakbouwers of leerbewerkers. Ook een mooie website. 
anotherescape.com

Rucksack
Brits onlinemagazine met nadruk op fotografie. Geen gelikte plaatjes, maar rauw werk van jonge fotografen van de kliffen van de Faeröer Eilanden of de woestijn in Texas. Sinds kort ook een mooi halfjaarlijks papieren blad. 
rucksackmag.com

Beste blogs

Blocal
Jonge Romeinse blogger schrijft met verstand van zaken over straatkunst in vele wereldsteden. Giulia woont nu in Amsterdam, maar geeft ook nog incidenteel rondleidingen in Rome.
blocal-travel.com

Spotted by Locals
Slimme website en app van Nederlands stel dat in 71 steden wereldwijd samenwerkt met jonge bloggers. Die vinden originele plekken, van snackbar tot alternatieve concertzaal. 
spottedbylocals.com

Urban Travel Blog
Gedegen platform uit Engeland dat met lokale bloggers werkt die alternatieve bezienswaardigheden en buurten aandragen in meer dan vijftig toeristische steden. Goed uitgezochte informatie, eerlijk over sponsors. 
urbantravelblog.com

Petite Passport
Reisblog voor esthetisch gevoelige types; het interieur van een restaurant is volgens oprichter Pauline Egge net zo belangrijk als het eten. Fraai vormgegeven site over fijne plekken in wereldsteden en Nederlandse provinciesteden. Eerlijk over sponsors.
petitepassport.com

Culturetrip
Snel groeiend onlineplatform over mode, uitgaan, architectuur en literatuur in steden over de hele wereld. Opgericht door een Belgische psychiater die grote investeerders heeft gestrikt. Ruim driehonderd plaatselijke bloggers leveren maandelijks 1.600 goed geschreven artikelen, foto’s en illustraties aan. 
culturetrip.com

Culinary Backstreets
Platform met ruim zestig foodbloggers die posten over tien wereldsteden waaronder Istanbul en Tokio. De bloggers geven tegen betaling culinaire rondleidingen in hun buurt. 
culinarybackstreets.com

Fijne hotelketens

Guldsmeden
Deense ecodesignketen met zeven vestigingen in Europa en een op Bali. Hun bohemienachtige stijl mixt Scandinavisch met Balinees, vanaf € 75. 
guldsmedenhotels.com

25 Hours
Dwarse Duitse designketen met veertien vestigingen in Noord-Europa. De jongste telg in Keulen is een jarenzestigkantoor in retro-futuristische stijl, vanaf € 100. 
25hours-hotels.com

Generator
Slimme keten van designhostels met 13 vestigingen in Europa en een in Miami. Mooie locaties en inrichting, goede bar. Van stapelbed tot luxe kamer, vanaf € 68. 
generatorhostels.com

Hoxton
Jonge Engelse keten biedt smaakvolle luxe voor een redelijke prijs. Er zijn inmiddels negen vestigingen in Europa en de VS. De retro-inrichting begint in het restaurant en loopt door tot in de badkamer, vanaf € 169. 
thehoxton.com

CitizenM
Ultra-efficiënte designformule uit Nederland. Vitra-meubilair in de lobby, sushi in de koeling en slapen in een kleine hightechkamer. Al 24 vestigingen in Europa, de VS en Azië, vanaf € 89.
citizenm.com

The Student Hotel
Trendy studentenflats waar ook toeristen een strak ingerichte kamer kunnen huren, vanaf € 100. 
thestudenthotel.com

Mama Shelter
Franse keten van stijlvolle designhotels in Europa, Rio de Janeiro en Los Angeles. Bar en restaurant zitten meestal vol buurtgenoten, vanaf € 79. 
mamashelter.com

Freehand
Coole hostels in Miami, Chicago, Los Angeles en New York. Jarenzeventiginrichting en een bekroonde cocktailbar voor de hele buurt. Van stapelbed tot suite. Vanaf € 25.
freehandhotels.com

Met medewerking van Bart van Poll (Spotted by Locals), Lonneke de Kort (Book Different), Joline van den Oever (stijlredacteur), Anneke Reijnders (Atheneum Nieuwscentrum), Ko Koens (Breda University).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden