Onze gids deze week Vir Das

From India with love: stand-up comedian Vir Das gidst ons langs zijn favorieten

Miljoenen Indiërs lopen met hem weg, maar in Nederland en België is komiek Vir Das betrekkelijk onbekend. Met shows voor Amazon en Netflix is hij wereldwijd een ster in opkomst, een man met gepeperde grappen die met The Loved Tour een brug slaat tussen Oost en West, tussen Hollywood en Bollywood.

‘Roem maakt een grap niet sterker. Een jonge gast die net twee weken bezig is, doet het soms beter dan iemand die al tien jaar comedy doet.’ Beeld Chen Xiaomei / Getty

De Indiase komiek Vir Das (40) geeft twee shows in Nederland: vanavond, zaterdag 30 november, in Muziekgebouw Eindhoven en op 8 december in het DeLaMar Theater in Amsterdam. ‘Ik was toch in de buurt’, grapt hij aan de telefoon. Toch zullen de meeste Nederlanders nog nooit van hem hebben gehoord, ook al is hij de best betaalde Engelstalige komiek in India. Waarom brak uitgerekend hij door in dat enorme land van 1,4 miljard inwoners? Waarom werd hij de eerste Indiër met een eigen komedieshow op Netflix, de droom van iedere stand-up comedian wereldwijd? En waarom moeten wij hem kennen? 

In die Netflixspecial uit 2017, genaamd Abroad Understanding, doet Das iets slims. Hij schakelt tussen twee optredens, een in India en een in de VS. We zien hem in een uitverkocht stadion in New Delhi en een intiem comedycafé in New York, wat gelijk het verschil in roem goed zichtbaar maakt. Hij slaat daarmee ook een brug tussen Bollywood en Hollywood, zijn twee werkvelden. In Delhi grapt Das dat de Indiase premier Modi altijd zoek is, in New York zegt hij dat de Amerikanen zijn uitgehuwelijkt aan Trump. ‘Jullie ouders hebben op hem gestemd.’ Hij wil wederzijds begrip creëren tussen culturen; (a)broad understanding. Zo moeten Indiërs inzien dat er een hele wereld is buiten hun spreekwoordelijke vissenkom. Terwijl Amerikanen moeten beseffen dat Indiase comedy verdergaat dan de karikatuur Apu uit The Simpsons, met dat o zo grappige Indiase accent.

‘Ik ben altijd gefascineerd door artiesten die grote risico’s hebben genomen en kijk graag in hun briljante brein, om te zien waar ze mee worstelden. ‘ Beeld Chen Xiaomei / Getty

Das kreeg lovende kritieken en mocht een jaar later een tweede show maken voor Netflix, genaamd Losing It. Ook daarin verleidt Das weer met zijn volle kuif, Bambi-ogen, vrolijke uithalen en hier en daar wat Bollywood-moves. Maar ondertussen walst hij over thema’s heen waar de Indiërs liever niet over praten: seksisme, homofobie en religieuze dogma’s. Komt hij met meer weg dan zijn landgenoten, nu Das een wereldwijd podium heeft? ‘Roem maakt een grap niet sterker. Een jonge gast die net twee weken bezig is, doet het soms beter dan iemand die al tien jaar comedy doet. Humor moet op zichzelf kunnen staan. Ik volg daarbij mijn eigen morele kompas en schrijf liever grappen die mensen optillen, dan dat ik ze alleen maar kleineer.’

Das reist momenteel de wereld rond met zijn nieuwe show, The Loved Tour. ‘Het is een zoektocht naar de liefde en de vraag of ik er goed in ben. En dan bedoel ik niet alleen de romantische liefde, zoals die voor mijn vrouw, maar ook de liefde voor mijn ouders, mijn trots en liefde voor India en mijn veranderende band met een hogere macht. Ik geef vooral een pragmatische kijk op liefde, waarbij ik de duistere kanten niet schuw. Maar ik wil ook gewoon lol maken.’ Het is dus een vrij universele show, zegt Das, waar iedereen wat uithaalt. ‘Of je nou gelukkig bent in de liefde, of juist liefdesverdriet hebt.’

‘Ik wil gewoon alle soorten komedie onder de knie krijgen, van stand-up tot slapstick – en dus ook adult comedy.’ Beeld Chen Xiaomei / Getty

Het gevaar van wereldwijd succes is dat je alleen nog universele thema’s kiest waarin iedereen zichzelf herkent. Maar Das denkt dat de verspreiding van comedy via streamingdiensten juist het belang van authenticiteit onderstreept. ‘Iedereen kan een Trump-grap maken, maar heb je ook een goed verhaal over waar je vandaan komt?’ Daarom acteert Das ook geregeld in Bollywoodfilms en maakte hij onlangs de reisserie Jestination Unknown voor Amazon Prime, waarin hij met collega’s optreedt in de uithoeken van India. ‘Dat was buiten mijn comfortzone en erg spannend’, zegt Das. Niet omdat de gevierde komiek boven het gepeupel zweeft en zich vooral in elitekringen begeeft, maar omdat hij juist de gewone Indiërs wil prikkelen met zijn gepeperde grappen. 

Land: India

Kinderen spelen op het strand van Girgaon Chowpatty. Beeld Gareth Copley / Getty

Das is geboren in Dehradun, aan de voet van de Himalaya, en groeide op in Lagos, Nigeria, vertelt hij in zijn shows. ‘Mijn grootouders kwamen naar het continent voor olie en diamanten, dus we waren rijk in Afrika. We hadden een huis dat was omheind door schrikdraad, met bewakers die 24 uur per dag de wacht hielden. Maar toen werd er een dictator neergeschoten en lag ons leven overhoop.’ Het gezin vluchtte terug naar India en was daar ineens arm. ‘Ik kwam terecht op een openbare school in Dehli. Later studeerde ik in Illinois, in het midwesten van Amerika, om uiteindelijk te eindigen in Bollywood. Het was dus een lange reis naar mensen met een steeds lichtere huidskleur.’ 

De komiek voelt zich bevoorrecht dat hij nu overal ter wereld mag optreden. ‘Ik houd bijvoorbeeld van de geschiedenis en oude architectuur in Edinburgh, Schotland. En omdat ik op het Afrikaanse continent ben opgegroeid, voel ik me ook erg op mijn gemak in Kaapstad.’ Maar Mumbai is zijn thuis. ‘Ik mis India als ik er niet ben, omdat het zo’n bijzonder land is. We hebben 1,4 miljard inwoners en zijn de grootste democratie ter wereld. Er zijn ook veel problemen, maar we blijven desondanks een gepassioneerd, optimistisch en grappig volk. En van alle wereldkeukens vind ik Indiaas nog steeds het lekkerst. Ik ben een simpele man, dus doe mij maar een double mutton, single egg kathi roll van de Indiase restaurantketen Nizam’s, die maken de lekkerste wrap met kip ter wereld.’

Inspiratie: George Carlin, Richard Pryor & Eddie Izzard

Rachel Morris (R) maakt een selfie met comedian en acteur Eddie Izzard. Beeld Christopher Furlong / Getty

Hij kan niet kiezen tussen zijn drie helden. De Amerikaanse komiek George Carlin (1937-2008) vooral bekend om zijn zwarte humor en politieke commentaar. ‘Hij had een scherp randje en durfde de gevestigde orde uit te dagen.’ Diens landgenoot Richard Pryor (1940-2005) is een van de invloedrijkste stand-up comedians aller tijden. Pryor worstelde met verslaving en gezondheidsproblemen. ‘Zijn leven en comedy liepen in elkaar over.’ Das is tenslotte ook fan van de Engelse comedian Eddie Izzard (1962), die voorheen als man, maar nu als vrouw optreedt. ‘Hij kan lekker gek doen en weet ook veel van geschiedenis.’

Das is op zijn beurt een rolmodel in India. In de vijftien jaar dat hij actief is als stand-up comedian, is de scene daar enorm gegroeid. Alle jonge komieken willen nu zo groot worden als Das; niet alleen omdat hij veel verdient, maar ook omdat hij lef heeft. Zo schreef Das een open brief nadat de politie in 2005 zijn show in Delhi stopzette, omdat hij grappen maakte over oud-president Abdul Kalam en weigerde daarmee op te houden. ‘Je komt naar een komedieshow om iemands levensvisie te horen’, schreef Das na het incident. ‘Niet om je eigen visie bevestigd te zien. Dit is komedie, geen karaoke.’

Boeken: Sherlock Holmes

‘Ik ben dol op de Sherlock Holmes-detectives.’ De boeken en verhalen van Sir Arthur Conan Doyle verschenen tussen 1891 en 1927. ‘Ik kan niet precies zeggen waarom ik die verhalen zo leuk vind, maar ik heb ze allemaal gelezen.’ Das verliest zichzelf ook in de thrillers van Stephen King. ‘Vooral It, omdat daar een ongelooflijk goede tijdsprong in wordt gemaakt.’ Hij leest daarnaast veel biografieën. ‘Zo ben ik net begonnen aan Becoming, de memoires van Michelle Obama.’ Das schrijft zelf trouwens ook, met name satirische columns voor verschillende kranten en dagbladen in India.

TV: Peaky Blinders

Cillian Murphy als Thomas Shelby in Peaky Blinders. Beeld BBC/Press

Das is fan van Peaky Blinders. In die BBC-serie (ook op Netflix) over criminelen in het rauwe Birmingham na de Eerste Wereldoorlog. De serie moet het vooral hebben van de stoere, goed geklede boeven. ‘Als je iemand vermoordt, doe het dan in een mooi pak’, zegt Das. Hij draagt zelf ook altijd een driedelig kostuum op het podium en speelt momenteel de stijlvolle CIA-agent Jai Datta in de ABC-actiekomedie Whiskey Cavalier. ‘Het is een inspirerend, gewiekst personage om te spelen, omdat hij niemand wil pleasen. Je ziet zelden een Indiër mensen afmaken op Amerikaanse tv.’ 

Hij schreef en produceerde voor Amazon Prime ook de zesdelige serie Jestination Unknown. ‘Het is een reisprogramma over India, maar dan met stand-upcomedy en sketches. In iedere aflevering brengen we 72 uur door in een nieuwe stad, waar we de humor leren kennen en uit het niets een comedyshow voor optuigen. Op het ene moment stond ik met kamelen in de woestijn, daarna zat ik weer grappen te schrijven en ondertussen moest ik een crew van honderd man aansturen. Het was vermoeiend om dat allemaal tegelijk te doen, maar ik push mezelf graag tot het uiterste.’

Ter ontspanning kijkt Das graag muziekdocumentaires, zoals The Defiant Ones. Die serie gaat over de impact van Jimmy Lovine en Dr. Dre op de Amerikaanse hiphopcultuur. Hij noemt ook de documentaire Searching for Sugar Man (2012), over de uit beeld geraakte muzikant Sixto Rodriguez. ‘Ik ben altijd gefascineerd door artiesten die grote risico’s hebben genomen en kijk graag in hun briljante brein, om te zien waar ze mee worstelden. Je wordt ook een betere performer door andere artiesten te onderzoeken.’

Sport: Krav Maga

Een Krav Maga training op het ‘Fight Training Center’ in Rio de Janeiro. Beeld Valda Nogueira / Getty

Cricket mag dan de nationale sport zijn in India, maar Das beoefent liever Krav Maga, een militaire zelfverdedigingssport die werd ontwikkeld door het Israëlische leger. In Krav Maga komen technieken uit verschillende vechtsporten samen, van boksen en worstelen tot aikido en karate. ‘Het is een goede sport om je gedachten te focussen en tegelijkertijd alle frustratie van die dag eruit te rammen. Als ik op reis ben, probeer ik te joggen in de stad waar ik op dat moment ben. Maar rust is minstens zo belangrijk op tournee, dus daar maak ik ook genoeg tijd voor vrij.’

Muziek: Jazz & Country

Jazzmuzikant Miles Davis in 1987. Beeld Luciano Viti / Getty Images

‘Ik heb nogal een ouderwetse muzieksmaak. Toen ik opgroeide in Afrika, luisterde ik veel naar jazz. Mijn favoriete jazzmuzikanten zijn Thelonious Sphere Monk, Miles Davis en Billie Holiday. Maar ik ben ook dol op countrymuziek. Dat ik ben gaan waarderen tijdens mijn studietijd, omdat iedereen in Illinois naar country luisterde. Op de radio had je een stuk of twintig countrystations en maar één rock- en popzender. Ik luister graag naar Zac Brown Band, maar ik kan sommige hedendaagse rockbands ook wel waarderen, zoals Alabama Shakes en The Lumineers.’

Das heeft jaren geleden ook een poging gedaan om zelf muziek te maken, met zijn ‘komedierockband’ Alien Chutney. In de krochten van het internet zijn nog wat nummers te beluisteren, zoals Manboob, dat een culthit werd. Das schreef het nummer tijdens een vlucht, toen hij een paar stevige Punjabi-mannen zag zitten. ‘Ze verdienden een anthem.’ Het nummer werd ook gebruikt in de aftiteling van zijn tweede Netflix-special Losing it.

Film: Young Frankenstein

Young Frankenstein (1974) is een parodie op de klassieke horrorfilm, waarin Gene Wilder de kleinzoon van Dr. Frankenstein speelt. ‘Ik vind het één van de grappigste films die ooit is gemaakt’, zegt Das. ‘Het script is goed geschreven en tegelijkertijd is het hersenloos vermaak, waarbij je lacht om de domste dingen. Veel films zijn vaak of het een of het ander, maar deze klassieker is zowel intelligent als belachelijk.’ 

Das balanceert zelf ook op dat randje. Als stand-up comedian is hij open-minded, feministisch en homovriendelijk. Maar als Bollywoodacteur heeft hij in nogal wat platte actiekomedies gespeeld, zoals Delhi Belly (2011) en de zombiefilm Go Goa Gone (2013). De sekscomedy Mastizaade (2016) ging veel Indiërs te ver. De film was een soort Indiase American Pie, vol met expliciete grappen. In zijn laatste show legde Das uit dat hij die rollen vooral voor het geld doet, maar de ophef over Mastizaade kostte hem ook werk.

‘Ik heb geleerd dat ik kan niet sturen wat mensen van me denken en alleen kan zorgen dat ik steeds beter word in wat ik doe’, zegt Das nu. ‘Ik trek wel een grens tussen mijn werk als stand-up comedian en mijn werk als filmacteur. Als die grens er niet zou zijn of zou vervagen, zou ik ook geen moordenaar of drugsdealer kunnen spelen. Ik wil gewoon alle soorten komedie onder de knie krijgen, van stand-up tot slapstick – en dus ook adult comedy.’ Ook heeft hij meermaals de wens uitgesproken om ooit de eerste Indiase Marvel-superheld te spelen. ‘Er is al een Black Panther, dus dan ben ik wel Brown Cow.’

CV Vir Das

31 mei 1979 geboren in  Dehradun, in het noorden van India. 

Opleiding

Hij groeide op in Lagos, Nigeria. Hij studeerde daar aan de Indiase talenschool, later aan de prestigieuze kostschool Lawrence School in Sanawar en Delhi. Hij behaalde een bachelors degree in Economie aan Knox College, Illinois. Zijn eerste stand-upcomedyshow was ook hier: Brown Men Can’t Hump in het  Knox’s Harbach Theater. Hij volgde cursusprogramma aan het Moscow Arts Theatre en speelde er in acht toneelstukken. 

Carrière

In 2003 keerde hij terug naar India. Hij speelde ruim honderd comedyshows, trad op in toneelstukken en films. Hij trouwde met zijn vrouw Shivani Mathur in 2014 en woont nu in Mumbai. 

Internationaal

Das is internationaal vooral bekend als stand-up comedian.  2012 Eerste muziekalbum met zijn comedy rockband Alien Chutney. In 2017 bestempelde Variety hem als een van de tien komieken om in de gaten te houden. Hij heeft twee specials op Netflix: Abroad Understanding (2017) en Losing It (2018). Daarnaast acteert hij in Bollywoodfilms. Das is momenteel ook te zien in de Amerikaanse actiekomedie Whiskey Cavalier (voor ABC) en maakte voor Amazon Prime de reisserie Jestination Unknown, over komedie in India. Zijn nieuwe stand-up-show The Loved Tour is op 30 november te zien in Muziekgebouw Eindhoven, 3 december in de Arenbergschouwburg in Antwerpen en op 8 december in het DeLaMar Theater in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden