Even naar de hemel

Een bezoek aan het heelal komt steeds dichterbij. Voor 200 duizend dollar zit je vier minuten in de ruimte...

Het was ergens in 2004. Hij zat met zijn zoon en een zak chips op de bank tv te kijken. Op Discovery Channel kwamen ruimteschepen voorbij, en een stem die zei dat Virgin-baas Richard Branson kaartjes voor een commerciële ruimtereis ging verkopen. Hij bedacht zich geen moment, surfte naar de website, klikte op 'Register here' en schreef zich in.

Mário Ferreira weet het zeker: hij wordt de eerste Portugees in de ruimte. Zijn ticket kostte 200 duizend dollar (150 duizend euro), de site was nog under construction. 'Pas na een half jaar werd ik benaderd', vertelt Ferreira. 'Commercieel directeur Stephen Attenborough van Virgin Galactic belde me persoonlijk op en vroeg om een gezondheidsverklaring en een aanbetaling van 25 duizend dollar. Ik heb meteen het volledige bedrag overgemaakt.'

De wereld staat aan de vooravond van een 'doodnormale' ruimtetoerisme-industrie, stelt directeur Jean-Jacques Dordain van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. 'Het gaat er niet meer om welk land het eerst een vlag op de maan plant, maar hoe de ruimtevaart toegankelijk wordt voor de gewone toerist.'

Zeven toeristen gingen tot dusver de ruimte in, maar 'gewoon' zou je ze niet kunnen noemen. De eerste was Dennis Tito, een Amerikaanse multimiljardair die in 2001, tot grote ergernis van de Amerikaanse overheid, een plek kocht aan boord van de Russische Sojoez-capsule. Vanaf de lanceerbasis Baikonoer in Kazachstan vloog hij mee naar het internationaal ruimtestation ISS, waar hij negen dagen tussen wetenschappers mocht verblijven. Het prijskaartje: 20 miljoen dollar. De zes personen die hem navolgden betaalden 'iets' meer, oplopend tot 35 miljoen.

In 2004 verkondigde lucht- en ruimtevaartpionier Richard Branson dat hij ruimtetoerisme zonder overheidsbemoeienis en voor een groter publiek toegankelijk wilde maken. Hij bestelde vijf duplicaten van SpaceShipOne, het eerste particulier gebouwde vliegtuig dat de ruimte bereikte. Het werd gefinancierd door Microsoft-oprichter Paul Allen en ontwikkeld door Burt Rutan, de maker van de Voyager, een vliegtuig dat in 1986 zonder bij te tanken als eerste non-stop rond de aarde vloog.

SpaceShipOne legde in 2004 haar eerste geslaagde testvlucht af en piloot Mike Melvill noemde het zicht op de aarde vanuit de ruimte 'een bijna religieuze ervaring'. Daarop betaalde Virgin-directeur Branson grif mee aan de bouw van een spaceport in New Mexico, een luchthaven voor ruimteschepen vanwaar zijn toeristen moeten gaan vertrekken. SpaceShipTwo is inmiddels een feit en de eerste commerciële vlucht - er is plaats voor twee piloten en zes passagiers - staat gepland 'medio 2011'. Branson heeft tot dusver 350 kaartjes à 200 duizend dollar verkocht.

Maar waar betalen die 350 aspirant-astronauten eigenlijk voor? Virgin Galactic belooft een driedaags 'Space-arrangement' met één ruimtevlucht. In tegenstelling tot Tito's negendaagse vakantie in de ruimte duurt Bransons vlucht slechts tweeënhalf uur. SpaceShipTwo hangt onder een moederschip, bijgenaamd 'Eve' - naar Bransons moeder - die SpaceShipTwo naar 15 kilometer hoogte brengt. Daar wordt het losgekoppeld en met een raketmotor door de dampkring (zo'n 100 kilometer vanaf de aarde) geschoten, waar de passagiers 4 minuten gewichtloos in de ruimte verblijven.

Twee minuten kunnen heel lang duren
'Vier minuten in de ruimte is niet lang', erkent Mário Ferreira. 'Maar als ik één minuut de ruimte in kan voor de dubbele prijs, had ik me ook ingeschreven. Ik wilde dit al toen ik nog klein was. Het zit in onze genen om grenzen te verleggen.'

Voor vier minuten gewichtloosheid plus vier minuten in de dampkring, heen en terug, heeft Ferreira inmiddels al een verplichte driedaagse training gevolgd in het Nastar Center in Southampton bij Philadelphia, waar elke westerse astronaut voor een ruimtevlucht wordt getraind en getest. In een centrifuge is een druk van 6,5 g-kracht -zesenhalf keer zijn eigen lichaamsgewicht - op zijn lichaam uitgeoefend, en leerde hij hoe je moet ademen als je met samengeperste longen door de dampkring gaat. 'Dat is best heftig', benadrukt hij. 'Dan duren twee minuten heel erg lang.'

Op de eerste particuliere ruimtevlucht met betalende passagiers wordt al jaren gewacht. De Portugees, en met hem de hele commerciële ruimtevaartindustrie, wacht op goedkeuring van de Amerikaanse burgerluchtvaartautoriteit, de Federal Aviation Administration (FAA). Die moet toestemming verlenen voor het vervoeren van toeristen door de dampkring. De federatie zal dat pas doen als zo veel mogelijk risico's zijn uitgesloten, stelt Tommaso Sgobba, hoofd van de veiligheidsdivisie van ESA. Ongelukken in de ruimtevaart zijn talrijk en in 2007 kampte Virgin Galactic nog met een ontplofte brandstoftank die drie ingenieurs het leven kostte.

In afwachting van de FAA-goedkeuring zit de industrie niet stil; veel meer bedrijven hebben zich inmiddels op het ruimtetoerisme gestort. Blue Origin van Amazon-directeur Jeff Bezos en Armadillo Aerospace van computerspelprogrammeur John Carmack bouwen eveneens een eigen ruimtevaartuig. SpaceX heeft al een Falcon 9 in zijn hangar staan. Bigalow Aerospace van vastgoedmiljardair Robert Bigalow heeft, net als Richard Branson, plannen voor een ruimtehotel. Boeing en EADS zijn net begonnen met het investeren in ruimtelijnvluchten en het ruimtevaartbedrijf XCOR werkt aan het raketvliegtuig Lynx, dat microsatellieten om de aarde gaat brengen en moet gaan concurreren met Bransons SpaceShipTwo, -Three, -Four en -Five.

In verschillende plaatsen wereldwijd zijn spaceports in aanbouw of plannen daartoe, zoals in Californië, New Mexico, Dubai, Singapore, Spanje, Zweden en Curaçao. Vorige week heeft de gemeenteraad van Lelystad ingestemd met de financiering van een onderzoek naar de vestiging van het eerste Europese ruimtevaartcentrum met trainingsfaciliteiten voor astronauten. Dat moet in 2011 worden gebouwd op de luchthaven van Lelystad, een onderdeel van Schiphol, zodat Europese passagiers als Mário Ferreira niet meer naar Amerika hoeven om zich voor te bereiden op hun ruimtevlucht.

De industrie groeit sneller dan het ruimtetoerisme zelf. NewSpace-bedrijven, zoals de commerciële ruimtevaartgeneratie wordt genoemd, creëren volgens TNO nieuwe zakelijke mogelijkheden met een gezamenlijke jaaromzet van nu al 120 miljard euro.

Dat vraagt om regels. Afgelopen week werd op een ruimtevaartsymposium in Leiden de oprichting bekendgemaakt van ISTA, de International Space Transport Association, een onafhankelijke organisatie die passagiers, bedrijven en overheden ondersteunt bij regels voor veiligheid, promotie, training en duurzaamheid. De ISTA, een Europese evenknie van de Amerikaanse Commercial Space Federation CFS, is gehuisvest in Den Haag en heeft in Ronald Heister een Nederlandse directeur gevonden. Een van zijn doelstellingen is het bevorderen van ruimtetoerisme in Europa.

'Vergelijk het met de luchtvaart begin vorige eeuw', zegt hij. 'Dat was toen ook alleen voor de rich and famous; een retour Londen-Southampton kostte zo'n 40 duizend pond. Nu vliegt jan en alleman dat traject voor een paar tientjes.'

Hij voorspelt dat de prijzen snel zullen dalen. Richard Branson verwacht dat zijn ruimtevluchten binnen drie tot vijf jaar nog zo'n 10 duizend dollar kosten, mede als gevolg van concurrentie. Die moet onder meer komen van Space Experience, een bedrijf van oud-bevelhebber der Nederlandse luchtstrijdkrachten Ben Droste, die met XCOR is overeengekomen dat de Lynx wordt ingezet als ruimtelijndienst op Curaçao, vanwaar hij in 2014 zo'n honderd ruimtevluchten per jaar wil gaan realiseren.

De Lynx is kleiner dan SpaceShipTwo - er is plaats voor één piloot en één passagier - en daarom ook goedkoper: aspirant-astronauten kunnen bij Space Experience een kaartje kopen voor 95 duizend dollar, de helft van een ticket bij Virgin Galactic.

Binnen enkele jaren zullen ook intercontinentale passagiers- en transportvluchten via de ruimte mogelijk zijn, zegt ISTA-directeur Ronald Heister. 'SpaceShipTwo vliegt van 15 naar 115 kilometer in 90 seconden. Dat is een reis van Amsterdam naar Nijmegen in anderhalve minuut. Stel je eens voor: in de nabije toekomst ben je sneller van New York in Tokio dan nu van Amsterdam naar Nijmegen. Voor veel zakenmensen is zo'n tijdwinst goud waard. Alleen al om die reden hou je deze industrie niet meer tegen.'


Lelystad wil eerste Europese ruimtevaartcentrum op zijn luchthaven bouwen
De ruimtevaartorganisatie ISTA en het college van B & W in Lelystad onderzoeken de mogelijkheid om een Europees opleidings- en trainingscentrum voor de commerciële ruimtevaart te vestigen bij Lelystad Airport. Het is de bedoeling dat daar zowel professionele astronauten als ruimtetoeristen kunnen worden getraind. Aanleiding zijn de vergaande plannen voor ruimtelijnvluchten in New Mexico en Curaçao, waarvoor ruimtetoeristen uit alle delen van de wereld in Amerika worden getraind.

'De commerciële ruimtevaart groeit heel hard, dus daar willen wij graag op tijd bij zijn', zegt wethouder Ruud Luchtenveld voor Ruimtelijke Ordening, Stadsontwikkeling en Financiën. 'Een ruimtevaartcentrum trekt toeleveranciers aan en creëert veel nieuwe werkgelegenheid.' Het college heeft hierover nauw overleg met de luchthaven, de Schipholgroep en met de provincie Flevoland.

ISTA heeft voor Lelystad gekozen omdat het dicht bij de Randstad is, goede verbindingen heeft met andere luchthavens en centraal ligt tussen de geplande spaceports in Zweden en Spanje. Bovendien heeft Luchthaven Lelystad een vliegschool, een helikopteropleiding en een landingsbaan die wordt verlengd zodat er grotere toestellen op kunnen landen. Lelystad Airport maakt deel uit van de Schiphol Groep.

Ook de trainingsfaciliteiten voor straaljagerpiloten in het nabijgelegen Soesterberg zou bij het ruimtevaartcentrum kunnen worden betrokken, stelt wethouder Luchtenveld. Hij hoopt dat de aanleg in de loop van 2011 kan beginnen.

Als de plannen haalbaar zijn, wil het college van B & W ook meewerken aan de bouw van een Space Expo, een bezoekerscentrum met attracties en informatie over de innovatieve ruimtevaart, om meer toeristen naar Lelystad te trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden