Een rondreis door Iran: het land toont ons zijn vriendelijke gezicht

Vlieg mee op een Perzisch tapijt over glimmende moskeekoepels, chaotische bazaars en gloeiende woestijnen

Iran snakt naar toeristen en die komen meer en meer op bezoek sinds de internationale sancties zijn versoepeld. Een groepje Nederlandse touroperators bezocht minder bekende plaatsen en raakte enthousiast over de Perzische gastvrijheid.

Het natuurpark op Qeshm. Beeld Eva Roefs

Alles komt samen, onder een brug in Isfahan. Het is tegen middernacht, als onder de geel verlichte bogen van de Khaju-brug, dat elegante meesterwerk van de Perzische architectuur, een besnorde man in een te groot pak begint te zingen. Over een mooi meisje dat hem telkens negeert. Een ongeschoren gast met een gouden ketting om zijn nek valt lachend een toontje lager in. Straatschoffies, oudere stellen en groepjes vrienden houden hun pas in, klimmen op balustrades, leunen tegen eeuwenoude muren en beginnen ritmisch mee te klappen. Iedereen kent dit romantische lied.

'Ik kom hier voor de liefde', zegt een jonge sergeant die flaneert met zijn verloofde. 'En gewoon voor de gezelligheid.' Hij is blij dat ook enkele buitenlanders meeklappen onder de bogen. 'Hoe meer toeristen, hoe beter. Dat is goed voor onze economie en voor onze samenleving.' Geen tijd voor een toelichting, want een morsige man in een bruin kostuum wil weten waarom de sergeant met buitenlanders praat. 'Wat zeg jij allemaal?' Een brute vermaning dat Iran geen gewoon vakantieland is.

De Khaju-brug in Isfahan. Beeld Eva Roefs

Vooroordelen verdwijnen vanzelf

Daar wil je ook niet heen, als je op het journaal de grimmige kant van het land ziet. Boze mannen die 'Marg Bar Amrika!' roepen (Dood aan Amerika) en jonge vrouwen die arrestatie riskeren door op straat hun hoofddoek af te doen. We reizen mee met een groepje Nederlandse touroperators (zoals Riksja Travel en Middenoostenreizen.com) die desondanks komen kijken of het mysterieuze Iran - inclusief minder bekende bestemmingen - geschikt is voor hun klanten.

Iran trekt meer toeristen sinds de versoepeling van internationale sancties na ondertekening van een nucleair akkoord drie jaar geleden. Vorig jaar bezochten zes miljoen buitenlanders de Islamitische Republiek, een stijging van 50 procent.

Vlieg dus mee op een Perzisch tapijt over glimmende moskeekoepels, chaotische bazaars, gloeiende woestijnen, besneeuwde bergtoppen en zonnige eilanden in de Perzische Golf. Of eigenlijk: stap in een Hyundai-busje met gids en boek enkele binnenlandse vluchten. Dan verdwijnen je vooroordelen over Iran als vanzelf. Wildvreemden staan voor je op in de kebabzaak, of slaan je midden op straat op de schouder en zeggen glunderend: 'Welkom in Iran!' Vaak gevolgd door: 'Geloof niet wat ze op tv roepen. Allemaal leugens!' Bijna dagelijks beland ik op een picknickkleedje in het park met een kop thee in mijn hand, of schuif ik thuis bij Iraniërs aan voor een potje stoofvlees en zelfgemaakte wijn.

Een jonge bezoekster van het natuurpark op Qeshm. Beeld Eva Roefs

De reiziger

Iran vraagt wel veel van de reiziger. Je moet een visum ophalen bij de ambassade, je vakantiegeld contant meeslepen en wisselen bij een goudhandelaar op de bazaar, en vooral: je moet je bedekken. Of je nu een moskee bezoekt, een hippe koffietent, een vakantiestrand of een skispiste op 3.600 meter hoogte: huid is taboe. Langs de Perzische Golf tolereert de politie voor mannen weliswaar een korte broek tot over de knie, maar ja, wie wil dat nou aan? Vrouwen dragen een ruim gewaad over hun kleren en een hoofddoek, eventueel losjes op het achterhoofd. Zwemmen moet gescheiden. De zichtbare opluchting waarmee vrouwen - jong en oud, Iraans en buitenlands - de hoofddoek weer afwerpen in hun vliegtuigstoel, wekt medelijden op.

Maar Iran geeft ook veel terug. Je dwaalt er zomaar door een woud van pilaren in een twaalfhonderd jaar oude moskee, langs fijnbetegelde badhuizen, door Perzische tuinen met rozenhagen en wensputten, over drukke bazaars vol juwelenverkopers en pistacheboeren, je slaapt er in oude koopmanshuizen die zijn verbouwd tot boetiekhotel en eet lamsstoofpot met Perzisch platbrood in koele kelders. Iran is gewoon heel, heel erg Instagramable. Maak een selfie met je glanzende hoofddoek op, tegen een azuurblauwe tegelwand met gouden lotusbloemen, en je scoort zo vijfhonderd likes.

Een bezoekster op weg naar de zoutgrotten in het natuurpark op het eiland Qeshm. Beeld Eva Roefs

Iran worstelt

Dat is geen briljante marketingstrategie van de Opperste Leider, in tegendeel: een rondje Iran kan ook een al te brave ervaring opleveren. Als je niet uitkijkt, stap je met z'n allen uit de bus voor een rondje door stoffige musea en lege moskeeën en moet je honderd keer nee zeggen tegen aanbieders van kamelenritjes. Een dolfijnenexcursie op het vakantie-eiland Qeshm in de Perzische Golf, kan ontaarden in een irritante speedbootrace met bijna-botsingen en Iraanse toeristen die dolfijnen proberen te aaien. Na afloop eindig je op een nauw strand vol kraampjes met schelpensouvenirs en garnalenbroodjes.

Qeshm illustreert hoe Iran worstelt met toerisme. Het grote eiland bezit prachtige geologische parken - kronkelende kloven, doolhoven van afbrokkelend zandsteen en fonkelende zoutgrotten - die beheerd worden door de internationale organisatie Geoparks. Die betrekt dorpelingen bij natuurbeheer, leidt gidsen op en helpt bij het opzetten winkeltjes en guesthouses. Die hypermoderne, duurzame aanpak botst met plannen van Iraanse ontwikkelaars die met Chinees geld hotelkolossen en taxfreewinkelcentra neerzetten en dromen van een F1-circuit. Er komt zelfs een directe vlucht zonder visumverplichting vanuit Brussel en Hamburg.

Kies dan liever voor een homestay. Zoals die van ex-visser Esmaeel Amini (57) die twaalf spartaanse kamers runt met hulp van zijn familie. Je eet er in kleermakerszit op de binnenplaats, slaapt op een flinterdun matje op de grond en je hangt je spullen te drogen aan een dadelpalm. Daar staat tegenover dat kapitein Amini alle gasten achter in zijn pick-uptruck gooit als zijn neefje gaat trouwen. Binnen wachten vrouwen in glinsterende gewaden, buiten zingen mannen in witte gewaden een zeemanslied. Ze bewegen hun armen en hoofden heen en weer op de maat van drie trommels. Kinderen rollen over hun gebogen ruggen om golven uit te beelden. De mannen raken in trance en wij ook.

De 19-jarige Osman heeft zich verkleed voor een feest. Beeld Eva Roefs

Stiekem gemengd zwemmen

Spontane afwijkingen van het programma vormen het hoogtepunt van deze reis. Ga stiekem gemengd zwemmen met je kleren aan, zoek je eigen weg door de nauwe Chahkooh-vallei en klim op eigen kracht naar boven, ga slapen in de Lut-woestijn met besneeuwde bergen in je rug en een fata morgana aan de horizon. Niet in luxe tenten zoals in de Emiraten, maar gewoon in een koepeltentje naast de auto. Een gids: 's nachts lijkt het alsof je de sterren kunt pakken en in je slaapzak kunt stoppen.'

Particuliere initiatieven zoals het poppenmuseum in Kashan of het muziekmuseum in Isfahan, zijn even aandoenlijk als hartverwarmend.

Het leukste blijkt een avondje eten bij een Iraanse familie thuis. Dan sta je kebab te grillen in een tuin buiten woestijnstad Kerman, je drinkt zoete huisgemaakte wijn en legt geduldig uit dat Nederland meer te bieden heeft dan Giethoorn. De televisie staat op een buitenlandse Iraanse zender - zwoele dames die popliedjes zingen in Farsi - terwijl de publieke omroep beelden uitzendt van drie heren met een koran op tafel. De gastheer: 'Daar kijkt dus echt niemand naar.' Na het eten dobber ik in zijn zwembad met een waterpijp tussen mijn lippen.

Vader en dochter op het strand van Qeshm. Beeld Eva Roefs

In de bus discussiëren Nederlandse touroperators over hun mogelijkheden in Iran. 'Ik vraag me af of je wel naar Bam moet willen', zegt een manager van Riksja Travel over de befaamde citadel die wordt herbouwd na een vernietigende aardbeving in 2003. 'Drie uur heen en drie uur terug voor een rondje van drie kwartier...' Hij oppert de excursie te combineren met een woestijnbezoek, of wellicht een vragenuurtje met een vriendelijke imam. 'Onze klanten reizen graag zelfstandig, maar ik denk toch dat je in een land als Iran veel mist zonder een goede gids en tolk.'

Dat vreest ook de verkoper van Experience Travel, gespecialiseerd in luxe maatreizen. 'Wij bieden Iran al aan als groepsreis, maar er is een toenemende vraag naar individuele reizen. Ik ben hier om te kijken hoe dat het best kan.' Boetiekhotels in oude koopmanshuizen zijn volgens haar perfect, maar zo'n homestay met een matje op de grond is weer te basic. 'Het eiland Qeshm lijkt me sowieso minder geschikt, mijn klanten houden meer van cultuur dan natuur.' Een jonge verkoopster van Middenoostenreizen.com ziet Qeshm juist als interessant alternatief voor Dubai. 'Als je niet van glamour en luxe houdt, vlieg dan een stukje door voor bijzondere natuur en een authentieke culturele ervaring.' Ook een combinatie van Dubai en Qeshm is volgens haar het uitzoeken waard.

Af en toe toont de Islamitische republiek haar grimmige gezicht. Dan steken onderweg wachttorens en afweergeschut af tegen een berg waaronder uranium wordt verrijkt. Of je kapper in de Armeense wijk van Isfahan vertelt spijtig dat een homoseksuele vriend een halfjaar eerder is opgehangen. 'Onmenselijk', verzucht hij. Iraniërs die hun mening geven over politiek, of zelfgemaakte drank serveren, vragen geschrokken of ik hun naam niet wil noemen zodra ze horen dat ik journalist ben.

Beeld Eva Roefs

Op de binnenplaats van een gerenoveerd koopmanshuis even buiten Kashan, drinkt een meisje met rood haar een kopje thee in de schaduw. Zij is betrokken bij het platform See You in Iran en niet bang om te praten. In perfect Engels: 'Wij bestrijden iranofobia, de angst voor ons land die wordt opgeroepen door westerse media. Ik krijg de raarste vragen als ik in het buitenland vertel dat ik Iraans ben!' Door blogs te publiceren op een website en ontmoetingen en evenementen te organiseren in het gelijknamige hostel in Teheran, hopen de jonge initiatiefnemers het negatieve beeld over hun land bij te stellen. 'De oplossing moet komen van de mensen zelf, niet van onze regering.'

Onder de boogbrug in Isfahan is de wereldpolitiek ver weg. 'Als ik sterf van de liefde, wek mij dan tot leven met een kus', kwelen ongeschoren mannen met melancholieke stem. De manager van Riksja Travel krijgt spontaan drie zoenen, gewoon omdat hij een buitenlander is. 'You're sooo beautiful', lispelt een jongen in het oor van Middenoostenreizen.com. Niemand vraagt geld, nergens staat een koffer met cd's, zoals elders in de wereld gangbaar is. 'Ons leven is hard, maar vanavond maken we plezier', zegt een keurige man die naast me staat te klappen. Op zo'n moment kun je als bezoeker - ondanks alle haatdragende beelden op tv - alleen maar denken: ik hou van Iran.

Middaggebed in de Vakilmoskee in Shiraz. Beeld Eva Roefs

Reisinformatie

KLM vliegt dagelijks op Teheran vanaf 336 euro.

Slaap in gerenoveerde koopmanshuizen zoals het luxe Saraye Ameriha Boutique Hotel (sarayeameriha.com) of het eenvoudige Safa Historical Guest House (safahouse.ir) in de oude handelsstad Kashan. Je kunt daar ook slapen boven het poppenmuseum.
facebook.com/puppetmuseumhouse

In Isfahan boeken rijke buitenlanders een kamer in de befaamde caravanserai met chique binnentuin.
abbasihotel.ir/en

Alternatieven: Julfa Hotel in de Armeense buurt julfahotel.ir/english of het zakelijke Hotel Kowsar aan de (droge) rivier .
hotelkowsar.com

Bezoek vooral het private muziekmuseum waar de staf een geweldig concert geeft en na afloop eten serveert.
isfahanmusicmuseum.com

In woestijnstad Kerman belanden groepen vaak in het enorme Pars Hotel parshotels.com/en/kerman-pars-hotel, het tegenovergestelde biedt Keykhosro Guesthouse.
keykhosrohouse.com/en

De natuurparken op vakantie-eiland Qeshm worden duurzaam gerund door de internationale organisatie Geoparks. Op hun website staan aangesloten guesthouses.
qeshmgeopark.ir/en

Kapitein Amini is bereikbaar via amini-hostel.com, +98 9177677601.

In Teheran biedt het luxe Espinas Palace Hotel uitzicht over de hele stad espinashotels.com, het hostel Seeyouiniran stimuleert culturele uitwisseling met bezoekers.
seeyouiniran.org

Een uitstekende reisgids voor heel Iran is Banafsheh Farahani banafsheh.
farahani@apochi.com

Redacteur Noël van Bemmel reisde met fotograaf Eva Roefs door Perzië met de Iraans-Nederlandse touroperator Apochi.com.

Die biedt onder meer een 12-daagse rondreis aan voor 1.795 euro.

De touroperator heeft geen invloed gehad op keuze van de foto's of de inhoud van het artikel.

Het Parva Garden Park in Teheran. Beeld Eva Roefs
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.