OMMETJESIn het spoor van A Bridge Too Far

Een fietstocht tussen feit en fictie

Fiets met filmjournalist Floortje Smit langs de locaties van A Bridge Too Far, het prestigieuze oorlogsepos over Operation Market Garden dat onder andere werd gefilmd in en rondom Arnhem en Nijmegen. Een fietstocht tussen feit en fictie.

De John Frostbrug die we oversteken, de brug waar de operatie stukliep, zit niet in de film.Beeld Joost Stokhof

Ommetje 14

Waar: Arnhem, Nijmegen en omgeving

Wat: In het spoor van de Hollywoodblockbuster A Bridge Too Far en de voetstappen van Robert Redford c.s.

Hoe & hoelang: op de (elektrische) fiets. 50 km, wie stopt voor lunch en/of musea moet rekenen op een dagje.  

Het water van de Waal stroomt in de WOII-film A Bridge Too Far de verkeerde kant op. Zoiets zie je pas als je daadwerkelijk aan de oever staat waar acteur Robert Redford en zijn kameraden in de film met hun kleine bootjes te water gingen. Of tenminste: dat zie je als iemand als voormalig productieassistent Reineke Kramer je erop wijst. Gefilmd is hoe de mannen van de Arnhemkant naar de Nijmegenkant peddelden – tijdens Operation Market Garden was dat precies andersom. 

Heel Nijmegen stond op zijn kop, in de hete zomer van 1976. Het was een van de plekken waar het oorlogsepos A Bridge Too Far werd gefilmd, over de mislukte poging van de geallieerde troepen om in september 1944 Arnhem te bevrijden. Kosten noch moeite werden gespaard voor de duurste film tot dan toe: het vaarverkeer werd een paar zondagen stilgelegd en er werden 3.200 figuranten opgetrommeld – onder meer door een oproep in de Ted Show van Ted de Braak – om te spelen met acteurs als Sean Connery, Gene Hackman en Anthony Hopkins.

Ik benaderde Kramer omdat het me leuk lijkt om een ommetje te maken langs de locaties waar destijds gefilmd is. Zij reageerde enthousiast en stuurde meteen een lijst met alle locaties, van Deventer tot Amersfoort. Daarbij wel de kanttekening dat álles bezoeken misschien ‘een brug te ver’ zou zijn.

Beeld Joost Stokhof

Goed punt. Een e-bike huren dus, de zaak beperken tot omgeving Arnhem en Nijmegen, feit en fictie een beetje mengen. En zo stappen we op bij het Infocentrum WO2 in Nijmegen, waar vanaf september een expositie te zien zal zijn over A Bridge Too Far. Vandaar rijden we naar de St. Stevenstoren die in al zijn glorie schittert achter de Duitse generaal Ludwig in de film. ‘Kan dus niet, hè’, aldus Kramer. ‘De toren was al eerder in 1944 kapotgebombardeerd.’

Via de Waalbrug, waar in 1976 opnieuw Sherman-tanks overheen rolden, belanden we aldus in Bemmel, aan de Waal-oever, op de plek waar Redford in zijn bootje stapte. Aan de andere kant van de weg trekt Joop Koopman in zijn schitterende natuurtuin meteen een blik met vergeelde foto’s open. De filmcrew was destijds een dag of vier neergestreken in zijn appelboomgaard. Op de plek die nu alleen bevolkt is door een stel ooievaars zaten toen zo’n tweehonderd figuranten, én Redford. ‘Kijk, voor deze foto heb ik mijn dochter stiekem even op zijn stoel gezet.’

Arnhem

Koopman wijst ons het RijnWaalpad, volgens de ANWB het beste snelfietspad van Nederland, en zo zoeven we naar Arnhem. De John Frostbrug die we oversteken, de brug waar de operatie stukliep, zit niet in de film. Er stond te veel moderne bebouwing omheen, daarom moest regisseur Richard Attenborough uitwijken naar Deventer. In Arnhem passeren we het Rijnhotel, waar Sean Connery verbleef en waar hij zijn script na afloop in de prullenmand gooide – de verkoop daarvan heeft een kamermeisje nog een leuk zakcentje opgeleverd. Onderweg denkt Kramer nog eens terug aan de dag dat acteur Ryan O’Neal een hasjtaart had besteld bij de Britse catering. ‘Een van de twee taarten die ze voor hem bakten, belandde bij de figuranten. Moest ik mee naar de politie en het ziekenhuis om hun maag te laten leegpompen.’ Goed, die plekken liggen niet op de route, maar een goed verhaal is een goed verhaal.

Oosterbeek

We stoppen even om achter de struiken langs te gluren naar het echte huis van Kate ter Horst, waar zij gewonde geallieerde soldaten verzorgde. In A Bridge Too Far speelde de Noorse actrice Liv Ullmann haar. Kramer heeft nog geprobeerd Ullmann wat Nederlands te leren. Met de nadruk op ‘geprobeerd’. Met een kleine omweg via de Oosterbeekse bossen en het Airborne Museum steken we vervolgens met het pontje over naar Driel, waar de Poolse commandant Stanislaw Sosabowski en zijn troepen worden geëerd. Hij leverde kritiek op Operation Market Garden, zoals ook te zien is in de film, en kreeg achteraf de schuld van het mislukken. Pas in 2006 werd hij in ere hersteld. In het kerkje is een kleine expositie te zien.

Beeld Joost Stokhof

We rijden Nijmegen weer binnen via de nieuwe brug, de Oversteek, geopend in 2013. Op de brug staat een lichtkunstwerk met 48 lantaarnpalen, symbool voor de 48 geallieerde soldaten die sneuvelden bij de Waal-oversteek. Bij het vallen van de avond springen ze paar voor paar aan. Een mooie stille finale.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden