Duiken met licence to kill

Een prachtige maar giftige indringer bedreigt het onderwaterleven in de Caribische Zee. Daarom krijgen toeristen op veel plekken een spoedcursus harpoeneren om zo veel mogelijk koraalduivels te doden.

Een geharpoeneerde koraalduivel.Beeld René Lipmann/duiken.nl

Het voelt toch raar om je duikbril op te zetten, in de Caribische Zee te springen en dan niet om mooie vissen en koralen te bewonderen, maar om te doden. Ik zwem behoedzaam onder water door een beschermd natuurgebied voor de kust van Bonaire, zweef over een van de mooiste riffen ter wereld, met in mijn hand een gespannen harpoen en in mijn achterzak een licence to kill. Heel raar, maar ik jaag op uitnodiging van de plaatselijke natuurbeschermer.

Bonaire wordt bedreigd door koraalduivels. Erger: heel de Caribische Zee zucht onder de opmars van deze giftige vis. Een mooie exoot uit Azië, die felrode samurai met wapperende franjes aan zijn lange stekels. Maar ook een veelvraat zonder natuurlijke vijanden. De eerste duivels ontsnapten ruim twintig jaar geleden uit een aquarium in Florida, en sindsdien ontwikkelt de soort zich tot een plaag van North Carolina tot Venezuela. Waar de koraalduivel verschijnt, zakt de variëteit van andere vissoorten dramatisch. Dus nu is het hij of wij. Op veel Caribische eilanden krijgen bewoners en toeristen een spoedcursus harpoeneren om mee te helpen het aantal koraalduivels terug te dringen. Wetenschappers proberen te ontdekken waarom het dier in Azië geen probleem vormt, maar tot die tijd is de brute drietand terug. Duikschoolorganisatie PADI ontwikkelde zelfs het speciale brevet 'Lionfish Hunter' zodat je veilig op jacht kan. Dat wil zeggen: zonder in je eigen been te schieten, het rif te beschadigen of een giftige stekel van de vis in je hand te krijgen.

'Het geheim is: een vloeiende beweging', zegt duikinstructeur Frank Eiking. Hij legt een leeg waterflesje neer in de tuin van VIP Diving in Kralendijk. 'Span je harpoen, blaas uit en laat je bovenlichaam naar beneden zakken richting je prooi. Als je harpoenpunt 10, 15 centimeter voor de kop van de koraalduivel is, haal je de trekker over.' Het flesje is kansloos. Volgens Eiking schieten veel beginners te vroeg of aarzelen op het moment van afdrukken. 'Vissen meten elektrische signalen in het water. Wie twijfelt is te laat.'

De instructeur overhandigt mijn harpoen: een E.L.F, mark 4. Een teleurstellende stang met een zware veer en drie punten met weerhaken die een handlengte naar voren schieten. De eerste beste schurk in James Bond-films heeft een imposantere harpoen met katapult en tien meter koord. Maar deze Eradicate Lion Fish is zo ontworpen dat de harpoen niet snel in een stuk koraal of in je duikbuddy belandt. De instructeur: 'Schiet de koraalduivel van voren door zijn kop. Dan beschadig je de filetjes niet.' Want dat is het enige goede nieuws over de koraalduivel: zijn lekkere vlees is aan restaurants te verkopen voor 40 dollar per kilo.

Biologe Fadilah Ali onderzoekt de vangst.Beeld Noël van Bemmel
Picknick op Donkeybeach.Beeld Noël van Bemmel

Mijn vuurdoop vindt plaats op 25 meter diepte, op een weinig bezocht rif waar de kans op koraalduivels groter is. Want nergens wordt zo fanatiek gejaagd als rond Bonaire. Het eiland heeft een reputatie te verliezen als natuurgebied. Ik zweef door een lichtblauw aquarium, langs paarse schoorstenen, rode waaierkoralen en enorme hersenkoralen. Links en rechts zwemmen papegaaivissen met lila lippen, gele koffervissen met zwarte stippen en zilveren barracuda's met blinkende tanden. Maar dat zie ik allemaal niet. Ik ben opeens een man met een missie, mijn ogen scannen het rif op maar één ding: de rode vis met zijn wapperende stekels.

Dan verstopt een duiveltje zich onder overhangend koraal. Ik geef het afgesproken teken door tien vingers in elkaar te steken en te wapperen en de instructeur maakt een gebaar van: ga je gang. Ik kijk naar het bibberende visje en denk: aah, zielig. De instructeur schiet de vis zonder aarzeling dood. Verderop wijst hij op een grote koraalduivel in een diepe opening. Ik blaas uit, zak tussen de koralen, strek mijn arm en zie hoe de vis verbaasd naar de punt van mijn harpoen kijkt. Dan druk ik af en de stang begint woest te bewegen. Ik druk de spartelende vis tegen een stuk dood koraal - sorry, sorry - en de instructeur pakt zijn duikmes. Een wolk groen bloed kleurt het water als de dode vis in een hardplastic container verdwijnt.

Duikstekken

Bonaire is populair onder beginnende duikers. Hou gewoon je natte zwembroek aan, stap in een Chinese pick-uptruck en hobbel van duikstek naar duikstek met de ramen open en salsamuziek op de radio. Parkeer bij een geel geverfde steen en dan loop zó met je duikspullen het water in. Zelfs snorkelaars zien grote vissen en zeeschildpadden langszwemmen. De toegangsprijs van 25 dollar per jaar gebruikt natuurorganisatie Stichting Nationale Parken Bonaire om het rif te beschermen. Het Wereldnatuurfonds schuift Bonaire graag naar voren als voorbeeld van duurzaam natuurbeheer.

Enkele stukken rif zijn permanent gesloten om wetenschappelijk onderzoek mogelijk te maken. Wel organiseren de natuurbeschermers daar een keer per jaar een Lion Fish Derby voor de fanatiekste jagers. Dan verwacht je toch alfamannetjes met grote duikmessen, maar op de kade verzamelen zich kranige oudjes met kromme ruggen. 'Let's kill those suckers!', roept een 71-jarige dame die haar versleten speer neerzet. 'Yeah!', roept een man met grijze walrussnor. De fanatiekste duiveljagers, zo blijkt, zijn bloeddorstige pensionado's uit de VS. In het reservaat blijken de koralen nog mooier en de koraalduivels nog groter. We schieten er meer dan honderd dood.

Op de terugweg onderzoekt de jonge biologe Fadilah Ali de vangst op het achterdek. '33,6 cm!', roept ze. En: 'mannetje; maaginhoud: garnalen, lipvis.' Haar ranke vingers glibberen tussen giftige stekels en trekken ingewanden uit de buikwand. Gulzige fregatvogels volgen het schip in de avondzon. Ali had grotere duivels op dit rif verwacht. 'Geen idee wat dat betekent. Er is nog zó veel onderzoek nodig.' De grijze jagers kijken geboeid toe. De man met druipsnor: 'Dit soort dagen maken het leven op Bonaire bijzonder.' Ali: 'Voor mijn promotie onderzocht ik elfduizend koraalduivels, maar ik ben nog nooit gestoken.'

Kapitein Christine Ball, een stoere Amerikaanse, is blij dat er geen ongelukken zijn gebeurd. In haar kajuit staan drie thermoskannen met heet water klaar. Het gif van de koraalduivel kan niet tegen hitte. 'Maar het helpt niet geweldig', zegt Ball die ooit werd gestoken in haar hand. 'Ik voelde meteen dat het mis was. Alsof iemand onder water een aansteker tegen mijn huid hield.' Er volgden vier uur met helse pijn - 'alsof er steekvlammen uit mijn hand sloegen' - waarna haar arm twee weken gezwollen bleef. Duikinstructeur Eiking: 'Ik knip die stekels er meteen af. Ik heb volwassen mannen in tranen gezien.'

Dat risico lijkt weinigen af te schrikken. Sterker: veel duikers vinden dat de harpoen een dimensie toevoegt aan hun hobby: het is spannend en nog nuttig ook. Duikschoolorganisatie PADI heeft de afgelopen vijf jaar al duizenden cursussen verkocht. Manager Paulo Bertuol van de nationaleparkenstichting stelt dat het eiland voorop loopt. 'We stonden hier al klaar voordat de eerste koraalduivel werd gespot in 2009.' Andere eilanden hebben volgens hem geen bestrijdingsplan of een minder actieve duikgemeenschap. Tot 60 meter diepte zijn koraalduivels best lastig te vinden. 'Maar daaronder stikt het ervan.'

Instructeur Frank Eiking demonstreert het afschieten van een koraalduivel met behulp van een waterflesje.Beeld Noël van Bemmel

Praktische informatie

TUI Fly vliegt drie keer per week vanaf euro 449 naar Bonaire vanaf Amsterdam.
tui.nl/vliegtickets
VIP Diving in Kralendijk, een van de betere duikscholen op Bonaire, biedt de PADI-cursus Lion Fish Hunter aan voor euro 132.
vipdiving.com
Strandresort Sorobon, aan de rustige kant van het eiland, heeft een bungalow vanaf euro 46 per nacht inclusief ontbijt.
sorobonbeachresort.com
AB autoverhuur verhuurt pick-uptrucks vanaf euro 179 per week.
abcarrental.com
Informatie over het natuurbeheer:
stinapa.org
Algemene informatie over Bonaire:
tourismbonaire.com

De auteur met zijn buit.Beeld Frank Eiking

Duivelsvlees

Je zou verwachten: een vis die geld waard is, riskeert al snel overbevissing en een plaatsje op de lijst van bedreigde diersoorten. Maar dat gebeurt niet. En dat ligt niet aan de smaak. De kok van het chique restaurant in het Harbour Village Resort serveert onze zelf gedode koraalduivel met broccoli en rijst. 'Niet te lang bakken, anders wordt-ie droog'. Het witte vlees is stevig en lekker. Toch staat koraalduivel zelden op de kaart. Ook het strandkarretje met Lion Fish-burgers is onlangs opgehouden met de activiteiten. 'Bij de groothandel ligt vooral wahoo en barracuda', vertelt de kokkin van populaire eettent Posada Para Mira. Koraalduivels zijn volgens haar moeilijk te krijgen en het is veel werk om ze schoon te maken. 'Ik maak het alleen als duikers ze zelf meenemen.'

De foodtruck van Kite City heeft alleen koraalvis op het menu als duikers het zelf meenemen.Beeld Noël van Bemmel
Beeld René Lipmann/duiken.nl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden