Tv-recensie Haroon Ali

Door extreem-rechtse ideeën te duiden maak je ze onbedoeld groter en gevaarlijker

Alt-right en ‘alt-light’ domineren het twitterversum, concludeerde De Groene Amsterdammer in augustus na uitgebreid onderzoek. Rechts-nationalisten overschreeuwen op Twitter zowel progressief als mainstream Nederland met de wildste leugens en complottheorieën. Zo werd er de laatste tijd veel gesproken over ‘omvolking’, de angst dat witte Nederlanders op den duur worden verdreven door migranten met een niet-westerse en/of islamitische achtergrond.

In de aflevering Handboek voor haatzaaiers van Medialogica (zondag te zien bij Human op NPO 2) leggen slachtoffers van haatcampagnes en experts uit hoe de alt-rightbeweging zo’n groot bereik kon krijgen en hoe gewiekst ze te werk gaan. Rechts-nationalisten verspreiden cryptische berichten op sociale media. Die bevatten zogeheten ‘hondenfluitjes’, signalen die alleen herkenbaar zijn voor gelijkgestemden. Maar daar stopt het niet. Ze willen dat het witte superioriteitsdenken ook de massa infecteert. Denk bijvoorbeeld aan Baudets boreale wereld.

‘Hun belangrijkste doel is om extreme opvattingen te verspreiden via de mainstream media’, zegt Robert Faris in Medialogica. Hij doet aan Harvard University onderzoek naar de rol van nieuwe media in het politieke debat. ‘Je helpt ze door hun framing over te nemen, zodat het ook de massa bereikt.’ Zelfs als je uitlegt dat die ideeën ongefundeerd en schadelijk zijn. ‘Alle aandacht is welkom, ook negatieve aandacht.’ Gooien de makers van deze documentaire dan olie op het vuur door hier aandacht aan te besteden, vraagt de interviewer. Faris: ‘In zekere zin wel.’

Het is een lastig dilemma. Negeer je de haatcampagnes om verdere verspreiding in de gevestigde media tegen te gaan en bevolkingsgroepen te beschermen tegen opruiing? Of leg je juist uit hoe extremisten het volk misleiden? ‘Als je denkt dat journalisten simpelweg verslag moeten doen zonder na te denken over de consequenties, kan dat heel schadelijk zijn’, zegt Faris. ‘Je maakt een fout door deze bewegingen meer zuurstof te geven.’

Ook afgelopen week werd Twitter weer gedomineerd door rassenkwesties. Toen voetballer Ahmad Mendes Moreira het veld afging na racistische spreekkoren, kreeg hij brede steun. Maar kort daarna werd er een filmpje verspreid van een afschuwelijke mishandeling in Gorinchem. Waarom waren de media nu zo terughoudend, schreven boze twitteraars. Waarom verzwegen ze de afkomst van de daders? Rechts-nationalistisch Nederland sprak al snel van ‘etnisch geweld’ tegen witte jongeren, door ‘een roedel’ Marokkaanse ‘hyena’s’. 

Misschien bega ik ook een fout door dergelijke taal te herhalen in een grote krant. Maar het is moeilijk om toe te kijken hoe de term racisme na Gorinchem werd toegeëigend door rechts-nationalisten, die nu niet de dader maar het slachtoffer waren. Hun geluid werd versterkt door Wilders en Baudet, die de mainstreammedia en de politiek op het matje riepen. De burgemeester van Gorinchem wilde nog benadrukken dat de daders ‘echt niet alleen getinte jongeren’ waren en de NOS meldde dat het om een langlopende ruzie tussen groepen scholieren zou gaan. Maar ja, op Twitter geloofde niemand dat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden