De perfecteUitvaartdienst

Dominee Carel ter Linden vertelt over de perfecte uitvaartdienst

Dominee Carel ter Linden heeft veel ervaring met het leiden van uitvaarten en weet hoe je een toespraak moet voorbereiden en uitspreken.

Jërôme Schlomoff - Carel Ter LindenBeeld Jërôme Schlomoff

‘Als dominee heb ik veel uitvaarten begeleid. Maar in principe kan iedereen dat: familie, vrinden, collega’s.

‘Het zal ermee beginnen dat ze me bellen: ‘Vader is er niet meer’ – of een andere dierbare. De vraag is dan meestal of ik de afscheidsdienst wil leiden. Misschien heb ik de overledene gekend; maar misschien ook niet goed genoeg om zomaar een zinvol verhaal te kunnen opstellen. In alle gevallen is een gesprek met de naasten belangrijk. Ik vraag dan: kunt u mij helpen door me een beeld van uw vader te geven? En dan luister ik heel goed. En ik maak aantekeningen. Dat leg ik wel uit: schrik niet, ik schrijf alles op wat u zegt. Ik zal niet alles gebruiken, maar het helpt mij om straks een zinnig verhaal te houden. Ik probeer liefst alle verhalen in onderling verband te brengen en daarmee de kern van de persoon te typeren. Daarbij kies ik dan een Bijbelgedeelte dat het geheel kan verdiepen.

‘Wanneer je deze taak op je neemt, is het belangrijk te voorkomen dat het alleen maar een lovend verhaal wordt. Een verhaal dat louter positief is, wordt ongeloofwaardig. Je moet van de overledene geen heilige maken. Je kunt kritisch zijn zonder grof te worden. Je kunt in je woordkeus en toon laten merken wat je bedoelt: ‘Enige ijdelheid was hem niet vreemd’.

‘Je kunt tijdens een uitvaart niet zomaar álles zeggen. Stel dat het gaat om een tirannieke vader. Dan is het niet mijn plaats om dat te vermelden. Vaak is er een zoon, of er zijn meerdere kinderen die willen spreken. Dat vraagt trouwens een reuze-regie, maar dat kan. Dus als er een kritisch geluid moet komen, dan komt dat bij hen vandaan. Zij bedenken dan een formulering zoals: ‘Vader was niet makkelijk’. De goede verstaander weet dan wel waar ze het over hebben.

Jërôme Schlomoff - Carel Ter LindenBeeld Jërôme Schlomoff

‘Aan degenen die iets willen zeggen, vraag ik om te beginnen het niet langer te maken dan uiterlijk vier minuten. Anders gaat het te lang duren. En ten tweede vraag ik ze hun verhaal twee dagen van tevoren aan mij op te sturen. Daardoor kan ik uit mijn tekst dingen schrappen die typisch op hun weg liggen om te zeggen. En ik zie daardoor de herhalingen in de verhalen van de kinderen onderling. Ik vraag hun om elkaar hun verhaal voor te lezen, dan horen ze het zelf ook.

‘Weet je wat helpen kan, als je wilt spreken: ga de dag tevoren naar de ruimte waar de uitvaart zal plaatsvinden en ga daar staan, op dat verhoginkje, achter die lezenaar. Dan ben je de volgende dag minder angstig, als die ruimte vol zit. Want je hebt er al gestaan. En mijn belangrijkste aanwijzing is: lang-za-mer praten. Velen hebben de neiging om zo snel mogelijk weer van dat podiumpje af te willen. Laat horen wat je zeggen wilt. Het is een groot moment. Luid, duidelijk spreken. Kijk de mensen nu en dan aan, als je het kunt opbrengen. Ongeoefende sprekers vinden dat doodeng en dat begrijp ik heel goed. Maar toch moet je proberen iets in die richting te doen. En dan zegt men achteraf: ik ben zó blij dat ik daar gestaan heb, dat ik heb gesproken tijdens die uitvaart.’

Jërôme Schlomoff - Carel Ter LindenBeeld Jërôme Schlomoff

Carel ter Linden (1933) is emeritus dominee en (informeel) hofpredikant van de koninklijke familie. Onlangs verscheen zijn boek Bijbelse miniaturen, waarin hij zeventig Bijbelverhalen in korte schetsen uitlegt. Ter Linden reist met pianist Mirjam Karres langs kerken en bejaardenhuizen met een literair theaterprogramma, waarin hij zijn gedichten voordraagt: literairconcert.nl. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden