Groen op reis Nagele

Dit dorp in Nederland werd als enige volledig ontworpen volgens de principes van Het Nieuwe Bouwen

Reisjournalist Sander Groen bezoekt om de week een onvermoede ov-bestemming op minder dan 500 kilometer van Utrecht. Deze week: modernistisch polderdorp Nagele.

Museum Nagele is gehuisvest in de voormalige rooms-katholieke kerk Beeld Sander Groen

‘Hier valt niks te fotograferen, hoor!’ Op het gazon langs de Ring wordt een getatoeëerde man bijkans omvergetrokken door zijn vechthond. Het belet hem niet om de enige toerist – herkenbaar aan een wandelgidsje in de ene hand en een fotocamera in de andere – te wijzen op diens vergissing. ‘Bijzonder dorp? Welnee, niks bijzonders aan. Lekker rustig, dat wel.’ De man heeft het mis. Nagele is wel degelijk bijzonder: het is het enige dorp in Nederland dat volledig werd ontworpen volgens de principes van Het Nieuwe Bouwen, door toparchitecten als Cornelis van Eesteren, Aldo van Eyck en Gerrit Rietveld.

Deze prefab-rijtjeshuizen waren in de jaren 60 baanbrekend. Beeld Sander Groen

Nederland blaakt in de jaren 50 van het naoorlogs optimisme als de Noordoostpolder is drooggelegd en wordt ingericht. Rond hoofdplaats Emmeloord komen tien dorpen, gebouwd in de traditionalistische stijl van de Delftse School. Op het laatste satellietdorp na – daarvoor biedt het progressieve architectencollectief De 8 zich aan. Met veel groen, rechte straten, ruime pleinen en platte daken wordt Nagele een modeldorp van Het Nieuwe Bouwen. Licht, lucht en levendigheid zijn de idealen: er komen vier kerken, drie scholen, een sportclub, kruidenier, bakker, slager, groenteboer, kapsalon, woonwinkel, bloemist en café-restaurant. Dat zijn nogal wat voorzieningen voor een dorp van tweeduizend zielen.

De Noorderwinkels werden gesloopt, de Zuiderwinkels zijn opgeknapt. Beeld Sander Groen

De voormalige katholieke kerk huisvest nu een architectuurmuseum, dat het complete plaatje van Nagele en de Noordoostpolder schetst, van de prilste plannen tot de ongewisse toekomst. De ‘buitenexpositie’ beslaat het hele dorp, dat in een uurtje of twee te voet te verkennen valt. Hoogtepunten zijn de modernistische kerken met hun kloeke klokkentorens, de scholen met hun verspringende klaslokalen, de kubistische huisjes van vader Gerrit en zoon Jan Rietveld, plus de begraafplaats van tuinarchitecte Mien Ruys. Toch is dit geen toeristentrekker zoals vissersdorp Urk of het op de werelderfgoedlijst genoteerde Schokland, waar Nagele precies tussenin ligt.

De voormalige rooms-katholieke kerk huisvest nu een architectuurmuseum. Beeld Sander Groen

Aan toeristisch potentieel geen gebrek, toch wordt Nagele bedreigd. Veel woningen verkeren in slechte staat en onlangs werden de Noorderwinkels en restaurant ’t Schokkererf gesloopt. Sindsdien moet Nagele het stellen zonder horecagelegenheid en gaapt bij de entree van het dorp een groot gat. Als het aan de gemeente Noordoostpolder ligt, wordt het museum opgedoekt. Wie de cultuurhistorische waarde wel inziet, is Hendrick de Keyser, de vereniging tot behoud van architectonisch erfgoed, die alle 32 twee-onder-een-kapwoningen aan de Karwijhof aankocht en nu opknapt. Later dit jaar gaat een museumwoning open, daarna volgt een logeerhuis. Hendrick snapt het wél.

De 8 deden alles anders, zoals de berging aan de voorkant van het huis. Beeld Sander Groen

Reis
Nagele is bereikbaar vanaf station Dronten met bus 146. Deze rijdt niet ’s avonds en in het weekend; dan stopt bus 140 bij halte Domineesweg, een halfuur lopen buiten het dorp. ns.nlovregioijsselmond.nl

Doen
Museum Nagele is geopend van donderdag t/m zondag, 13-17u; museumnagele.nl. Het gidsje Nagele, een cultuurhistorische wandeling biedt een 6,5 kilometer lange wandelroute door het dorp en kost € 9,95; matrijs.com

Bed
Medio 2020 opent het logeerhuis van Hendrick de Keyser; hendrickdekeyser.nl. Tot die tijd kunt u terecht in de gastenkamer van B&B Nagele, in de gerenoveerde voormalige gereformeerde kerk; € 75 per nacht, alleen via booking.com.

Meer bestemmingen in Nederland of net over de grens: volkskrant.nl/groenopreis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden