Deze zomervakantie kun je ook kiezen om gewoon even niets te doen

Je kunt de zomervakantie volproppen met uitjes en achterstallige klussen. Of je kunt gewoon niets ondernemen. De verveling toelaten, als je nog weet hoe dat moet. Volgens deskundigen zou dit waardevoller zijn dan het afvinken van die lijst met activiteiten. Laat je inspireren door deze artikelen.

Beeld Claudie de Cleen

Als het om ontspanning gaat, kunnen we wat leren van het dierenrijk. Neem de leeuw, de zogeheten koning der dieren. ‘Vooral mannelijke leeuwen voeren geen flikker uit; die liggen 22 van de 24 uur te ronken’, zegt Maarten Frankenhuis diergeneeskundige en oud-directeur van Artis. Dieren, benadrukt Frankenhuis, bewegen zich in de regel niet voor de lol. Ze houden zich zo veel mogelijk gedeisd. En dat is heel verstandig van ze. ‘Want als prooidieren staan te stunten op de savanne, lokken ze roofdieren aan. En als roofdieren druk gaan doen, verraden ze zich. Daarbij komt: je verstookt op geheel nutteloze wijze calorieën.’ Het gaat om de juiste balans tussen in- en ontspanning.

Is die balans zoek bij de mens? Het beweegadvies van de Gezondheidsraad, die aanraadt minstens 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning te doen en daarnaast minimaal twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten te verrichten, wordt door bijna de helft van de Nederlanders niet gehaald. Met die ontspanning zit het dus wel goed, zou je zeggen, maar zo is het toch niet. Want terwijl het lijf meer rust krijgt dan het nodig heeft, krijgt het brein wellicht te weinig. Van de gemiddeld 42,4 uur die Nederlanders per week aan vrije tijd besteden, gaat de meeste tijd (19,6 uur) op aan media en internet, zo blijkt uit het laatste tijdbestedingsonderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau.

Hoe creëer je waardevolle tijd met je geliefden?

Vakantie? Eindelijk tijd om dat ene boek te lezen, de schuur een nieuwe lik verf te geven of de zolder op te ruimen. Logisch dat we vaak zo denken, want er is altijd méér te doen. Maar vertragen en de tijd nemen om écht contact te maken met de mensen om ons heen is geen tijdverspilling, valt te lezen in een artikel van The New York Times.

Toch blijkt het vaak lastig om tijd voor elkaar vrij te maken, zelfs tijdens de vakantie. Een paar tips van timemanagement-goeroe Elizabeth Grace Saunders kunnen daarbij helpen. ‘Maak samen eten een prioriteit’, schrijft ze in The New York Times. Als avondeten niet lukt, dan is ontbijt of lunch ook een optie. ‘Je kan ervoor kiezen om de telefoons allemaal in een mandje te leggen, op stil, voordat je aan tafel gaat. Het doel is om niet alleen te eten, maar om een idee te krijgen van wat er in ieders leven gebeurt.’ Ze haalt de Amerikaanse psycholoog John Gottman aan, die in zijn boek De zeven pijlers van een goede relatie benadrukt hoe belangrijk het is om de ‘love map’ van je geliefden te kennen, oftewel zijn of haar gedachten en voorkeuren, en dat je die kennis opschroeft door op de hoogte te zijn van zijn of haar dagelijkse activiteiten. ‘Verbinding creëer je en versterk je tijdens die kleine dagelijkse momenten. Vraag je partner mee bij het uitlaten van de hond en maak er een vast avondritueel van.’ Oftewel: hier heb je geen dure wintersportvakantie voor nodig.

Aandacht

‘In een wereld waarin we in materieel opzicht alles hebben, is aandacht het nieuwe goud’, schreef Danielle Braun, uit Baarn in een brief aan de Volkskrant. ‘Moeten we met ons allen gaan mindfulnessen? Minder gaan werken? Stoppen met tijdschrijven? Kinderopvang afschaffen? Ont-Facebooken? Zelfsturende teams weer afschaffen? Twitterdetoxen? Terug naar de traditionele taakverdeling van één ouder thuis en één op het werk? Laten we juist iets toevoegen: aandacht. Bij het werk dat we doen, bij je gezin, bij je cliënt als je in de zorg werkt, bij kinderen als je voor de klas staat. Na al het bombastische dat deze tijd kenmerkt – elkaar overschreeuwen, keiharde politieke betogen, polarisatie, gespring en geschreeuw op sociale ­media, gaat echtheid er dan weer toe doen.’ 

Ode aan de verveling: waarom het goed is af en toe niets te doen te hebben

We hebben een ontiegelijke hekel aan vervelen en dat is jammer. Want verveling is zinvol, stellen wetenschappers. Volgens ‘vervelingswetenschapper’ Wijnand van Tilburg, verbonden aan het King's College in Londen, heeft verveling – net als de meeste menselijke emoties –een evolutionaire functie. En wel: het tegengaan van zinloosheid. Verveling treedt op wanneer je activiteit niet voldoet aan een natuurlijke behoefte aan prikkels. Dat is een signaal, denkt Van Tilburg, om jezelf uit een zinloze routine te halen.

Zoals verveling onze vroege voorouders aanspoorde om op saaie momenten op zoek te gaan naar voedsel, zo kan het tegenwoordig een teken zijn dat we ons leven misschien niet hebben ingericht zoals we dat het liefst zouden willen. Oftewel: als je elk greintje verveling verjaagt met een spelletje Candy Crush, heb je misschien niet door dat je op zoek moet naar een andere baan.

Een leuke bijkomstigheid: van dagdromen word je vindingrijker. Blijkbaar gaat een verveeld brein zo hard op zoek naar prikkels dat er vanzelf creatieve gedachten opkomen. Er is alleen één probleem: verveling toelaten doen we niet graag. Het zit in onze aard om op zoek te gaan naar prikkels. Zolang het brein maar bezig blijft, en niet met allerlei moeilijke gedachten op de proppen komt, voelen we ons senang.

Leren genieten van saaiheid? Ga de natuur in

Zoek een prikkelarme omgeving op, zoals de natuur. 'Het menselijke aandachtssysteem is ontstaan in de natuur en is daar uiteindelijk het beste op aangepast', zegt John Eastwood, hoofd van het vervelingslab aan de York Universiteit in Toronto. 'Je zult wel moeten leren om een omgeving met zo weinig prikkels te tolereren. Dat is vergelijkbaar met afkicken van een verslaving. Eerst voel je een sterke behoefte aan prikkels, maar uiteindelijk blijk je die snelle behoeftebevrediging in te hebben geruild voor iets veel beters: kunnen genieten van saaiheid, zonder te zwichten voor verveling.'

Het is oliedom om het druk-druk-druk te hebben. Het alternatief: Sprezzatura

Maar waarom vinden we het zo moeilijk om ons te vervelen? Dat heeft ook met aanzien te maken. Druk zijn is de norm geworden. Gaandeweg is de hoeveelheid werk die we hebben aan onze identiteit gaan kleven. Prestige is niet meer gelegen in het gemak waarmee iemand zijn dingen doet, maar in de werkdruk. Daar moeten we radicaal mee breken, betoogde Wieteke van Zeil in haar essay. We kunnen wel wat meer sprezzatura in ons leven gebruiken, een term bedacht door Baldassare Castiglione, die diplomaat was aan het hof van Guidobaldo da Montefeltro, in zijn beroemde Het boek van de hoveling. 

Kort gezegd: Sprezzatura is bewust gecreëerde rust. Belast de ander niet met hoe zwaar iets is, want het verpest de goede indruk die je maakt. Waarmee men verbergt hoe knap men is en de indruk wekt dat men alles zonder moeite en bijna achteloos doet en zegt. Dat stelt jezelf en de ander gerust. Er is goede reden om je zwoegen een beetje te verhullen, want weinig is zo besmettelijk als stress. 

Beeld Paul Faassen

Het belang van concentratie

Daar zit u dan op uw tuinstoel met het goede voornemen vanaf nu enorm sprezzatura door het leven te gaan. Grote kans dat uw telefoon roet in het eten gooit. Want zodra we niets te doen hebben, grijpen we als geconditioneerde labdieren naar ons mobieltje. Even appen, scrollen, klikken. In dit interview legt wiskundige Cal Newport, die een boek schreef over het belang van concentratie, uit waarom dat zonde is. We hunkeren naar afleiding, maar Newport probeert mensen te overtuigen van de aantrekkingskracht van het tegenovergestelde, van het onafgebroken diep en geconcentreerd nadenken. 'Oefenen met dode tijd', noemt hij dat, en laat de vakantieperiode nou een mooi trainingsmoment zijn. Hoe beter we ons kunnen concentreren, des te tevredener, gelukkiger én productiever we zouden zijn.

Agressief je tijd verdedigen

‘We zijn overwerken steeds normaler gaan vinden’, zegt Carl Newport. Zelf werkt hij maar 8 uur, of soms 6. ‘Ik werk heel geconcentreerd. Ik beperk het oppervlakkige communicatiewerk, ik ben slecht bereikbaar, ik beantwoord mails niet of laat, ik zeg veel nee, ik zit niet in commissies en besturen, zeg nee tegen vergaderingen. Als je je tijd zo agressief verdedigt, is een werkdag van half negen tot half zes best lang en kun je behoorlijk veel doen.’

Wanneer zag u voor het laatst in uw omgeving iemand die zich verveelde?, vraagt Olaf Tempelman zich af in zijn nog altijd actuele column van een tijdje terug. ‘Was dat, a) iemand wiens telefoon was uitgegaan, b) een boos kind van wie de iPad was afgepakt, c) een digibeet?’ Verveling is volgens Tempelman een lichte vorm van lijden waarvan het verdragen training vraagt. En dat is zeker de moeite waard. ‘Op momenten dat wij ons vervelen, verveelt ons brein zich niet. Iedereen die nog analoog is opgegroeid, weet dat je je beste ideeën krijgt op ochtenden waarop je geen flauw idee hebt wat je nu weer eens zult gaan doen.’

JOMO: The Joy of Missing Out

Dit wordt de zomer van dingen missen, schreef The New York Times vorig jaar. JOMO is het welwillende neefje van FOMO (fear of missing out). Het gaat erom dat je aanwezig bent in het hier en nu, en dus niet heimelijk op Instagram checkt wat er gaande is op dat feestje of barbecue van vrienden. Maar hoe doe je dat? De Amerikaanse krant geeft wat handvatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden