Deze Nederlandse schippers zeilden ijsvrij naar de Noordpool

In tijden van smeltend ijs kun je met een zeilboot uitzonderlijk ver richting de Noordpool varen, merkten Nederlandse schippers van een wetenschappelijke expeditie. Zonder in te vriezen, wordt het een wrang record.

Met een speaker op een surfplank wordt een akoestisch experiment uitgevoerd om te meten hoe ver sonargeluiden van walvissen in tijden van smeltend ijs reiken.Beeld Conor McDonnell

Hoe noordelijk kun je varen met een zeilschip in tijden van smeltend ijs? Extreem ver, ontdekte een Noordpoolmissie met twee Nederlandse schippers aan boord. Pas donderdag besloten ze om te keren vanwege het ijs, met een wrang record op zak. Het Brits-Nederlandse team Arctic mission kwam verder uit de kust en noordelijker dan een zeilboot ooit kwam in de Noordelijke IJszee, varend via de Beringstraat. En dat zonder in te vriezen.

Het record komt op een moment dat vaarroutes in voorheen onbegaanbaar gebied in rap tempo toegankelijk beginnen te worden. Zo voer vorige week nog een Russische olietanker in 19 dagen tijd van Noorwegen naar Zuid-Korea, via de noordelijke route, voor het eerst zonder hulp van ijsbrekers. Vorig jaar voer voor het eerst in de geschiedenis een cruiseschip door de voorheen met ijs bedekte Noordelijke IJszee en de nauwelijks bevaren Noordwestpassage boven Alaska en Canada.

Beeld Conor McDonnell

En nu dus de Brits/Nederlandse zeilschepen die uitzonderlijk Noordelijk weten te varen. De opvarenden kozen bewust voor een zeilschip, vanwege de lage ecologische voetafdruk en de symboliek.

'We kunnen met een klein zeilbootje op een plek komen waar voorheen alleen nucleaire ijsbrekers konden komen', zegt schipper Erik de Jong, via de satelliettelefoon vanaf het schip. 'Dat maakt onze boodschap extra duidelijk.'

Die boodschap is: tonen hoe de opwarming van de aarde dit kwetsbare gebied raakt, en regeringsleiders oproepen de Noordelijke IJszee beter te beschermen. De Jong: 'Nu is er nog een gentlemans agreement tussen de landen die aan de Noordelijke IJszee grenzen om deze zee niet commercieel te gebruiken zo lang er geen wetenschappelijke analyse is. Maar naties als Zuid-Korea, China en Japan zijn ongetwijfeld al aan het onderzoeken hoe ze hier kunnen vissen. Daarom is nu het moment om een VN-verdrag op te stellen.'

De bemanning van de twee zeilboten die op 14 augustus vanaf Alaska via de Beringstraat vertrok bestaat uit een expeditieleider, vier schippers, twee wetenschappers, een fotograaf, een filmmaker en een dokter. Om de dag ontvangen de opvarenden satellietbeelden van het ijs om hen heen. 'Veel mensen denken dat de Poolzee een platte pannekoek van ijs is', zegt de tweede Nederlandse schipper Jaap van Rijckevorsel. 'Maar het is meer een mozaïek van ijsplaten, richels, en geulen die constant verschuiven.'

De kunst voor de schippers van de Bagheera en Snow Dragon 2 is om niet in een geul te varen die achter hen dichtvriest. Af en toe leggen de schepen aan bij een ijsschots om onderzoek te doen. Van Rijckevorsel: 'Onze wetenschapper is in de weer met lijnen van 100 meter lang om op grote diepte de genetische samenstelling van bacteriën vast te stellen. We nemen ook vele reageerbuisjes met watermonsters mee terug om te checken of er hier via stroming al plastic terecht is gekomen. Al hoeven we daar misschien geen onderzoek naar te doen, we zagen een week geleden al een stuk piepschuim op een ijsschots.'

Beeld Conor McDonnell

Verder doet de bemanning akoestische experimenten. Walvissen communiceren met geluid. Maar als het achtergrondgeluid van de Noordelijke IJszee verandert door smeltend ijs, kunnen de walvissen dan nog wel zo goed contact leggen? Om dit te testen hangt de wetenschapper een microfoon in het water en duwt vanaf zijn rubberboot een speaker met geluid op een surfplank enkele meters verderop. Zo kun je meten hoe geluid zich verplaatst en vergelijken of dat verandert als er meer water is dan ijs. Van Rijckevorsel: 'Echoot sonargeluid dat walvissen gebruiken bijvoorbeeld nog wel als er minder ijsschotsen zijn waar dit geluid op kan reflecteren? Dat zijn spannende uurtjes: wij liggen met de schepen op twee kilometer afstand zonder draaiende motor en zonder ook maar naar de wc te gaan.

'Maar ijsberen houden ook erg van stilte. Dus de rubberboot in de open zee heeft vuurpijlen mee om ijsberen af te schrikken als het mis dreigt te gaan of in het uiterste geval een geweer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden