de gids te laat komen

Deze dag is voor uitstellers: vandaag is het geoorloofd om te laat te komen

Laat de wekker lekker snoozen, neem bij het ontbijt een extra kopje koffie en haast je vooral niet naar je werk. Vandaag is het de National Be Late for Something Day, oftewel de Kom Ergens Te Laat Dag. 

Beeld Deborah van der Schaaf

De onofficiële feestdag werd bedacht door de Procrastinators’ Club of America, in 1956 opgericht door de (inmiddels overleden) Amerikaanse reclameman Les Waas toen hij bij een conferentieruimte in een hotel een bord liet plaatsen met de mededeling: ‘de bijeenkomst van de procrastinatie-club is uitgesteld’. Naar eigen zeggen telt de club een paar duizend leden, en miljoenen aspirant-leden die binnenkort écht van plan zijn zich in te schrijven. 

Onder al die grollen zit ook een serieuzere boodschap. ‘Door het uitstellen van dingen die niet meteen gedaan hoeven te worden en dingen die we niet leuk vinden om te doen, zijn we niet alleen efficiënter, maar hebben we ook een aangenamer leven’, zei Waas in 1986 tegen de Orlando Sentinal.

Dus laat je werk even liggen  die mail beantwoorden kan later wel en de rekeningen gaan ook nergens heen  en lees eerst, onder het genot van een toepasselijke Spotify-afspeellijst, deze stukken over de kunst van het uitstellen, lanterfanten, flierefluiten, deadlines missen en te laat komen. 

Vooruit, morgen
Procrastinatie is ­Latijn voor vooruit (pro) en morgen (crastinus): iets voor je uitschuiven tegen beter weten in. We hebben het dus niet over doelbewust iets verzetten om je tijd zo ­efficiënt mogelijk in te delen. De essentie van procrastinatie is iets niet doen, ­terwijl je weet dat je het beter wel kunt doen.

Leve de lastminute-maatschappij: (bijna) te laat is juist heel erg zen

Nooit ergens tijd voor? Alles op het laatste nippertje? Herkenbaar? We leven in een lastminute-maatschappij, waarin iedereen alles tot het laatste moment uitstelt. Hoe kan dat?

Het is niet de tijd zelf die van de maatschappij een lastminute-maatschappij heeft gemaakt. De tijd is in de loop der eeuwen heus niet in volume af- of toegenomen. Het is de mens die in toenemende mate in onmin met de tijd leeft. En dat terwijl hij er meer van krijgt. De gemiddelde levensverwachting is immers spectaculair toegenomen sinds de prehistorie. 

Hinderlijk genoeg is het aantal activiteiten dat we in die toegenomen tijd willen proppen nóg harder gestegen, zo hard dat veel mensen voortdurend het gevoel hebben dat ze tijd te kort komen. Gebrek aan tijd is zonder twijfel een van de oorzaken van de lastminute-maatschappij - wie te weinig tijd heeft, schuift de dingen noodgedwongen door. Niet alleen vervelende dingen, maar ook best leuke. Toch is al die uitsteldrang helemaal niet erg, schrijft Wilma de Rek in dit artikel uit 2012, dat - hoe toepasselijk - bijna zes jaar later nog minstens zo herkenbaar en relevant is.

Planning fallacy
Van alle menselijke tekorten die ik bezit, is mijn neiging te laat te komen en spullen niet op tijd af te hebben, de hinderlijkste, 
schrijft De Rek in deze columnIn Wilskracht van Roy Baumeister leest ze dat ze lijd aan wat psychologen planning fallacy noemen. 

Mensen met planning fallacy zijn eigenlijk heel lief. Ze zijn alleen te optimistisch. Ze denken dat ze veel meer werk kunnen verzetten dan in het echt het geval is, niet omdat ze zichzelf zo geweldig vinden, maar omdat ze stelselmatig een foute, te luchtige inschatting maken van de hoeveelheid tijd die iets zal kosten. Baumeister raadt planningsoptimisten aan de hoeveelheid tijd die ze voor elke klus uittrekken te verdubbelen en er dan nog wat tijd bij te plannen. Of aan anderen te vragen hun planning te beoordelen.

De tijd laten verstrijken in plaats van bestrijden

In Nederland is tijd ons kostbaarste bezit, schrijft ‘onze man in Teheran’ Thomas ErdbrinkZuinig moeten we zijn, het kan zo op zijn. Daarom drinken we ‘even’ koffie met iemand, gaan we ‘snel’ naar de supermarkt, en vinden we wachten ‘zonde.’ Iedere dag is zo ingedeeld, volgestouwd soms, opdat de tijd ‘nuttig’ kan worden besteed. Iedereen is het erover eens dat ‘tijd verspillen’ een van de ergste dingen is die je kan doen. 

Dus ook als het pijpenstelen regent, stap je op de fiets. Anders kom je te laat. De winkels gaan dicht, de trein vertrekt of je hebt een afspraak. Te laat komen voor een afspraak is het allerergste. Dan heb je tijd van iemand anders verbruikt.

In Iran werkt de tijd heel anders. Daar is de tijd een oceaan waarop je met een roeibootje naar de overkant probeert te komen, maar nooit raakt uitgeroeid. In Iran is de tijd er om te beleven, niet om altijd nuttig te zijn. 

Waarom het goed is af en toe niets te doen te hebben

Daar sta je dan bij de bushalte. Dertien minuten wachten tot de volgende bus. Zucht. Je staart wat naar de felgekleurde posterreclame, maar daar is de lol snel vanaf. De huizen aan de overkant van de straat staan erbij en kijken ernaar. Er fietst een vrouw voorbij. Ze gaat de hoek om. Gááp. Je kijkt op je horloge. Achter het glas sleept de secondewijzer zich met een tergende traagheid voort. Eén minuut verstreken. Wat ongelofelijk sáái.

Uit alle macht proberen we de verveling te bestrijden, de mens is nu eenmaal steeds op zoek naar prikkels. En toch is het zinvol de verveling soms de ruimte te geven - je kunt er bijvoorbeeld creatiever van worden. Leg dus die smartphone weg - maar niet voordat je deze ode aan de verveling hebt gelezen.

Ook Victor Hugo had er last van
De eerste geschriften over procrastinatie gaan terug tot de Oudheid. Het belandde ten tijde van de indus­triële revolutie, toen arbeiders alleen naar de fabriek kwamen als ze geld nodig hadden, voor het eerst in het Britse woordenboek. Ook hogeropgeleiden hadden er last van. Over Victor Hugo gaat het verhaal dat hij zijn bediende zijn kleren liet verstoppen, waarna hij naakt achter de schrijftafel plaatsnam. Zo kon hij niet in de verleiding komen de deur uit te gaan. De Amerikaanse auteur Douglas Adams (1952-2001) liet zichzelf opsluiten door zijn uitgever of redacteur om zijn boeken te voltooien. Hij was dol op het geluid van deadlines ‘omdat ze zo mooi voorbij suizen’.

De kunst van het flierefluiten

De oude Grieken schaarden luiheid onder de zeven hoofdzonden (acedia: gemakzucht, traagheid, luiheid), maar wisten tegelijk het zalig nietsdoen op waarde te schatten. Maar in onze cultuur is werk inmiddels zó dominant, dat het zijn wetten en normen ook aan het nietsdoen heeft opgelegd. Nietsdoen wordt net als werk gezien als een klus, als een project waarvoor tijd in de agenda moet worden ingeruimd.

Dat leidt elke zomer tot schrijnende taferelen in drukke steden en aan hete stranden. Zie dat zielige meisje op haar handdoek liggen, zwetend in de zon; voor haar ligt een dik boek waar ze geen moer aan vindt, maar ze leest hardnekkig door want in haar koffer liggen nóg drie boeken te wachten, allemaal gekregen voor ‘straks als het zomer is en je eindelijk heerlijk de tijd hebt om lekker ontspannen te lezen!’ De ogen van haar mede-vakantiegangers staan dof, hun handen zijn plakkerig van de lekkende ijsjes, ze sjokken doelloos in het rond en tellen stiekem de dagen af. 

Jammer, want lekker lummelen kan je intens gelukkig maken. Hier lees je hoe het dan wel moet, nietsdoen.

Het nut van het nietsdoen. Beeld Krista van der Niet

Waarom we massaal rotklusjes uitstellen - tegen beter weten in

Je lanterfanterij omarmen is niet in alle gevallen handig. Klusjes voor je uitschuiven heeft ook zeker nadelen. Denk aan de boete van de fiscus, als je te lang wacht met je belastingaangifte. Denk ook aan de psychische tol: zolang die aangifte niet is verstuurd, blijft hij tot vervelens toe in je hoofd rondspoken.

Een kleine troost, procrastinatie is heel menselijk. Het is van alle tijden en alle culturen. Nog een troost: het heeft niets te maken met luiheid. Wie lui is wil niets doen. Wie procrastineert wil juist wel wat doen, maar is geblokkeerd. Met als gevolg dat onbetaalde rekeningen, onbeantwoorde mails en niet gelezen studieboeken een donkere schaduw over je dagen leggen.

Waarom lijden we aan irrationeel uitstel? Wat is het nut van zo’n menselijke eigenschap? En kun je het ook afleren? Het staat allemaal in dit artikel. Je zou het ook later kunnen lezen, maar doe het toch maar nu.

Beroemde uitstellers


Truman Capote
Het had zijn meesterwerk moeten worden: Verhoorde gebeden. Januari 1966 tekende de Amerikaanse auteur Capote een contract met zijn uitgever om het manuscript op 1 januari 1986 in te leveren. Die deadline werd verzet naar 1973. Hoeveel moeite Capote had om zich aan dit werk te zetten, werd duidelijk toen hij tijdens een tv-interview in 1971 dit boek zijn ‘postume werk’ noemde. ‘Ofwel ik ga dit boek doden ofwel dit boek doodt mij.’ Het werd het laatste. Zelfs de cheque van 1 miljoen dollar die hem in het vooruitzicht werd gesteld als hij de roman in 1981 zou afleveren, bleek niet afdoende om Capote te genezen van zijn uitstelgedrag. Toen hij in 1984 stierf, had hij vier hoofdstukken af.

Bill Clinton
In 1994 beschreef Time Magazine de toenmalige president van Amerika, Bill Clinton, als een chronische procrastinator. Zijn medewerkers gaven hem weken – soms zelfs maanden – de tijd om te reageren op ontwerp-toespraken. Het eindigde steevast op het allerlaatste moment met haastig knip-en-plakwerk. Vicepresident Al Gore noemde Clinton ‘punctueel uitgedaagd’. Zelfs op de dag van zijn inhuldiging kwam hij twintig minuten te laat voor de koffie met George en Barbara Bush.

Generaal George McClellan
De Amerikaanse burgeroorlog had een stuk korter kunnen duren als generaal McClellan geen procrastinator van het zuiverste water was geweest. McClellan, die eind 1861 het bevel kreeg over de Noordelijke unie stond bekend om de eindeloze voorbereidingen die hij trof voordat zijn leger in actie kwam. Door al dat getreuzel miste hij de kans op Richmond op de Zuidelijke tegenstanders te veroveren. President Abraham Lincoln ontnam hem al na een half jaar het commando als opperbevelhebber. Een collega-generaal van McLellan zei over hem: ‘Hier is sprake van een grotere immobiliteit dan een mens zich kan voorstellen. Om deze inerte massa in beweging te krijgen is de hefboom van Archimedes nodig.’ 

Te laat

A playlist featuring Ramones, Alabama, Stealers Wheel, and others

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.