De GidsBoeken

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit de boeken die we ook graag even noemen.

Een sympathieke introductie tot het werk van Maarten ’t Hart

Beeld De Arbeiderspers

Bij Maarten ’t Hart kun je spreken van een nauw verband tussen leven en werk, concludeert Elsbeth Etty in Minnebrieven aan Maarten. Net als haar vaststelling dat het oeuvre van de 75-jarige schrijver een zoektocht is ‘naar de eigen persoonlijkheid en identiteit’, vallen we daar niet van achterover. Vreemder is dat Etty, die wel tijd had om met de auteur door Maassluis te wandelen en het Garrels-orgel in de Groote Kerk te inspecteren (dat al voorkomt in Stenen voor een ransuil uit 1971, en weer in De nachtstemmer uit 2019), het Volkskrant-interview uit 2014 met Marijke Nagtegaal-Reedijk, ofwel de muze ‘Martha’ uit Een vlucht regenwulpen (1978), niet eens heeft geraadpleegd.

Ondanks deze beperkingen is dit boekje een sympathieke introductie. In zijn eerste boeken voerde ’t Hart homoseksualiteit op, om niet over iets persoonlijkers te hoeven schrijven: zijn geloofsafval. En de klacht van sommige scribenten in 1978 dat hij een tweederangs Vestdijk was, heeft hem hard geraakt. De hoofdpersoon in Onder de korenmaat noemt zichzelf geringschattend een ‘vijfderangscomponist’. Dertien jaar later! Zo diep zat de pijn. (Arjan Peters)

Elsbeth Etty: Minnebrieven aan Maarten
De Arbeiderspers; € 20.

Poëtische, dwingende bespiege­ling over de klimaatcrisis

Beeld Koppernik

De Welshe schrijver Cynan Jones maakte eerder indruk met zijn roman Inham. Dat zat hem vooral in het soevereine, poëtische karakter van zijn stijl, waarvan het suggestieve gebruik van witregels een wezenlijk deel uitmaakten. Ook in De wetten van water maakt Jones bekwaam gebruik van deze stijlmiddelen. Het is een roman in twaalf onderling nauw verweven korte verhalen.

De wetten van water beschrijft een wereld waarin klimaatveranderingen water schaars hebben gemaakt. Om dat probleem aan te pakken, rijden er reusachtige watertreinen (‘vijfenveertig miljoen liter, driehonderd kilometer per uur’) naar een niet nader geïdentificeerde stad. Omdat de treinen geregeld te kampen hebben met aanslagen, zijn ze zwaarbewapend en is er bewaking langs de railtrajecten.

Bovendien loopt er een project waarbij een gigantische ijsberg uit het poolgebied wordt weggesleept, ten behoeve van de drinkwatervoorziening. Voor het nieuw aan te leggen IJsdok zullen hele woonwijken moeten verdwijnen.

De wetten van water is een dwingende, dystopische bespiegeling over de klimaatcrisis. Jones laat ons met zijn stijl opnieuw alle hoeken van de kamer zien. (Hans Bouman)

Cynan Jones: De wetten van water

Uit het Engels vertaald door Jona Hoek. Koppernik; € 19,50.

Mooi tijdsdocument met fijn-pijnlijke scènes

Beeld Leopold

Uit de kast komen vlak na de Tweede Wereldoorlog. Dat is, zelfs als je ouders heel links en voor die tijd modern zijn, niet zo eenvoudig. Zeker als je geen enkel voorbeeld hebt.

Auteur Dolf Verroen (91) is na meer dan zestig jaar schrijven nog altijd zeer productief. Zo maakte hij, ook met Charlotte Dematons, het ontroerende Droomopa (2018, Zilveren Griffel) en het sterke kinderboekenweekgeschenk Oorlog en vriendschap (2016). Dat gaat over de steeds moeizamere vriendschap tussen Joop en NSB’er Kees.

Op dat laatste boek kan Niemand ziet het als een los vervolg gezien worden, al heet de hoofdpersoon nu Victor. De toon is veel directer. Sluimert er in het oorlogsboek meer spanning dan wordt uitgesproken, Victor komt er op de eerste bladzij al voor uit dat hij op jongens valt. Daarnaast worstelt hij met de vraag of hij wel hard wil werken om naar het gymnasium te kunnen.

Niemand ziet het is een mooi tijdsdocument geworden met prachtige jongensportretten en van die fijn-pijnlijke scènes waar Verroen zo goed in is. (Pjotr van Lenteren)

 Dolf Verroen: Niemand ziet het

Met illustraties van Charlotte DematonsLeopold; € 14,99. Vanaf 10 jaar.

Gruwelijke, maar toch droogkomische verhalen 

Beeld De Harmonie

Eigenlijk valt er bar weinig te lachen in de verhalen van Mazen Maarouf (41). In Grappen voor de schutters beschrijft de zoon van Palestijnse vluchtelingen een door oorlog verscheurde wereld, waarin de mensen net zo gewend zijn aan geweerschoten als aan het geluid van toeterende auto’s. Wat doe je als het alledaagse zo absurd is geworden? De schutters uit het titelverhaal weten het wel: elke dag slaan ze de vader van de jonge verteller in elkaar, om hem pas te laten gaan als hij een goede grap heeft bedacht. De zoon ziet maar één manier om een eind te maken aan deze schande: iemand moet zijn vader een oog uitsteken, dan is hij zo angstaanjagend dat ze hem wel met rust zullen laten.

Het is gruwelijke kinderlogica, beschreven op de nuchtere, zwart-komische toon waarin Maarouf uitblinkt. Of hij nu schrijft over een koe die een gebombardeerde bioscoop binnenwandelt, of over twee mensen die een gestolde bloedklont opvoeden als hun eigen kind (inclusief verjaarspartijtjes): na deze verhalen wil je lachen, huilen en weer van voren af aan beginnen. (Emilia Menkveld) 

Mazen Maarouf: Grappen voor de schutters

Uit het Arabisch vertaald door Richard van Leeuwen. De Harmonie; € 17,50.

 Roemeens cultboek eindelijk vertaald

Beeld Pegasus

‘Het heeft iets ridderlijks, iets mystieks. Het zou een uitmuntende boektitel zijn’, zegt de slimme Paşadia tegen zijn kroegmaten, wanneer een dronken vrouw hen op straat uitmaakt voor ‘Schelmen van het Oude Hof’. En zo geschiedde. Want bijna honderd jaar na verschijnen is er nu voor het eerst een vertaling van een van de beroemdste cultboeken uit de Roemeense literatuur, Schelmen van het Oude Hof van Mateiu Ion Caragiale (1885-1936).

Caragiale was de buitenechtelijke zoon van een gevierde toneelschrijver. Van jongs af aan probeerde hij zijn afkomst te compenseren met een fascinatie voor aristocratie en heraldiek. Dankzij zijn huwelijk met een 25 jaar oudere, welgestelde dame kon hij zich het gedroomde leven veroorloven én had hij de tijd om dit geweldige boek te schrijven.

Het kent geen plot, nauwelijks een verhaal, maar dankzij de geheel eigen, bloemrijke taal van Caragiale (en van vertaler Jan Willem Bos) is het een groot genoegen om te lezen hoe de vier ‘schelmen’ het uitgaansleven van Boekarest verkennen aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Een wereld op het punt van verdwijnen. (Peter Swanborn)

Mateiu I. Caragiale: Schelmen van het Oude Hof

Uit het Roemeens vertaald door Jan Willem BosPegasus; € 19,50.

Mizee groeit in haar rol als verteller-die-weet-wat-ze-doet

Beeld Van Oorschot

Na het recente succes van Moord op de moestuin zullen meer lezers zich ook wagen aan Nicolien Mizees gebundelde faxen aan Ger (die niet terugschrijft). Dat is maar goed ook, want inmiddels is deel drie verschenen. Allesverpletterende beslaat de jaren 1998-1999 en we treffen Nicolien in een goed humeur. Haar depressie is voorbij en ervoor in de plaats gekomen is zelfvertrouwen over haar belangrijkste gave: verhalen vertellen. Je moet elke luisteraar de indruk geven dat hij of zij als enige iets ziet, zo analyseert ze haar eigen verteltechniek. Mensen die uitgebreid vertellen over afgelegde routes of gegeten voedsel kunnen rekenen op Mizees snedige misprijzen (‘Ik hield acuut op met luisteren’). Ook de immer aanbeden Ger wordt niet gespaard. ‘Worden we ergens voor gestraft ofzo?’, schrijft ze hem na het zien van een serie die hij geschreven heeft. Zo zien we Mizee groeien in haar rol als verteller-die-weet-wat-ze-doet. En natuurlijk horen daar heerlijke verhalen bij, over haar onmogelijke moeder, haar aandoenlijke nichtjes, rare vrienden en moeilijke geliefden. Een prettig weerzien. (Bo van Houwelingen)

Nicolien Mizee: Allesverpletterende

Van Oorschot; € 24,99.

Geen fonkelnieuwe observaties, wel een stevig onderwijspamflet

Het kind en de rekeningBeeld Querido

Dit is een pamflet, over ons falende onderwijssysteem, en dat zullen we weten ook: al op de eerste pagina wordt ons onderwijs getypeerd als ‘schroot’, waaraan alleen de ‘slimme ijzerhandelaar’ geld verdient. Sophie Zijlstra, romanschrijver en docent Chinees, schreef een open brief aan ‘Mark’ om hem de gevolgen van jarenlang laks onderwijsbeleid van zijn kabinetten in te wrijven: overvolle klassen, een groeiend lerarentekort, steeds lager opgeleide en minder gewaardeerde leraren, de groei van bijlesinstituten en particuliere scholen, de segregatie, het verdwijnen van brede brugklassen, vroegere selectie en toenemende kansenongelijkheid in het onderwijs. De droom van gelijke kansen leek met de Mammoetwet even waarheid te worden, maar die vreugde duurde kort. Kinderen van laagopgeleide ouders hebben nu weer het nakijken.

Dit alles is volgens Zijlstra een gevolg van de liberalisering van het onderwijs: scholen zijn bedrijven, besturen zijn de baas, de ouders klanten, docenten de productiemedewerkers. De belangen van kinderen zijn weggezakt. De overheid fourneert geld, maar controleert niet de besteding ervan.

Het kind en de rekening bevat geen fonkelnieuwe observaties, maar het mag best nog eens gezegd worden. (Aleid Truijens)

Sophie Zijlstra: Het kind en de rekening – Een pleidooi tegen liberalisme in het onderwijs 

Querido; € 9,50.

Boeiende nieuwe biografie van Janis Joplin 

Beeld Arcade

Janis Joplins succes duurde kort. In juni 1967 werd ze plotseling beroemd met haar optreden op het fameuze Monterey Pop Festival in Californië. Op 4 oktober 1970 stierf ze in een hotelkamer in Los Angeles na een onbedoelde overdosis heroïne. Het grootste deel van haar 27 levensjaren is de ‘voorgeschiedenis’ van dat succes. Terecht dus dat twaalf van de zeventien hoofdstukken in de boeiende nieuwe biografie Janis van Holly George-Warren focussen op die aanloopperiode.

Janis groeide op in het conservatieve Port Arthur, in het Texas van de jaren vijftig. Dit boek maakt goed duidelijk hoe lang en moeizaam de weg was die ze van daaruit aflegde naar een alternatief leven in San Francisco. Voor een jonge vrouw die nooit echt zeker was van zichzelf, was het een weg vol valkuilen en obstakels.

Rockster worden in die klassieke beginperiode, nu ruim een halve eeuw geleden, was niet iets wat je zomaar kwam aanwaaien. Talent speelde een rol, maar belangrijker nog waren ambitie en dóórzetten – ook als het jarenlang tegenzat. Janis Joplin was iemand die dat kon. (Flip Vuijsje)

Holly George-Warren: Janis – Haar leven en muziek

Uit het Engels vertaald door Caspar Wijers. Arcade; € 24,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden