De gids Boeken

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

De feiten achter de liedjes (zoals: waar zijn alle bloemen gebleven)

James Ball: Should I Stay or Should I Go?; Uit het Engels ­vertaald door Claudia Dispa, ­Ingrid Hadders en Marya Volker. Spectrum, € 12,99.

Zijn er nou eigenlijk 9 miljoen fietsen in Beijing, of was het nattevingerwerk van Katie Melua in dat liedje? Dat wilde de Britse onderzoeksjournalist James Ball eens uitzoeken. Wat blijkt? Volgens Chinese tellingen komen we op 2,7 miljoen fietsen. En hoe zit het met al die andere liedjes? In 1962 vroegen Peter, Paul and Mary zich af: ‘Where have all the flowers gone?’, maar het trio woont in de VS, dat bijna alle bloemen importeert. Dus die bloemen komen naar hen toe. Wat suggereert dat ze beter hadden kunnen vragen waar de bloemen vandaan kwamen. Antwoord: vooral uit Nederland.

Opperste meligheid, gepaard aan grote ­feitelijkheid, typeert Should I Stay or Should I Go?, waarin Ball ook opmerkt dat Gloria Gaynor in I will survive doodleuk zingt ‘I’ve got all my life to live’, terwijl ze inmiddels 69 is en nog slechts 20 procent van haar leven te leven heeft. Even betrouwbare als opzienbarende antwoorden vindt u op Are You Lonesome ­Tonight? (Elvis) en Is This Burning an Eternal Flame? (The Bangles), waarmee heel elegant het begrip SOA werd vermeden.

(Arjan Peters)

Carl Schmitt opnieuw vertaald, voor alle haters en liefhebbers

Carl Schmitt: Het begrip politiek; Uit het Duits ­vertaald door ­George Kwaad. Boom, € 24,90.

De lust van het denken hoeft niet altijd een destructieve lust te zijn, schrijft Carl Schmitt (1888-1985) in een voorwoord bij de Italiaanse uitgave van zijn bekende essay Het begrip politiek uit 1932.

Schmitt, die de ‘kroonjurist van het Derde Rijk’ wordt genoemd maar veel meer is dan dat, onderzoekt hoe de staat zich verhoudt tot het politieke en wat dat politieke eigenlijk is. ‘Iedere religieuze, morele, economische, etnische of andere tegenstelling verandert in een politieke wanneer ze sterk genoeg is om de mensen effectief als vriend en vijand te groeperen.’ Ja, hoe meer men van het eigen volk, de mensheid of een ideaal houdt, hoe groter de neiging vermeende of echte vijanden van het eigen volk, de mensheid of het ideaal te haten en te bestrijden, dat kunnen we dagelijks aanschouwen.

Alleen al daarom zouden de haters maar óók liefhebbers van de liberale idealen Schmitt in de zeer leesbare, nieuwe vertaling van George Kwaad, in- en uitgeleid door Theo de Wit, moeten lezen.

Wie alleen het denken erkent dat in zijn ogen niet destructief is, heeft het denken ­afgeschaft. 

(Arnon Grunberg)

Monter verslag van de teloorgang van een huwelijk

Rob Schouten: De groene gravin. De Arbeiderspers, € 19,99.

Als Titus Orbaan erachter komt dat zijn collega Else van adel is, verandert zij voor hem van vrouw-in-slobbertrui in potentieel liefdesobject. Niet veel ­later trouwen ze. Pas na de bruiloft ontmoet Titus zijn adellijke schoonouders. Zij wonen niet in een slot met torens en gracht, zoals in zijn fantasie, maar in ‘een doodgewone burgermanswoning’. Misschien wel het eerste drupje desillusie dat op het kersverse huwelijk spat.

In De groene gravin beschrijft Titus de ­teloorgang van zijn huwelijk desalniettemin monter. Hij is één en al ironie, een man die geestdriftig filosofen en schrijvers bij elkaar frommelt en moeilijke plooien wegstrijkt met een opzettelijk afgezaagde opmerking. Onderhoudend, niet ongeestig en ook een overlevingsstrategie: als er gevoelens op de loer liggen, worden ze afgeschoten door een Duits citaat of een sarcastisch geintje.

Daardoor blijft Titus op afstand. Dat zijn schepper, Trouw-recensent Rob Schouten (1954), er in zijn tweede roman als een criticus ook nog eens tussen gaat staan, maakt de distantie alleen maar groter.

(Bo van Houwelingen)

Drugs en vrolijkheid in het Rio de Janeiro van Geovani Martins

Geovani Martins: De zon op mijn hoofd. Uit het Portugees vertaald door Kitty Pouwels. Atlas Contact, € 19,99.

Niet alleen voetbal en popmuziek, ook ­literatuur kan een manier zijn om aan je milieu te ontsnappen. De Braziliaanse schrijver Geovani Martins (1991) is daar een sprankelend voorbeeld van. Hij groeide op in een favela in Rio de Janeiro. Daar is het niet alleen oorlog tussen drugsbendes en politie, maar worden ook literaire festivals georganiseerd. Op een hiervan ontdekte Martins dat hij literatuur kon maken van wat hij in de sloppenwijken allemaal had meegemaakt.

Hoe goed hem dat afgaat bewijzen de dertien korte verhalen in De zon op mijn hoofd, dat uitgroeide tot een sensatie in Brazilië en dat nu is vertaald. Sommige verhalen zijn ­momentopnamen, in andere wordt bijna een heel leven in een paar bladzijden samengebald. Maar in alle slaagt de schrijver erin je meteen midden in zijn wereld neer te zetten. Een wereld waarin niet zozeer geweld als wel drugsgebruik de toon aangeeft. Dat betekent behalve narigheid ook vrolijkheid en vriendschap. Een vitale bundel.

(Maarten Steenmeijer)

Het levensverhaal van een Russische dwarsdenker 

Wolf Wondratschek: Zelfportret met Russische piano. Uit het Duits vertaald door Izaak Hilhorst. Lebowski, € 21,99.

Van de Duitse, in Wenen woonachtige schrijver Wolf Wondratschek (1943) is nog maar weinig in het Nederlands vertaald. Onterecht, want zijn nu verschenen Zelfportret met Russische piano is een bijzondere roman.

Wondratschek voert een naamloze schrijver op en een oude Russische pianist: ‘Een echte heer, een persoonlijkheid, niet zo groot, maar sterk, stevig gebouwd, een Rus, met een baardje zoals Lenin.’ De mannen vatten sympathie voor elkaar op, al zijn de gesprekken grotendeels eenrichtingsverkeer. Het is de Rus, Soevorin geheten, die zijn ongemakkelijke levensverhaal vertelt. Zoals die keer dat hij, nog in Sovjet-Rusland, bezoek kreeg van een functionaris van het ‘staatsrepertoirecomité’. De terechtwijzing werkte averechts. ­Soevorin besloot alleen nog de allermodernste muziek te spelen onder het mom van: ­‘Beledigingen incasseren in plaats van bloemen was ook niet verkeerd.’

Dat de pianist vanaf dat moment niet langer in concertzalen mocht optreden, nam hij op de koop toe. Het is aan Wondratschek te danken dat zo’n ongrijpbare dwarsdenker alsnog een stem krijgt. 

(Peter Swanborn)

Bloedstollende geschiedenis van de kernramp bij Tsjernobyl

Adam Higginbotham: Nacht in Tsjernobyl. Uit het Engels ­vertaald door ­Catalien en Willem van Paassen. AmboAnthos, € 29,99.

‘Beste kameraden! Als gevolg van een ongeval in de kerncentrale Tsjernobyl ontwikkelt zich een ongunstige stralingssituatie. Om de mensen, en bovenal de kinderen, volledige veiligheid te kunnen garanderen, is een tijdelijke evacuatie naar nabije locaties noodzakelijk geworden. We vragen u rustig en alert te blijven, en deze tijdelijke evacuatie ordelijk te laten verlopen.’ Eindelijk, na ruim 24 uur totale stilte, en 32 uur nadat de ramp zich had voltrokken, hoorden de inwoners van Pripjat via de draadradio (waar normaal alleen propaganda uit kwam) iets meer. Het gonsde al van de geruchten. Maar het was dus waar. De kerncentrale was ontploft. Vijftigduizend inwoners moesten zo snel mogelijk weg. De evacuatie verliep zonder incidenten. Pripjat is nog steeds verboden terrein.

Nacht in Tsjernobyl is een waarlijk Russische geschiedenis. Het politieke gedraai, de chaos, de honderden slachtoffers en de helden. Een bloedstollende, meeslepende en waarschijnlijk definitieve geschiedenis van de grootste kernramp van de 20ste eeuw. 

(Marcel Hulspas) 

 Woertman trekt ten strijde tegen het streven naar perfectie

Liesbeth Woertman. Je bent al mooi. Ten Have, € 18,99.

Schoolfoto’s, schrijft Liesbeth Woertman, hoogleraar aan de Universiteit Utrecht en psycholoog, in Je bent al mooi, worden bewerkt. Behalve dat gezorgd wordt voor open kinderogen, gaat er een lichtfiltertje overheen om de kinderen een frisse uitstraling te geven. Ouders vragen zelfs vaak om meer bewerkingen. Woertman, gespecialiseerd in door de media beïnvloede lichaamsbeelden, constateert dat nu ook jonge kinderen al leren dat hun uiterlijk kennelijk het nodige knutselwerk vereist om in orde te zijn.

Ze trekt in haar nieuwste boek, met als ­ondertitel De schoonheid van imperfectie, ten strijde tegen het bombardement van onrealistische lichaamsbeelden waarmee de diverse media ons opjutten om met crèmes, ­fitness, kuren en correcties naar jeugdige perfectie te streven.

Haar boodschap: luister naar je lichaam en besef dat je mooi bent zoals je bent, met alle opgelopen kreukels en barsten van dien. Datdie terechte boodschap doordringt in het ­tumult van de dagelijkse updates van eigentijdse influencers, is waarschijnlijk wishful thinking. 

(Ranne Hovius)

Op pysychologisch vlak bestaat de vrije wil wel degelijk

Christian List: Why Free Will Is Real. Harvard University Press, € 22,50.

Is onze vrije wil een illusie die we graag koesteren, of bestaat hij wel degelijk? Het debat woedt al jaren, niet in de laatste plaats dankzij hersenwetenschapper Dick Swaab (Wij zijn ons brein). Die tracht de mens eloquent zijn illusie te ontnemen, maar de weerstand is stevig. Zo kwam de Amerikaanse filosoof Daniel Dennett in 2016 naar Nederland om de ‘schurk’ Swaab in een debat de oren te wassen.

In Why Free Will Is Real doet een andere filosoof, de Londense hoogleraar Christian List (1973), een nieuwe poging tot verdediging. Aardig aan zijn essay is dat hij de sceptici uiterst serieus neemt. Zijn centrale stelling is dat de vrije wil zich op een ander, hoger niveau bevindt dan waarop de neurowetenschap kijkt.

Op psychologisch vlak bestaat hij wel degelijk, betoogt List, zeker zo eloquent als Swaab. Hij trekt de vergelijking met de economie – aan de rentestand en werkloosheid als reëel bestaande begrippen twijfelt niemand, ook al is hun band met onderliggende, natuurkundige processen maar ­beperkt.

Zo is het dus ook met de vrije wil.

(Fokke Obbema)  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden