De Gids Boeken

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

Bravoure en belezenheid in vier reisbrieven van Michaël Zeeman

Michaël Zeeman: Beelden zoek je nooit, beelden vind je. Fragment, € 37,50

Aan de vrienden van Michaël Zeeman (1958-2009) is het te danken dat zijn ­bibliografie nog altijd groeit, zelfs nu de Volkskrant-criticus, correspondent en tv-presentator bijna tien jaar dood is. Aan Maarten Asscher stuurde Zeeman in de jaren 1997-1999 de vier reisbrieven die zijn gebundeld in Beelden zoek je nooit, beelden vind je. In kort bestek bieden die zicht op een onmatige persoonlijkheid: hij las en reisde onophoudelijk, beminde onstuimig, schreef ongeremd.

Links en rechts maakt hij slachtoffers, ­alleen al door hen gnuivend te observeren. In Parijs bivakkeert hij in het Institut Néerlandais met ‘een zekere Jeroen, zo’n trage kunsthistoricus die dag in dag uit de maten moet noteren van de tekeningen die hij daartoe uit mappen haalt, om ze er vervolgens, na gedane arbeid, weer in te doen.’

Je ziet hem ook zijn best doen om vriend Asscher te imponeren, door met stoere taal de kosmopoliet uit te hangen, terwijl alle drukte een rookgordijn lijkt om te verhullen dat hij zich dikwijls alleen gevoeld moet hebben. Dat geeft Zeemans bravoure iets breekbaars. We missen hem. (Arjan Peters)  

Ingehouden lyriek in de verhalen van Caroline Albertine Minor

Caroline Albertine Minor: Zegeningen. Uit het Deens ­vertaald door Lammie Post-Oostenbrink. Das Mag, € 22,50

Gedske heeft haar dochter verloren, die als au-pair in Australië werkte. Ze heeft zichzelf aan een vijgenboom verhangen, de mooiste in de boomgaard. ­Niemand weet waarom, niemand zag het aankomen.

Het bijzondere aan de verhalen in de bundel Zegeningen, van de Deense Caroline ­Albertine Minor (1988), is dat de schrijver haar blik steeds net naast de gebeurtenis richt. Zo schrijft ze in ‘Vergeet Archie Pey’ niet direct over het diepe verdriet dat Gedske voelt, maar over de innige vriendschap met Solveig die haar bijstaat. ‘Als een speld die twee stukken stof bijeenhoudt, vloog Solveig hun huis in en uit en elke keer als ze was geweest, leek Gedske minder incompetent, een beetje meer zichzelf.’

Minor schrijft lange verhalen, sommige sluiten aan bij eerdere. Haar stijl is kortaf en feitelijk, maar bij herlezing valt ineens op hoe betekenisvol, hoe lyrisch de beschrijvingen zijn. Wanneer Gedske en Solveig er een weekend op uitgaan, pakt Gedske in bed de vlecht van haar slapende vriendin, ‘zo losjes dat die uit haar hand glijdt als ze zich in haar slaap zou omdraaien’. (Persis Bekkering)

In sappige memoires spaart Ad ten Bosch zelfs de doden niet

Ad ten Bosch: De IJssel stroomt feller dan de Amstel. Van Oorschot, € 22,50

Het is een ouderwets aandoend genre, literaire roddel vermomd als memoires. Welke uitgeefster het deed met welke auteur, waarom dat ene boek niet mocht verschijnen (tenzij met een aantal pagina’s eruit), welke schrijfsters de politiek-correcte scepter zwaaien bij uitgeverijen. Welke schrijver is het gierigst, het ijdelst, wie jengelt altijd om gratis boeken? Welke dronken schrijver de boel onder scheet bij zijn gastheer; wie een collega-schrijver op het Boekenbal aanviel – voor de enkeling die het wil weten: lees De IJssel stroomt feller dan de Amstel, de herinneringen van de Zutphense ‘boekverkoper, uitgever en schrijver’ Ad ten Bosch (68). Zelfs de doden, die niks terug kunnen zeggen, worden niet gespaard.

Je moet even door de herinneringen aan de vader en grootvader, zijn moeilijke jeugd en een slecht huwelijk heen, maar dan is het smullen. Ten Bosch kende ze allemaal, ze ­kwamen bij hem signeren of logeren. ‘Harry’, ­‘Jeroen’, ‘Adri’, ‘Ilja’, ‘Gerrit’, ‘Jean Pierre’ en ­natuurlijk ‘Ida’, zijn ‘dierbare vriendin’. De schrijver, boekverkoper etc. speelt in alle verhalen een triomfrol. (Aleid Truijens)

Twee robots op zoek naar het begin van de robotheid

Tatána Rubásová en Jindřich Janíček: Een wonderlijke expeditie van robots. Boycott, € 17,50

Twee robots, de denker Willem en de doener Jacob, gaan op expeditie door het ruige Saskatchewan in Noord-Amerika. Lange tijd hebben robots zich schuilgehouden achter een mythische Muur, nu wagen ze zich naar buiten om te zoeken naar hun oorsprong. Makkelijk is dat niet, want Willem is schrikachtig en Jacob een beetje dom. Tijdens hun tocht stuit het duo op overblijfselen van een hoge beschaving – bruggen, raketten, een rugbybal – en proberen daar een plausibele verklaring bij te vinden. Ook ontdekken ze een tien meter hoge Oerrobot. Was hij hun schepper? Willem denkt van niet: ‘Hij was zelf ook een uitvinding.’

Dat deze zoektocht, Een wonderlijke expeditie van robots, naar het begin van de ‘robotheid’ is getekend door de Tsjechische tekenaar Jindřich Janícek is toepasselijk, want het was de Tsjech Karel Capek die in 1920 als eerste het woord ‘robot’ gebruikte. In bijna 90 houtsnede-achtige prenten gaat de lezer geleidelijk van de onhandige avonturiers houden. (Joost Pollmann)

Nieuwe lolligheden van Hendrik Groen

Hendrik Groen: Een kleine verrassing. Meulenhoff, € 19,99

Er is weer een nieuw deel uit in de ­succesvolle Hendrik Groen-reeks: Een kleine verrassing. We gaan terug in de tijd naar 2004. Hendrik woont nog zelfstandig en zijn vriend Evert leeft nog. Op een van hun schaakavondjes komt Evert aanzetten met een baby, die hij in een opwelling heeft meegenomen uit een ­basisschool, waar de baby in kwestie de rol van Jezus had moeten vertolken in de kerst­uitvoering. Tegen de tijd dat Evert bij Hendrik aankomt, heeft hij ook wel door dat dit niet zo’n geslaagde grap was, maar inmiddels staat de stad al op z’n kop en zitten zij ermee.

Waar het eerste boek van Hendrik Groen nog voortgestuwd werd door de opbouw van het verzet tegen de ellendige omstandigheden van het verzorgingshuis (Pogingen iets van het leven te maken, uit 2014), moet Een kleine verrassing het vooral hebben van lolligheden over Marokkaanse hangjongeren en een imagobewuste burgemeester. Het is vlot geschreven, dat moet gezegd, maar Hendrik Groen (pseudoniem van Peter de Smet) is niet bepaald de J.K. Rowling van de lage landen: de ­serie wordt er niet beter op. (Nienke van Leverink)

Essaybundel over Lucebert, de oorlog en de biografie 

Yi Fong Au en Tommy van Avermaete (red.): Door de schaduwen bestormd. Oevers, € 19,95

Begin 2018 ging er een schok door de ­literaire wereld. Vooral lezers die waren opgegroeid met de experimentele poëzie van Lucebert waren sprakeloos. Hun held bleek iemand met een groot geheim. De Keizer der Vijftigers die machthebbers bespotte, was in zijn jongensjaren antisemiet en nazi-sympathisant. Dat bleek uit brieven aan een jeugdvriendin, die de biograaf, Wim Hazeu, had kunnen inzien. Hazeu moest daarna de biografie compleet herschrijven. Meteen brak de discussie los: mocht je Luceberts poëzie nog wel goed vinden? Sommigen vonden dat werk volkomen vals, voor ­anderen bleef het hetzelfde, weer anderen waren teleurgesteld. Elsbeth Etty vroeg zich af waarom Hazeu de naam van degene die hem de brieven had gegeven, niet prijsgaf.

In de bundel Door de schaduwen bestormd is de commotie goed te volgen. Etty herhaalt haar kritiek; Hazeu legt uit hoe het is gegaan. Het mooiste essay is van Piet Gerbrandy: ‘Voor een dichter die niet kon zeggen wat hem uit de slaap hield, diende de poëzie als toverwoord om zijn demonen de baas te blijven.’ (Aleid Truijens)

Een ode aan de verbeelding en Richard Buckminster Fuller

Eva Rovers: De rebelse held. Prometheus; € 19,99

Een kunstlijk van papier-maché, kikkers op sterk water, een ‘ijzeren long’ om kinderen met polio in leven te houden; probeer uit die en nog een paar artefacten maar eens een tentoonstelling en een boek te maken. Eva Rovers ging het aan, in ­opdracht van de Universiteit Groningen. Zoekend naar samenhang kwam ze bij de Amerikaanse uitvinder en ontwerper Richard Buckminster Fuller (1895-1983). Met het revolutionaire gedachtengoed van ‘Bucky’ verbindt ze de collectie aan heden en verleden; zo komt ze via de ‘ijzeren long’, de atmosfeer en het huidige klimaatdrama uit bij Buckminster Fullers zelfvoorzienende Dymaxion-huis.

Een ode aan verbeelding. Maar dat maakt de vorm van De rebelse held, een verzameling brieven, nog niet logisch. Rovers schrijft haar bevindingen aan Buckminster Fuller, en ook zijn eigen geschiedenis. Waarom aan Bucky schrijven wat Bucky heeft gepresteerd, dat wéét Bucky toch? En Bucky is dood. ‘Je zult het je levendig voor kunnen stellen’, voelt ongemakkelijk. Eva Rovers weet op originele wijze objecten aan ideeën en actualiteit te verbinden, maar ze probeert de verkeerde te overtuigen. (Wieteke van Zeil)

Amusante inkijkjes van Ate de Jong in filmproductieland

Ate de Jong: Onder de rode loper. De Kring, € 20,99

Ate de Jongs eerste misdaadroman (De stalen Madonna, 2016) speelde zich af op de set van de ooit door hemzelf geregisseerde Amerikaanse horrorkomedie Highway to Hell. Faction, met een waarheidsgehalte van 60 à 70 procent, aldus de auteur. Voor de opvolger Onder de rode ­loper bemoeilijkt de misdaad – een ontvoerd producentenkind – de opnamen van The Discovery of Heaven. Die door De Jong geproduceerde en door Jeroen Krabbé geregisseerde Mulisch-verfilming uit 2001 was een bepalende film. Niet zozeer vanwege de kwaliteit, wel om de wijze van financiering: de Britse filmdistributeur leegde lachend onze staatskas, hevelde miljoenen over naar Mick Jaggers oorlogsdrama Enigma. Thrillerauteur De Jong introduceert wat veel personages ­tegelijk en leunt al te makkelijk op informatieve dialoog, maar zijn inkijkjes zijn amusant en geladen met insiderkennis. Zei Jagger écht ‘wie is die malloot?’, toen de Discovery-regisseur hangend uit de auto ‘beroemd, beroemd!’ gilde naar automobilisten die onvoldoende vlot uitweken voor de geblindeerde limousine? We gokken: dit valt binnen die 70 procent. (Bor Beekman)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden