De gids Boeken

Deze boeken zijn ook interessant, en wel hierom

Er verscheen deze week nog veel meer. Hier onze keus uit boeken die we ook graag even noemen.

In dienst als boekhouder bij de keizerlijke familie in Rome

Willemijn van Dijk: Het wit en het purper. Ambo Anthos, € 22,99

Als een hedendaagse Suetonius laat historicus Willemijn van Dijk (1984) de Romeinse keizertijd herleven. In De opvolger (non-fictie, 2017) kwam de Griekse slaaf Pallas al voor, die bij de keizerlijke familie in dienst kwam, als beloning vrijgelatene werd, en die als boekhouder en raadgever van de mismaakte Claudius een rol van betekenis aan het hof verwierf.

Dat verhaal heeft Van Dijk nu in een roman verteld, die (met een knipoog naar Stendhals rood en zwart) de titel Het wit en het purper kreeg. Om je te handhaven tussen die vreemde, wrede, losbandige en achterbakse mannen én vrouwen aan dat hof moet je soepel zijn, leert Pallas, en een mate van onbewogenheid bezitten. Dat maakt van hem een nogal kleurloze hoofdpersoon, ook al omdat Van Dijk soms vervalt in het romannetjes­register (‘Een golf van opwinding overspoelt hem’; ‘Zijn lijf vult zich met pure doodsangst’). Haar poging om Pallas, deze intrigerende opportunist, uit de schaduw van de ­geschiedenis te halen, blijft steken in een verantwoorde schets van het decor. De auteur dúrft nog niet genoeg. (Arjan Peters)

De gezonde SS-arts en de zieke hoogleraar oudheidkunde

Barbara Zoeke: Het uur van de specialisten. Uit het Duits ­vertaald door Anne Folkertsma. Cossee, € 24,99

Wat niemand weet is niet gebeurd, houdt SS-arts Friedel Lerbe zichzelf voor. Iemand met een gewichtige baan heeft trouwens geen tijd om zich bezig te houden met ethische bezwaren: als geneesheer-directeur moet hij toezien op de ordelijke ‘verwerking’ van chronisch zieken in zijn kliniek. Eerst de gaskamer, dan de verbrandingsoven, dan het lastigste karwei: het schrijven van de troostbrieven, die geen argwaan mogen wekken bij de nabestaanden. Dat zou de missie – een sterk en gezond Duitsland, vrij van ‘levensonwaardige’ elementen – ernstig in gevaar brengen. Hitlers eugeneticaprogramma eiste circa 200 duizend levens. In de onlangs vertaalde roman Het uur van de specialisten (2017) maakt psycholoog-schrijver Barbara Zoeke het onvoorstelbare inzichtelijk, subtiel en overtuigend, op grond van uitvoerige studie. Tegenover Lerbes koele opportunisme stelt ze de wanhoop van Max Koenig, hoogleraar oudheidkunde, die lijdt aan de ziekte van Huntington: ‘Daar lag ik, een reuzenbaby in een ziekenhuisbed. Ongeschikt als volksgenoot. Ongeschikt voor de eindzege.’ Het oordeel van de specialisten laat zich raden. (Emilia Menkveld)

Rouw is een eindeloze reeks van niet, denkt de weduwnaar

Lieke Kézér: De verloren berg. Arbeiderspers, € 20,99

Lieke Kézér (1976) won de ANV Debutantenprijs en de Bronzen Uil voor haar debuut De afwezigen. In die roman, over een getalenteerde saxofonist, maakt ze sprongen in de tijd en hopt ze van personage naar personage. Haar tweede, De verloren berg, zit eenvoudiger in elkaar. We volgen de schrijver Thomas, die in z’n eentje voor zijn drie kinderen zorgt nadat zijn vrouw Kira is verongelukt. Via flashbacks komen we meer over hun relatie te weten.

Kalm, in weloverwogen bewoordingen, maakt Kézér het verdriet van Thomas om zijn grote liefde invoelbaar. ‘Rouw was niet vrijen en niet samen koffiedrinken en niet samen over de kinderen praten, rouw was een eindeloze reeks van niet.’ Mooi gedaan.

Maar Kira’s gefnuikte schrijfambities blijven onderbelicht, net als de interessante vraag of Thomas niet indirect medeverantwoordelijk is voor haar dood. Dat voelt als een gemiste kans. De kinderen gaan wel héél voorbeeldig om met het gemis van hun moeder. De bloedhete camper waarin Thomas ze mee op reis neemt, lijkt de perfecte emotionele snelkookpan, maar helaas: het loopt met een sisser af. (Bo van Houwelingen)  

Geestig en niet te missen: het duo Van de Vendel en Van der Linden

Edward van de Vendel: Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt. Querido, € 17,99

Wat moet je doen als je ouders je nooit eens laten winnen met spelletjes? Of als je in de winter naar de wc moet terwijl je voeten bevriezen? Edward van de Vendel geeft de poëtische oplossing voor deze en andere kinderproblemen in Wat je moet doen als je over een nijlpaard struikelt. Gedichten waar je, zo belooft het omslag, ‘wat aan hebt’. Stel dat zijn woordkunst inderdaad nut heeft. Dan komt de lezer in grappige en soms ontroerende situaties terecht. Illustrator Martijn van der Linden, met wie de dichter al eerder succesvol samenwerkte, neemt veel vrijheid om een eigen draai te geven aan de gedichten en laat meer stijlen zien dan anders: naast zijn ­gebruikelijke gedetailleerd-realistische schilderijen ook pentekeningen, stripverhalen en ­karikaturen. Het laatste gedicht vertelt wat je moet doen als je een spreekbeurt houdt over dit boek. De spreker raadt de klas aan het boek vooral niet te lezen, vanwege de rare titel. Deze geestige en verrassende bundel is er een om écht niet te missen. (Pjotr van Lenteren)

Plak is de hamer, en andere memorabele zinnen van De Jong

Wilfried de Jong: Souplesse. Podium, € 12,50

Waarom zou je sportcolumns lezen over wedstrijden die al in de annalen zijn bijgezet? In Souplesse bundelt Wilfried de Jong de columns die hij aan NRC Handelsblad bijdroeg tussen augustus 2017 en mei 2019. Voor de uitslagen hoeven we niet te gaan bladeren – die kennen we, of ze waren niet belangrijk genoeg.

De lezer van Wilfried de Jong zit op iets ­anders te wachten; de ene zin die een column draagt, en die je bij blijft. Die heeft hij steevast. Over Lionel Messi (voetballer, Barcelona): ­‘Onder Messi’s voetbalbroek steken witte knokkelknietjes uit: ze maken zijn benen ­ouder dan ze in werkelijkheid zijn.’ Robin van Persie (voetballer, Feyenoord): ‘Van Persie legt de bal zorgvuldig neer en doet een paar passen naar achteren. Handen in de zij, kijken hoe het muurtje staat. De afloop van de vrije trap hoef ik niet te weten.’ Over de ongenadig hengstende Celeste Plak (volleybalster): ‘Plak is de hamer, de volleybal de spijker.’

In Souplesse laat De Jong zien wat soepel schrijven is. Ik kijk uit naar zijn column over Shaqueel van Persie, de voetballende zoon van. Is zo’n naam een last of een zegen? Wilfried de Jong mag het zeggen. (Arjan Peters)

Geestige behandeling van het werk van Captain Beefheart

Cor van Diejen: Een harlekijneend, gans wit genekt, kwaakt. Drekwerk ­Publicaties, € 19,95

Na zijn bundeling van artikelen over Frank Zappa (Een modder van inventie, 2017) komt Cor van Diejen nu met een supplement dat voor de helft is gevuld met nog meer Zappa-bespiegelingen. De andere, meer vermakelijke helft gaat over Zappa’s tijdgenoot, Captain Beefheart. De twee componisten hebben een paar keer samengewerkt maar, zoals de auteur stelt: ‘Beide ego’s reden rond in botsauto’s en daarom was de samenwerking altijd van korte duur.’ Van Diejen behandelt het werk van Beefheart liefdevol en geestig, al moet je bestand zijn tegen de vele woord- en naamgrapjes (‘Dick van Dale’ als hij het woordenboek bedoelt). Waar nodig wordt een kritische noot gekraakt. Het album Unconditionally Guaranteed noemt hij een wanproduct. ‘De muziek is zo licht dat het klanklichaam van de plaat opstijgt en verdwijnt in het niets.’ De belangrijkste reden dit boek aan te prijzen is de opname van door ene T.T. van Assen aangeleverde vertalingen van Beefheartteksten, waaronder die van het liedje Golden Birdies dat de boektitel Een harlekijneend, gans wit genekt, kwaakt opleverde. Smaakt naar meer. (Gijsbert Kamer)

Van bevolkingsexplosie naar vergrijzing en krimp

Paul Morland: Het menselijk getij. Uit het Engels vertaald door Rogier van Kappel. Atlas Contact, € 29,99

Voor 1800 was het leven akelig, bruut en kort. Vanaf het begin van de 19de eeuw kwam daar verandering in door betere hygiëne, betere voeding en betere huisvesting. In twee eeuwen tijd explodeerde de wereldbevolking van 1 naar ruim 7 miljard. Demograaf Paul Morland laat in zijn overzichtswerk Het menselijk getij zien dat in zuidelijk Afrika en het Midden-Oosten vrouwen nog altijd gemiddeld drie of meer kinderen krijgen. In Europa en Azië heeft sinds enkele decennia de vergrijzing toegeslagen. Naarmate vrouwen beter zijn opgeleid, meer betaald werk verrichten en de beschikking hebben over anticonceptiemiddelen, daalt hun vruchtbaarheid tot onder het gemiddelde van twee kinderen dat nodig is om de bevolking op peil te houden. Dit werkt op korte termijn migratiestromen in de hand, maar Morland verwacht dat geboortebeperking op termijn ook in Afrika en het Midden-Oosten ingang zal vinden, zodat aan het einde van deze eeuw de wereldbevolking zal gaan krimpen. Die verwachting zou wel­eens ijdel kunnen blijken; zo is de moslim­bevolking in de Arabische wereld in vijftig jaar verviervoudigd. (Hans Wansink)

Leef zonder al te veel te hopen en andere f*cking goede adviezen

Mark Manson: Alles is f*cked. Uit het Engels vertaald door Joost van der Meer en William Oostendorp. Lev., € 20,99

Het is een genre op zichzelf geworden: boeken met ‘fuck’ – of eigenlijk ‘f*ck’ – in de titel die een gids beloven te zijn naar een beter leven. De edele kunst van not ­giving a f*ck uit 2016 van de Amerikaanse auteur Mark Manson bood ‘een tegendraadse aanpak’ daartoe. Nu is er een opvolger, Alles is f*cked. Ondertitel: ‘een boek over hoop’ – om maar meteen een ander goed verkopend begrip op de cover te knallen. Manson borduurt voort op zijn eerdere thema’s. Geluk zit ’m niet in een hoger salaris of een slankere taille, lijden hoort bij het bestaan en, nieuw in zijn repertoire, leef zonder al te veel te hopen. Dan valt het altijd mee. Een beetje boeddhisme, een snuf stoïcisme, een plukje Plato, een oproep niet alleen voor jezelf te leven en voortschrijdend inzicht over het menselijk falen: ook Mansons tweede f*ckboek gaat meer over volwassen dan over gelukkig worden. Daar is niets op tegen, maar wie ertegenop ziet zich door driehonderd pagina’s te worstelen met zinnen als ‘Je bent een maffe, door een voelend brein gestuurde vlees­robot’: het hoeft niet. Alle door Manson opgedane inzichten krijgt iedereen vanzelf.

(Evelien van Veen)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden