DE VOORKEUREN VANJung Chang

‘De verwoesting en menselijke tragiek onder de communisten maken me zo van streek’

Beeld Els Zweerink

Jung Chang verkocht miljoenen exemplaren van haar boek Wilde zwanen, haar megaseller uit 1991 over de persoonlijke betrokkenheid van haar familie bij de geschiedenis van China in de 20ste eeuw.  Ook haar nieuwste boek is de waargebeurde geschiedenis van drie zussen en hun betrokkenheid bij het lot van hun vaderland. 

Eerst een kop gemberthee tegen de schorre keel van Jung Chang (67). Het is half februari; de auteur, die in Londen woont, is in Amsterdam voor de promotie van haar nieuwe boek Dochters van China. Na dagen vol interviews spelen haar stembanden op.

Haar nieuwste boek draait om de gezusters Soong, die alledrie met mannen trouwden die een stempel hebben gedrukt op een roerige periode in de moderne Chinese geschiedenis. De zussen maken nogal wat mee: de val van een antiek keizerrijk mee, de vestiging van een moderne nationalistische republiek, oorlog met Japan, burgeroorlog en een communistische revolutie.

Politiek heeft veel Chinese families verscheurd, ook de zussen komen in verschillende kampen terecht. De middelste, Ching-ling, trouwt met Sun Yat-sen, de grondleger van de Chinese Republiek. Ching-ling, bijgenaamd Rode Zus, was radicaler dan haar man. Zij koos voor de communisten. Dat waren de doodsvijanden van de echtgenoot van haar jongste zus Mei-ling, die verliefd werd op Chiang Kai-shek, de leider van de Nationalisten die de burgeroorlog van de communisten verloor. De man van oudste zus Ei-ling werd ­eerste minister onder Chiang.

Maar geen van de zussen raakte een persoonlijke snaar bij haar, zegt de schrijver. ‘Soms had ik sympathie voor Rode Zus, omdat ze gek van verliefdheid was terwijl haar man haar in gevaarlijke situaties in de steek liet. Maar als onderdeel van het Mao-regime sprak ze zich nergens over uit. Met de andere twee kon ik me helemaal niet identificeren.’

Die emotionele afstandelijkheid is nieuw voor haar. Bij eerdere onderwerpen voor haar boeken was ze persoonlijk betrokken. In de familiebiografie Wilde zwanen zuigen intieme details over de familie Chang de lezer de autobiografie in. ‘Bij Mao’, zegt ze, in 2005 de opvolger van haar bestseller, ‘was ik vooral kwaad over het leed dat hij China heeft aangedaan.’ En ook voelde ze bewondering voor keizerin Cixi, de hoofdpersoon van haar derde boek uit 2013.

Beeld Els Zweerink

Bij Dochters van China voelde ze alleen professionele interesse. Sun Yat-sen met zijn levenslange obsessie president te worden was ze snel zat als hoofdpersoon. ‘Mijn interesse gaat uit naar personages die historische verandering in gang zetten: wat denken ze, hoe gaan ze te werk? Daarom heb ik Cixi en Mao gekozen. Tussen die twee figuren zit maar veertig jaar, een periode waarin China een totalitaire dictatuur werd. Sun is een sleutelfiguur uit die tijd, maar hij viel me erg tegen. Er zit geen ontwikkeling of groei in die man. Zijn echtgenote Ching-ling en haar zussen had ik afgedaan als sprookjesfiguren. Vrouwen die rijke, machtige mannen trouwden en een geprivilegieerd leven vol materiële luxe leiden, wat is daar boeiend aan?’

Veel, merkte Chang: de zussen waren interessanter dan hun beroemde partners. Inmiddels is ze wel een beetje klaar met Chinezen die de geschiedenis bepalen. ‘Deng Xiaoping, de hervormer, en de huidige president Xi Jinping zijn ook zeer invloedrijk, maar ik heb er geen zin in. Dit boek was al een helse klus. Zowel nationalisten als communisten hebben karrenvrachten aan officiële wijsheid en propaganda geproduceerd. Sommige mensen noemen dat hersenspoeling, ik zie het als meubilering van de geest. Daar moet ik tegen opboksen, ik probeer die meubels te verschuiven. Maar de verwoesting en menselijke tragiek onder de communisten maakt me zo van streek. Ik wil niet eens bij de archieven met de officiële partijgeschiedenis in de buurt komen. Met Wilde zwanen en Mao heb ik mijn bijdrage wel geleverd.’

Gerecht: hui guo rou

Beeld Alamy Stock Photo

‘Mijn lievelingseten komt uit Sichuan, de Chinese provincie waar ik ben geboren. Ik ben dol op hui guo rou, dubbel gegaard varkensvlees. Half vet, half mager vlees dat eerst wordt gekookt en daarna gebakken. Ik bestel het altijd, in ieder Chinees restaurant waar ik kom en meestal is het rampzalig. Of het vlees is niet dun genoeg gesneden of ze ontdoen het van de vette delen. Die zijn juist essentieel.

Mijn favoriete restaurant Yipin in Londen doet het wel goed. Het is een onopvallend etablissement, het gaat om het eten en dat is fantastisch.

Zelf dubbel gekookt varkensvlees maken kan ik niet. Ik krijg het niet goed dun gesneden en het Britse varkensvlees smaakt anders. Iberico jamon, Spaanse ham, benadert de smaak van dubbel gegaard varkensvlees nog het best.’

Luxe: kleding van Issey Miyake

Beeld Gamma-Rapho via Getty Images

‘De grootste luxe in mijn leven dat ik niet hoef te werken en vrij ben om te schrijven. Op materieel gebied is het dure kleding van bijvoorbeeld de Japanse ontwerper Issey Miyake. Door de plooitjes kun je als het ware beeldhouwen met zijn kledingstukken. Strijken hoeft niet, ik kan zo een paar bloesjes in mijn koffer proppen. Mooi, handig en vrij kostbaar.

Waar ik ook van hou: vintage champagne, die meer dan drie jaar heeft gerijpt. Wijn en wodka bezorgen me blaasjes op mijn tong. Dat kwaaltje noemen Chinezen shanghuo, er zijn geen pilletjes tegen, vandaar dat ik alcohol laat staan. Maar vintage champagne kan ik straffeloos drinken. Vraag me niet naar merknamen of prijzen: ik koop het niet zelf; ik krijg het meestal cadeau.’

Museum: Thematic House in Holland Park, Londen

Beeld Getty Images

‘Het huis van de Amerikaanse architect Charles Jencks in Holland Park. Zijn Thematic House is een van oorsprong Victoriaanse pand dat onder zijn handen een ode aan het post-modernisme is geworden. Na zijn dood wilde hij dat het als een museum werd opengesteld. Het huis was tijdens zijn leven een verzamelplaats voor architecten. Charles en zijn vrouw Maggie Cheswick kenden samen alle grote namen, van Koolhaas tot Norman Foster. Toen Maggie aan kanker leed hebben ze hun architectenvrienden uitgenodigd om Maggie’s Centres te bouwen, waar kankerpatiënten terecht kunnen voor advies. Dat heeft een serie van architectonische juwelen opgeleverd.

Ik heb speciale persoonlijke herinneringen aan het huis van Jencks. Als goede vriend bood hij het mij en mijn echtgenoot aan als locatie voor onze trouwreceptie. Hij was wel bezorgd over het effect van hoge hakken op zijn vloer, dus had ik op de uitnodiging gezet: geen stilletto’s. Gewone hakjes kunnen wel, dacht ik, en ik ben gehecht aan dat extra beetje lengte, dus was ik de enige aanwezige die hoge hakken droeg. De hele receptie heb ik me schuldig over zijn vloer gevoeld!’

Bloemen: Kaapse jasmijn

Beeld Wikipedia

‘De Kaapse jasmijn is een gardeniasoort die heerlijk geurt. Ik heb er twee op mijn balkon in Londen, maar ze ruiken het lekkerst in het warmere Zuid-Chinese klimaat van mijn geboortestad Chengdu. Kaapse jasmijn staat voor jeugdherinneringen. Rond mijn ouderlijk huis stonden er veel. Mijn grootmoeder plukte elke dag een verse Kaapse jasmijn als decoratie voor haar opgestoken haar. Al was opsmuk na de communistische revolutie ongebruikelijk, als oudere dame kwam ze daar in de jaren vijftig en vroege jaren zestig nog mee weg. Mensen keken haar wel na op straat vanwege die bloem. Toen in 1966 Mao Zedong de Culturele Revolutie lanceerde, met massacampagnes om alles wat bourgeois was te vernietigen, verdwenen alle bloemen uit het straatbeeld.’

Serie: The Americans

Beeld .

‘Ik ben gek op tv-series – mijn man en ik brengen veel tijd door met Netflix. Mijn aanrader is nu helaas alleen nog op dvd te zien: The Americans. Die serie gaat over spionnen uit de Sovjet-Unie die in de jaren tachtig, het tijdperk van Gorbatsjov, in de Verenigde Staten wonen. Hun verhaal vult een leemte in onze kennis van het dagelijks leven van spionnen. De man en de vrouw in de serie zijn geen echt stel, maar twee spionnen die werden samengebracht en een gezin moesten gaan vormen, die voor een doorsnee Amerikaans gezin kon doorgaan. Welke waarden en normen geef je die kinderen? Hoe voed je ze op als Amerikanen terwijl je tegelijkertijd spionagewerk doet? Die serie is bij ons thuis de grote favoriet.’

Boek: Eerste liefde van Ivan Turgenev

Beeld .

‘Ik vind het zo moeilijk om één lievelingsboek te kiezen dat ik maar kies voor het boek dat me heeft vergezeld in mijn tienertijd. Het is een novelle van Ivan Turgenev met de titel Eerste Liefde, over een 16-jarige jongen die verliefd wordt op een vrouw die later de maîtresse van zijn vader blijkt te zijn. Ik ken het vrijwel uit mijn hoofd, zo vaak heb ik het gelezen.

Tijdens de Culturele Revolutie was westerse literatuur verboden. De Rode Gardisten verbrandden grote hoeveelheden boeken, maar mijn broer ontdekte een zwarte markt voor boeken die aan het vuur ontkomen waren. Eerst wilde hij zijn postzegelverzameling verkopen om aan geld te komen, maar postzegelverzamelingen waren ook verboden. De handel in zijn collectie Mao-buttons bracht een klein fortuin op, waarmee hij meer dan duizend in het Chinees vertaalde westerse klassiekers heeft gekocht. Omdat we in een wooncomplex voor regeringsambtenaren woonden, konden we die niet thuis uitstallen. Mijn broer begroef de verboden boeken onder een watertoren.

Toen ik als 16-jarige naar het platteland werd verbannen, zoals de meeste Chinese stadsjongeren nam ik dat boek van Turgenev mee, omdat het licht en klein was. Al die jaren had ik dus maar één boek. Ik heb alle scènes in mijn verbeelding beleefd. Toen ik als volwassene de Engelse versie las, kon ik iedere zin precies terugvinden. Die novelle was mijn eerste literaire liefde.’

Stad: Londen

Beeld Barcroft Media via Getty Images

‘Mijn thuisbasis Londen. In 1978 verliet ik China met een van de eerste groepen studenten die in het buitenland mochten gaan studeren. We waren met veertien studenten, we mochten alleen als groep de stad in, waar we met onze Mao-jasjes een bezienswaardigheid waren. Londen voelde als Mars. Een vreemde nieuwe wereld. De eerste dag ging ik naar Hyde Park. Na de grauwheid van China zag ik gras en bloemen en raakte zo in extase dat ik mezelf wel op het grasveld wilde storten om dat goede, groene land te omhelzen. Ook onvergetelijk was de eerste Engelse pub. We waren gewaarschuwd dat die nogal losbandig waren. Ik dacht dat er vrouwen op tafels zouden dansen, dus was het teleurstellend dat er alleen wat mannen achter hun bier zaten.’

CV Jung Chang

25 maart 1952 Geboren in Yibin, een havenstadje in de West-Chinese provincie Sichuan. Haar ouders waren hooggeplaatste ambtenaren en partijleden.

1966 Lid van de Rode Gardisten en wordt daarna naar het platteland gestuurd voor socialistische heropvoeding.

1973 Engels aan de universiteit van Sichuan.

1978 Toestemming in Engeland te studeren.

1982 Promoveert in de taalwetenschap.

1986 Schrijft met haar toekomstige man, historicus Jon Halliday, een boekje over de weduwe van de Chinese politicus Sun Yat-Sen.

1991 Wilde zwanen: drie dochters van China,  een familiebiografie, met 13 miljoen verkochte exemplaren in 37 talen een bestseller.

2005 Mao: het onbekende verhaal

2013 De Keizerin

2020 Dochters van China

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden