InterviewPat Metheney

De verwarrende toestand in de wereld volgens jazzgitarist Pat Metheny

Beeld Daniel Cohen

Hij had genoeg eigen composities om nog jaren te kunnen optreden, maar zijn huidige band bevalt zó goed, dat het jammer zou zijn om géén plaat te maken. Jazzgitarist Pat Metheny gidst ons langs zijn cultuurfavorieten. 

Gitarist Pat Metheny (65), die al decennia tot de grootsten in de jazz wordt gerekend, brengt na zes jaar weer een nieuw studioalbum uit en daar is hij best trots op. ‘Ik heb zo ongeveer alles gedaan wat een jazzmuzikant kan doen. Solo gespeeld en in duo’s, trio’s en kwartetten. Ik heb platen gemaakt met de allergrootsten, van Jaco Pastorius en Ornette Coleman tot David Bowie en ik ga na al die jaren niet zomaar meer de studio in. Ik heb zo’n vierhonderd eigen composities opgenomen; er is zo veel materiaal dat ik het tot aan mijn dood op de podia kan blijven spelen.’

Maar het stel muzikanten waarmee hij sinds 2016 op tournee is, pianist Gwilym Simcock, bassist Linda Oh en drummer Antonio Sanchez, vond de New Yorkse gitarist zo bijzonder dat het zonde zou zijn als hij hun kwaliteiten níét zou inzetten voor nieuw werk. Er was ook veel dat de Amerikaan inspireerde. ‘De verwarrende toestand waarin mijn land zich nu bevindt, bijvoorbeeld. Het titelnummer van mijn nieuwe plaat From This Place ontstond de nacht na de laatste verkiezingen. Daar werd ik echt heel bedroefd van. Ik vond dat ik iets moest zeggen, maar voelde dat instrumentale muziek hier niet volstond.’

Beeld Daniel Cohen

Dus gaf hij het nummer aan zangeres Meshell Ndegeocello die er een tekst bij schreef met volgens Metheny precies de juiste toon. ‘Er klinkt een beetje wanhoop en droefheid in door maar toch vooral hoop. Een complete anti-Trumpplaat zit niet in me. Ten eerste ben ik te slecht met woorden, maar het boeit me ook niet zo, alle creatieve pijlen richten op slechts één persoon.’

Wel vindt Metheny dat je als kunstenaar midden in de actualiteit moet staan. ‘Mijn eerste plaat Bright Size Life maakte ik in 1976, die was ongetwijfeld beïnvloed door de politieke situatie toen, maar eerlijk gezegd weet ik zo gauw niet eens wie er toen president van Amerika was. Zo gaat het hopelijk ook met From This Place. Over veertig jaar weet niemand meer wie Donald Trump was, maar de muziek leeft voort.’

Beeld Daniel Cohen

De ambities achter het album zijn in ieder geval groot genoeg. Met zijn tourband nam hij tien nieuwe stukken op, waar hij orkestarrangementen bij liet componeren. ‘Zo groots als nu heb ik de zaken niet eerder aangepakt. Maar dit is wat ik al decennialang wil. Een combinatie van de best denkbare state-of-the-artjazz ingebed in een groots meeslepend orkestgeluid. Met deze muzikanten leek me zoiets voor het eerst echt mogelijk. Op dit album ben ik tot het uiterste gegaan. Ingegeven en uitgedaagd door de treurige toestand in de wereld.’

Muziek: Miles Davis – ‘Four’ & More (1966)

‘Ik was 12 en hield van de Beatles, door hen ben ik van muziek gaan houden en gitaar gaan spelen. Maar toen kwam mijn oudere broer op een dag thuis met een plaat van Miles Davis, Four & MoreDie deed mijn muzikale wereldbeeld kantelen. Ik werd opgezogen in deze nieuwe muzikale wereld. Ik hoorde geen trompettist en saxofonist met een geweldige ritmesectie, maar een totaalgeluid waarbinnen iedere muzikant zijn eigen virtuoze rol vervulde.

‘De platen van Miles Davis uit de jaren zestig die hij maakte met pianist Herbie Hancock, bassist Ron Carter en drummer Tony Williams zijn voor mij een absoluut hoogtepunt in de jazzgeschiedenis. Als ik Tony Williams hoor spelen dan zie ik de Civil Rights beweging uit die tijd en alle beroering uit die late jaren zestig als het ware voor me.

‘Door deze plaat heb ik popmuziek losgelaten en ben me in jazz gaan verdiepen.’

Miles Davis, 1970.Beeld Aaron Rapoport / Getty

Muziek: Vibrafonist Joel Ross

‘Ik volg nog altijd wat er gaande is in jazz, al is het maar omdat ik zelf muzikanten nodig heb als ik weer op een idee voor een plaat of een nieuwe tournee aan het broeden ben. Maar ik heb er lange tijd niet zo veel aan gevonden. Er wordt technisch knap gespeeld hoor, beter dan toen ik begon. De opleidingen zijn bij mij in New York ook uitstekend, maar wat ik mis zijn goede tunes. Niet zozeer een leuke melodie, maar echt een complete tune met een begin, midden en eindstuk.

‘Veel hedendaagse jazz klinkt als een opeenstapeling van ideeën. Wat er aan ontbreekt is een soort lijm dat alle bestanddelen bij elkaar houdt. Die lijm zit wel in de stukken die de nog jonge vibrafonist Joel Ross schrijft. Hij speelde onder meer bij drummer Makaya McCraven, een andere opkomende ster, en maakte vorig jaar op Blue Note een erg goede plaat Kingmaker.’

Joel Ross.Beeld Blue Note

Literatuur: Philip Roth – Amerikaanse Pastorale (1997)

‘Mijn favoriete schrijver van de laatste vijftig jaar is Philip Roth. Ik vind al zijn romans fantastisch. Ze zeggen iets over het Amerika waarin ik ben opgegroeid en waar ik ondanks alles nog heel veel van houd.

Amerikaanse Pastorale is misschien wel zijn mooiste roman. Prachtige beschrijvingen van een familie waarin van alles misgaat. Op de achtergrond zie je de paranoia van het naoorlogse Amerika in allerlei gedaantes. Ontroerend en toch meedogenloos opgeschreven.

‘Onbegrijpelijk hoe daar zo’n slechte film van gemaakt kon worden. Ik had Ewan McGregor als acteur altijd wel hoog zitten, maar als regisseur overspeelt hij zijn hand hier volledig. Alles wat het boek zo’n gelaagd meesterwerk maakt ontbreekt in deze eendimensionale vertelling.’

Film: Regisseur Alejandro González Iñárritu

‘Ik heb een paar helden in de kunst. Miles Davis noemde ik al, minimal-musiccomponist Steve Reich een ander. Maar ik wil hier graag de Mexicaanse filmer Alejandro González Iñarritu noemen. Hij maakte met Babel (2006), Birdman (2014) en The Revenant (2015) een paar van de mooiste films die ik ken. En hij kreeg er gelukkig ook nog Oscars voor.

‘Wat je misschien niet weet, is dat hij ook fantastische commercials heeft gemaakt. Die American Express-reclame tijdens het WK voetbal vijf jaar geleden. Iemand trapt in Japan een bal en die gaat dan de hele wereld over. Echt fenomenaal.

‘Misschien wel zijn meest vernieuwende werk is de virtualrealityinstallatie Carne y arena uit 2017 waarin de kijker de positie inneemt van vluchtelingen. Wie daar met een VR-bril in is geweest zal nooit meer nare dingen over vluchtelingen uit zijn mond kunnen krijgen.’

Birdman (2014).

Sport: Honkballer Bernie Williams

‘Ik sta een beetje ambivalent tegenover sport in het algemeen, vooral de manier waarop het bij ons in de States wordt beleefd. Ik denk weleens dat ons tweepartijenstelsel een regelrecht uitvloeisel is van hoe we naar sport kijken: wie is de beste van de twee? In Europese landen waar vijf, zes of nog meer partijen aan de verkiezingen deelnemen is alles veel beter geregeld. Bij ons willen ze alles voor het gemak tot twee terugbrengen zodat de nuances verdwijnen.

‘Dat gezegd hebbende ben ik een groot liefhebber van honkbal. Vooral de New Yorkse Yankees hebben een plek in mijn hart veroverd. Toen ik in de jaren negentig in New York ging wonen wonnen ze bijna ieder jaar het kampioenschap, vooral dankzij hun sterspeler Bernie Williams, die vijftien jaar voor de club speelde.

‘Groot was mijn verbazing toen iemand me een keer vertelde dat Williams naar een concert van mij wilde komen. Ik wist niet dat hij geweldig gitaar kon spelen, en nodigde hem uit in mijn kleedkamer. De volgende wedstrijden van de Yankees zag ik met mijn vrouw op de eretribune.’

Bernie Williams.Beeld Joe Robbins / Getty

Beeldende kunst: Paul Klee

‘Ik weet niet zo goed waarom, maar ik kom altijd weer bij Paul Klee uit als mensen me vragen naar mijn favoriete beeldend kunstenaar. Er is misschien een soort verwantschap tussen ons. Allebei werken we graag vanuit verschillende invalshoeken of zoals hij met andere materialen, en toch zijn de figuurtjes of motieven altijd meteen herkenbaar.

‘Eind jaren tachtig zag ik een keer een overzichtstentoonstelling in Metropolitan Museum of Art in New York en ik was verkocht. Een van zijn werken, waarvan ik de Duitse titel niet eens meer ken, gaf me later de naam voor een compositie van mij die me altijd nog zeer dierbaar is: So May It Secretly Begin.’

Paul Klee, Senecio, 1922.Beeld Getty

TV Serie: The Americans (2013-2018)

‘O, wat houd ik toch van bingekijken, vooral als ik op tournee ben. Mijn kinderen zijn dol op Game Of Thrones, wat ik nog niet gezien heb, maar ik heb ze al gezegd dat ik het tijdens mijn tournee van 2020 zeker ga kijken.

‘Weet je wat het probleem is van veel van die series op Netflix of HBO? Het einde. Eigenlijk hetzelfde als dat voor veel jazzcomposities geldt. Alles gaat goed, totdat er een eind aan gebreid moet worden, daar wordt dan niet goed over nagedacht.

The Sopranos is naast Breaking Bad en The Wire misschien wel de beste tv-serie ooit. Maar het slot van The Sopranos vond ik echt waardeloos.

‘Het beste slot aan een langlopende tv-serie zat er wat mij betreft aan The Americans. Een serie over twee Russische spionnen die in het vijandige Amerika een gezin stichten. Fantastisch, helemaal goed, zes seizoenen lang. En dan dat slot. Ik verklap niks, maar het is helemaal perfect.’

Vervoer: de bus

‘Ik ben verslaafd aan touren. Ik hou van mijn gezin, maar kijk na een paar maanden altijd weer uit naar het moment dat ik weer met de band op reis ga, ook al is die band steeds weer anders.

‘Het hangen en tijd verdrijven met wat lezen en filmkijken is iets wat ik thuis niet kan, maar onderweg wel, omdat er dan niks anders op zit.’

‘Vroeger hield ik van vliegen, maar sinds 9/11 zijn vliegvelden en vooral die veiligheidscontroles een ramp. Als het even kan reis ik per bus. Met z’n allen in zo’n mooie bus, speciaal gemaakt om bands ’s nachts te kunnen vervoeren. Ik geniet daarvan.

‘Ja, ik ken de beelden en de verhalen van muzikanten die dan maar uit verveling gaan zuipen en drugs nemen. Ik niet. Ik heb nooit een druppel gedronken en geen drugs aangeraakt. Ik drink hooguit te veel cola light.’

Plek: New York Upper West-Side

‘Sorry, je zult het wel vaak horen maar ook ik ben het liefst in New York. Ik woon er sinds midden jaren negentig en heb er tegen alle waarschuwingen in ook een gezin gesticht.

‘Het zou voor kinderen te gevaarlijk zijn, en het onderwijs ondermaats. Onzin, al spreek ik natuurlijk vanuit een ernstig bevoorrechte positie. Maar we hebben ons in de Upper-westside van Manhattan nooit onveilig gevoeld. De kinderen zijn er dolgelukkig en ik denk weleens dat iedereen in de stad zo goed met elkaar overweg kan, komt door de metro. Iedereen, van alle rangen en standen, maakt er gebruik van. Zo leer je van jongs af aan goed met elkaar om te gaan. Het sociale leven is in New York veel rijker dan in Kansas City waar ik lang heb gewoond. Ik zie er ook veel minder armoede dan in andere Amerikaanse steden. Al weet ik best dat alleen de rijken zich er een woning kunnen permitteren.’

Upper West Side van Manhattan, New York. Beeld Getty

CV Pat Metheny

12 augustus 1954 Geboren in Lee’s Summit, Missouri.

1969 Wint een studiebeurs van het jazztijdschrift Downbeat

1976 Debuutalbum Bright Size Life met Jaco Pastorius op basgitaar voor het ECM-label

1981 Album 80/81 met nummer Two Folk Songsdat seizoensleader wordt in de tv-reeks Van Kooten & De Bie

1985 Maakt samen met David Bowie de hitsingle This Is Not America

1986 Maakt met Ornette Coleman album Song X

1993 Live album The Road To You

2002 Speaking Of Now, eerste album met huidige drummer Antonio Sanchez

2010 Orchestrion, album waarop Metheny met zijn bewerkte gitaar een heel orkest-instrumentarium aanstuurt

2014 Album Kin met band Unity aangevuld met onder meer saxofonist Chris Potter

2020 Album From This Place

Pat Metheny: From This Place. Nonesuch/Warner Music (verschijnt 21 februari).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden