Boekrecensie Nikos Kazantzakis

De klassieker Kapitein Michalis is nu meesterlijk vertaald (vier sterren)

Talloze markante figuren bevolken de 65 jaar oude roman van de Griekse maestro Nikos Kazantzakis, met de norse Kapitein Michalis in de hoofdrol. Deze klassieker is nu meesterlijk vertaald.

Foto Leonie Bos

Maak kennis met ‘het everzwijn’ alias ‘de draak’; de geweldenaar die zijn vrouw als voetveeg gebruikt, zijn dochter uit zijn ogen verbant en zijn zoon opvoedt tot tiran. Oftewel: maak kennis met Kapitein Michalis – absoluut het minst sympathieke hoofdpersonage van de Griekse maestro Nikos Kazantzakis (1882-1957). Van hem kennen we de joviale Zorbás de Griek uit de gelijknamige roman en de zachtmoedige Manoliós uit Christus wordt weer gekruisigd – klassiekers die al eerder door de Wereldbibliotheek werden uitgegeven. 

Kapitein Michalis (uit 1953, en nu meesterlijk vertaald door vaste vertaler Hero Hokwerda) is van een veel norser kaliber. Dat het Griekse eiland Kreta al eeuwen onder gezag staat van het Osmaanse rijk is voor de verbitterde Kapitein Michalis een bron van wrevel, hoewel de Turken en de Grieken al jaren gebroederlijk samenleven. Uiteraard blijven de Kretenzers toch azen op de vrijheid van hun eiland. Vrijheid of dood is hun onverbiddelijke leus.

Het is rustig op Kreta. De lente van 1889 is daar en de bewoners van Grote Vesting (hoofdstad Herakleion) schudden de winter van zich af. Op straat ontvouwt zich een opgewekt en levendig stadsgebeuren zoals alleen Kazantzakis dat beschrijven kan, met talloze markante figuren, liefdevol satirisch neergezet. Vrouwe Pinelopí nodigt haar man uit voor een picknick (‘dan kan jouw mufheid ook ’ns wat uitwaaien’), de koster luidt de kerkklokken, de muezzin roept op tot gebed, Thrasaki, het zoontje van de Kapitein, wil bij wijze van kattenkwaad een meisje ontvoeren (‘voor dit soort akkefietjes is hart nodig’). Maar onder die stadse gemoedelijkheid broeit het: ‘Zoals telkens weer de lente aanbrak, met de lentegrond die warmer werd en zich roerde, net het vee dat gespannen was van de overtollige kracht die nergens heen kon, zo vergramde ook het hart van de Kretenzer.’

Het begint allemaal met een grap. De broer van Michalis sjouwt een ezel naar de moskee om hem daar Mohammed te laten vereren. Als Michalis daarop wordt aangesproken door de Turkse heer Noury-bei maakt de Kapitein zich kwaad en rijdt hij met paard en al een Turks koffiehuis binnen om stennis te schoppen. Dat komt Noury-beis eer te na en dus besluit hij dat dit het moment is om een oude familierekening te vereffenen. Van de ene moord komt de andere en ja hoor, daar breekt de opstand van de Kretenzers al uit.

Familie-eer, intriges, verraad, machismo, wraak, nationalisme, héél veel sterke verhalen, geroofde vrouwen, brute gevechten, de koppige strijd voor een verloren zaak en dat alles nog gecompliceerd door bloedbroederschap en de obsessie voor een femme fatale: dit is het beste van Game of Thrones en Joseph Roths Radetzkymars in één roman, met Kapitein Michalis als onbetwiste aanvoerder.

Alhoewel, soms raken we de Kapitein een heel hoofdstuk kwijt – alsof Kazantzakis óók even geen zin meer had in die nurksheid – en volgen we wat aimabelere figuren zoals de charmante Kapitein Polyxingis of de filosofische neef Kosmás.

Maar het belangrijkste personage is Kreta zelf, dat als levende vrouw beschreven wordt: ze zucht, rilt, beeft, strekt zich uit en wacht op verlossing. Waar vrouwen in de romans van Kazantzakis vaak óf lelijk en lomp zijn óf knap en sletterig, is Kreta groots, puur en krachtig. Ze geurt naar salie en tijm, haar stevig gebouwde, zonverbrande lichaam rijst op in de golven, haar baaien liggen te stralen ‘nu eens wit en zandig, dan weer ruig steil en bloedrood’. 

Voor háár vechten de Kretenzers. Ook Kazantzakis heeft het eiland van zijn jeugd – zijn grote liefde – willen redden. Niet door de wapens op te pakken maar door haar in deze roman met onsterfelijke woorden te omkleden.

Nikos Kazantzakis: Kapitein Michalis

Wereldbibliotheek; 542 pagina’s; € 39,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.