De kans op 'het kruisje' wil niemand zich laten ontnemen

De Elfstedentocht van 4 januari 1997 kende, zoals ook de veertien voorgaande edities, een aantal kleine en grote drama's. Zo was er het overlijden van een 57-jarige toerrijder uit het Brabantse Oss, de eerste deelnemer in de historie die tijdens de tocht bezweek....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

LEEUWARDEN

En er was het sportieve drama van oud-wereldkampioen Piet Kleine, die de stempelpost in Hindeloopen over het hoofd zag en daarom - in de door Henk Angenent aangevoerde - officiële erelijst van de vijftiende Elfstedentocht niet voorkomt.

Maar verreweg het omvangrijkste drama was dat een kwart van de zestienduizend deelnemers niet voor middernacht aankwam op de 'Bonke' vlak buiten Leeuwarden, gemiddeld eens in de zes jaar het epicentrum van de schaatswereld.

Het zou mooi zijn als die vierduizend leden van de Vereniging 'De Friesche Elf Steden' vanavond tijdens de jaarlijkse ledenvergadering, bij de behandeling van punt negen van de agenda - 'voorstellen voor het toekomstige ledenbeleid' -, spontaan opstaan en collectief hun lidmaatschapskaart inleveren.

Toegegeven, er zijn verzachtende omstandigheden aan te voeren voor het missen van het felbegeerde kruisje. De tocht van 1997 was de vroegste in het winterseizoen sinds 1933.

Dat betekende dat een groot aantal schaatsers nog niet genoeg kilometers in de benen had. Ook wordt ongetwijfeld het late tijdstip van vertrek, dat een gefaseerde toestroom op de Zwette nu eenmaal met zich meebrengt, door een deel van de toerrijders als reden aangevoerd.

Maar het zijn excuses en niet meer dan dat. Het simpele feit blijft dat veel leden ten minste tien jaar ouder zijn en aanzienlijk minder conditie hebben dan toen ze zich aanmeldden en dat sommigen inmiddels harder achteruit schaatsen dan vooruit.

De ledenstop werd in 1987 afgekondigd en de gemiddelde leeftijd van het ledenbestand is opgelopen tot 47 jaar.

Gooien juist zij die de tocht niet uitreden of op 4 januari niet kwamen opdagen, deze legendes in hun eigen stamkroeg, vanavond de handdoek in de ring?

Het zou een mooie aanzet zijn tot een nieuw ledenbeleid dat jongere, getrainde schaatsers in staat stelt tot het vergaren van levenslange roem. Maar helaas, het zal niet zo zijn.

Want het nog voorzichtige, maar moedige voorstel van het bestuur om de ledenstop na de zestiende Elfstedentocht op te heffen en de leden daarna per toerbeurt aan de tocht te laten deelnemen, lijkt geen schijn van kans te maken.

De inmiddels 73-jarige Groningse schaatslegende Jan Uitham heeft het niet kunnen starten al vergeleken met 'actieve euthanasie'. En dat ondanks het feit dat hij dit jaar vlak voor de finish zijn heup brak en door twee jongens moest worden ondersteund om zijn zesde kruisje te bemachtigen.

Gelukkig heeft het bestuur voor mensen als Uitham, in de barre tocht van 1963 tweede achter Reinier Paping, oud-winnaars als Jeen van den Berg en Evert van Benthem en de negenvoudige winnaar van de Alternatieve Elfstedentocht Jan Roelof Kruithof een status aparte in gedachten.

Gedragswetenschappers hebben zich gebogen over de vraag waarom minder heroïsche toerrijders het beroep op solidariteit van het Elfstedenbestuur in de wind slaan. Een beroep dat volgens voorzitter Henk Kroes is gebaseerd op het principe dat in een gezonde vereniging alle leeftijdscategorieën voldoende zijn vertegenwoordigd.

En op het feit dat oudere leden in de afgelopen twaalf jaar reeds drie keer de kans hebben gehad de tocht in georganiseerd verband te schaatsen.

De ene psycholoog benadrukt het hechte en gesloten karakter van de club en vergelijkt de Elfstedenvereniging met een sekte. De ander zegt dat het egocentrische gedrag van de leden te maken heeft met de onzekere factoren die kleven aan het volbrengen van een Elfstedentocht op de schaats.

Onderzoek wijst uit dat uitvallers het geestelijk moeilijk kunnen verwerken dat ze de finish niet hebben gehaald. Desondanks weigeren ze plaats te maken voor de jongere generatie. Want de volgende keer zal het ze wel lukken!

Anderzijds levert opheffing van de ledenstop het gevaar op van een toestroom van 'plezierschaatsers', mensen die voor de sfeer of de aanwezigheid van tv-camera's meedoen.

Misschien is de oplossing wel dat nieuwe leden en oude leden die verzuimen aan de tocht mee te doen dan wel die niet hebben uitgereden jaarlijks aan een fysieke test worden onderworpen. Te denken valt aan honderd rondjes op een kunstijsbaan binnen het uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden