De hele wereld loopt rond in het Heididorp

Een nieuwe Heidi-film met acteur Bruno Ganz als knorrige opa lokt nóg meer bezoekers naar het dorp waar het allemaal begon.

Toeristen uit het Midden-Oosten poseren in het Alpendorp Ober Rofels alias Heididorf. Beeld Marieke Muskens

Het pad gaat omhoog. Over groene weiden richting bergtoppen die afsteken tegen de blauwe lucht. Gelukkig maar, anders zou er al meteen niks meer kloppen van de plek waar het kinderboek Heidi is ontstaan. Vertaald in 55 talen, twaalf keer verfilmd, inclusief een Japanse animatieserie waarvan de halve wereld de jodelende begintune kent: 'Heidi! Heidi! Deine Welt sind die Berge!' Niet veel mensen kennen echter de eerste alinea uit 1880:

'Vanaf het vriendelijke dorp Maienfeld voert een pad omhoog door groene velden naar de voet van grimmige bergpieken die hoog boven het dal uitsteken. Al gauw loop je door pasgemaaide alpenweiden waar de lucht ruikt naar krachtige bergkruiden. Over dit smalle bergpad loopt op een zonnige ochtend in juni een kordate jonge vrouw omhoog, met aan haar hand een kind met gloeiende wangen.'

Maienfeld bestaat echt. Pak de afslag langs de A13, de doorgaande route door Zwitserland. Rij richting de San Bernardinotunnel en je ziet halverwege links - helemaal boven - de hut van Heidi's opa liggen. Een gehucht halverwege de berghelling is omgedoopt tot Heididorf waar jaarlijks 150 duizend bezoekers eindigen bij de geitenboerderij en souvenirwinkel. Dit jaar bouwde het dorp - na verhitte discussie - een reconstructie van opa's hut tegenover de winkel; veel toeristen zeggen namelijk geen tijd of puf te hebben een echte berg op te lopen.

We parkeren de auto en houden ons hart vast. Maar al na 100 meter zien we: de hele wereld doet hier mee aan een vrolijke optocht. Over het boerenpad naar Heididorf lopen Duitse gezinnen op wandelschoenen, jonge stellen uit Japan, pensionado's uit Amerika en grote families uit het Midden-Oosten. Vrouwen in zwarte nikabs steken af tegen de frisgroene alpenweide en doen denken aan een tekening van Peter de Wit. De sfeer is opgetogen, de lucht is helder en de zon schijnt. Een goed moment om de begintune van Heidi in te zetten.

De echte hut van Heidi's opa. Beeld Noël van Bemmel

Heidipelgrims

Helaas valt het gehucht Ober Rofels aka Heididorf best tegen. Je kunt er een oud boerenhuis bezoeken waar nooit een Heidi heeft gewoond. Schrijfster Johanna Spyri is er hooguit honderdvijftig jaar geleden langs gelopen, toen zij bij vrienden logeerde in het verderop gelegen dorpje Jenins. Spyri voelde zich benauwd in de grote stad Zürich als echtgenoot van een prominente advocaat. Ze pakte graag de trein naar Bad Ragaz, het oude kuuroord tegenover Maienfeld aan de Rijn. In Jenins hoorde Spyri vertellen over een zonderlinge oude baas die boven op de berg woonde. Ze ging meteen kijken. Heidipelgrims verzamelen zich nu op deze berg. 'Ze is gewoon schattig', zegt een man uit Riad die een antiek boerenbed bekijkt. Als kind zag hij de tekenfilmserie en nu heeft hij zijn vrouwen en kinderen naar Zwitserland meegesleept. 'Peter de geitenherder vind ik ook leuk.' Vanonder nikabs klinkt geproest en gegiechel. Een dochter schrijft een boodschap in het Arabisch aan Heidi. Buiten fotografeert een vader uit Hongkong zijn tienerdochter in de wei. 'Als je opgroeit in een stad als Hongkong', zegt hij, 'dan droom je van zo'n alpenweide.' Een dame uit de VS zag de nieuwe Heidi-film in het vliegtuig en besloot langs te komen: 'Heidi herinnert ons aan een onschuldiger wereld'.

De drukke souvenirwinkel is eigendom van de rijke wijnboer Andreas von Sprecher, zoals bijna alles in Heididorf. Volgens diens bedrijfsleider waren er ooit plannen voor een pretpark, maar houdt de gemeenschap het liever simpel. 'Kijk, zo'n houten fontein waar beekwater inloopt, daar speelden Heidi en Peter mee, en dat is nog net zo leuk.' Zijn klanten zijn niet alleen op zoek naar nostalgie, denkt hij. 'Heidi was een weeskind. Ongewenst, en toch wint zij alle harten. Heidi opent onze ogen door haar onbedorvenheid.' De manager vermoedt dat veel van zijn klanten niet zo'n vrolijke jeugd hebben gehad.

Ook de natuur speelt een hoofdrol. Wie wil niet zelf in het pasgemaaide gras liggen en omhoog kijken naar de dubbele top van de Falknis, de berg die in het boek voorkomt? Hier kun je net als Heidi rondrennen op blote voeten en met uitgestrekte armen 'joehoe!' roepen. Raar eigenlijk dat niemand dat doet. Al in 1880, de tijd van kinderarbeid en rokende fabriekspijpen, riep het verhaal nostalgische verlangens op naar de vrije natuur, en in de tijd van internet en flexcontracten doet het dat nog steeds. Het enige wat ontbreekt in Heididorf, is de christelijke boodschap van het kinderboek.

Slapen in het stro bij de familie Just in 'Heididorf'. Beeld Noël van Bemmel

Johanna Spyri legde het er duimdik bovenop: vertrouw op God en bid tot Hem. Niet voor niks geven evangelische verenigingen het kinderboek gratis weg. Heidi leert bidden van de grootmoeder van Clara, het meisje in de rolstoel, die uitlegt dat God misschien niet meteen al je wensen vervult, maar dat geduld wordt beloond. Op driekwart van het boek heeft Heidi haar opa weer naar de kerk gekregen, Peter weer naar school en dan is Clara nog niet eens opgestaan. Maar in Heididorf komen alle religies gebroederlijk samen.

In het dorp klinkt ook gemopper. Bussen blokkeren de wegen en de meeste bezoekers blijven niet eten of overnachten. Sinds de nieuwe Heidi met steracteur Bruno Ganz in de rol van Alm-Öhi, de knorrige opa, zoeken meer auto's een parkeerplaats. Een meisje uit het nabijgelegen Chur speelt de hoofdrol. Eindelijk een Heidi die in het vette Graubünder dialect 'GUETENmorga GROSSfater!' kan zeggen.

Boerin Dorli Just vindt het zwerfvuil het ergste. 'Arabieren gooien hun waterflessen en papiertjes gewoon in de wei! Iedere dag moet een ploeg hun rotzooi oprapen.'

Heidi in 1952.

Hooizolder

De familie Just biedt slaapplaatsen op de hooizolder. 'Slaapt lekkerder dan het beste bed', beweert Heidi in het boek. Zij had waarschijnlijk een dikkere strozak. Een familie uit Toulouse slaapt verderop, zij hebben ook de nieuwe film gezien. Hun hond likt midden in de nacht mijn gezicht en gaat dan zuchtend tegen me aanliggen. Zou Heidi geweldig hebben gevonden, die sliep graag bij de geiten en dronk 's ochtends hun geneeskrachtige melk.

Eigenlijk heeft Maienfeld weinig met het beroemde kinderboek. De inwoners zijn trotser op hun befaamde Blauburgunderwijn en de jaarlijkse paardenrace. Meer wijngoed dan berghut. Daarom reden de filmmakers een uur verder naar het dorpje Latsch, waar de huizen rustieker en de natuur ruiger is. Hier kun je in twee uur lopen naar de Heidi Hut, waar in 1952 een Zwitserse verfilming is gemaakt.

'Heb je me gezien in de nieuwe film?', vraagt de bebaarde eigenaar Wolfgang Schutz. 'Ik hou het paard van Clara vast. Grapje van de regisseur!' Ook voor zijn hut verschijnen Heidipelgrims, maar nooit uit Dubai of Tokio. Volgens Schutz, die op Alm-Öhi lijkt, idealiseren stedelingen het leven in de bergen. 'Ze verlangen naar een eenvoudiger bestaan, naar meer vrijheid, en dat is hier ook. Maar ze weten niet dat ik lange dagen maak en 's zomers 50 kilo hooi op mijn rug sjouw. Ik rook nooit een pijp voor mijn hut, zoals in de film.' Niet voor niks, stelt hij, wonen zijn volwassen kinderen liever in de stad. 'Ze mogen altijd terugkomen, hoor. Op de alm is altijd werk en eten. In die volgorde.'

Heidi in 2015.

De meest toeristen lijken tevreden met de nieuwe nephut in Maienfeld. En het moet gezegd: het pad omhoog naar de Heidi Hut nodigt niet uit, steil en glibberig en langs een donkere bosrand. Maar ja, dan zie je nooit - zoals Heidi zou zeggen - waar de beek vandaan komt. Na een paar honderd meter beland je op een half verharde weg en na twee uur sta je op de alm waar Spyri haar Alpenidylle situeerde. Daar is de hut met uitzicht rondom en met dennebomen die ruisen in de wind. Alleen die wapperende Zwitserse vlag staat niet in het boek. Jammer ook van die wielrenners in lycrapakken die uitblazen voor de deur.

Toch is de klim de moeite waard. Loop nog wat door en je kunt in het gras liggen met uitzicht op de hut en het Rijndal. De ondergaande zon zendt jakobsladders naar beneden en werpt een gouden gloed op de bergtoppen aan de overkant. Je ziet wel de A13 en industrieterreinen liggen, maar toch: de wereld is ver weg en overzichtelijk. Een goed moment om Alpenkaas en gedroogd vlees uit de rugzak te trekken. Alleen jammer dat nergens geneeskrachtige geitenmelk wordt verkocht.

Praktische informatie

- heididorf.ch
- Slapen in het stro: hofjust.ch (euro 28 per nacht).
- Meer informatie over de regio, inclusief Maienfeld en kuuroord Bad Ragaz: heidiland.com.
- Ruige locatie van de Heidifilms: Bergün (berguen-filisur.ch, zoek op Heidiweg).
- Algemene informatie: myswitzerland.com. en graubuenden.ch
- De nieuwste Heidi-film heet Heidi (2015), regie Alain Gsponer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden