De badkamer schoonmaken tijdens de grote voorjaarsschoonmaak.

de gids voorjaarsschoonmaak

De grote schoonmaak en de opkomst van de ‘cleanfluencers’

De badkamer schoonmaken tijdens de grote voorjaarsschoonmaak. Beeld ANP

Springcleaning – normaal een week voor Pasen – begon dit jaar vroeg met de serie ‘Tidying up with Marie Kondo’ op Netflix. Daar kijken we niet van op: schoonmaken, opruimen, organiseren, het is actueler dan ooit. ‘Cleanfluencers’ op Instagram hebben miljoenen volgers. Waarom zijn we tegenwoordig zo in de ban van een schoon en opgeruimd schoon huis? De Gids’ eigen borderline obsessieve poetser Corinne van Duin zoekt uit.

Al meer dan 10 minuten zit ik gebiologeerd te kijken hoe een Engelse dame een aanrecht schoon wrijft met een knalroze microvezeldoekje. Vervolgens ontsmet ze de afstandsbediening en spreekt de wc-borstel liefdevol toe, terwijl ze hem met desinfecterend middel besprenkelt: ‘It’s ok, darling, I love you’. Ik kijk naar het Instagram-account van de Britse kapper Sophie Hinchcliff (@mrshinchhome). Ze heeft meer dan 2 miljoen volgers en is beroemd, niet vanwege haar ronde billen of groene smoothies, maar door: schoonmaken.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

De Volkskrant Opruim Challenge 

We hebben een speciale verzamelpagina gemaakt waar we alle relevante stukken over opruimen en schoonmaken verzamelen: www.volkskrant.nl/opruimchallenge  Elke dag geven we ook een mini-challenge.  Via deze pagina kom je ook gemakkelijk op de Facebook-groep waar we poetservaringen uitwisselen. 

Ze trekt in haar ‘Insta-stories’ de rubberen handschoenen aan om vervolgens met lekkere muziek en vrolijk gekeuvel haar huis clean and tidy te krijgen. En dat vind ik – en meer dan 2 miljoen andere mensen met mij –fascinerend. Ze heeft een vast arsenaal aan schoonmaakmiddelen, sponsjes en lapjes die ze allemaal een naam geeft. Het groene sponsje heet Minkey en het kastje waar ze haar reinigingsmiddelen opbergt noemt ze Narnia.

Sophie Hinchcliff staat niet alleen in haar obsessie met opruimen en schoonmaken. Want een obsessie mag je het gerust noemen als je wekelijks je nepbloemen in de badkamer met een desinfecterend spulletje besproeit. In Engeland is er nog zo’n Instagram-fenomeen: The Queen of Clean. Oftewel Linsey Crombie. Waar ‘Mrs Hinch’ zweert bij een desinfecterend middel om alles schoon te krijgen (‘I lovvvve Zoflora’), gaat Linsey in de weer met een citroen en ‘baking soda’ om het RVS van haar aanrecht te laten blinken, of met scheerschuim om vlekken uit een tapijt te krijgen. Beiden brengen deze maand een boek uit met schoonmaaktips. Bij boekhandel W.H. Smith krijg je zelfs korting op een Minkey-sponsset bij aankoop van het boek Hinch yourself happy.

In de VS is opruimen nog populairder dan schoonmaken en zijn onder meer de dames van The Home Edit druk in de weer om onze huizen te organiseren met een hoop doorzichtige opbergdozen en ijskasten op kleur (#refrigeratorgoals). Met ruim een miljoen volgers, boeken en veel merchandise zijn de dames Joanna Teplin en Clea Shearer enorm succesvol in de opruimwereld.

Uit Japan komt natuurlijk ‘oeropruimer’ Marie Kondo met haar boek The Life Changing Magic of Tidying uit 2014. Haar recente Netflix-serie heeft haar wereldwijd nog populairder gemaakt. Miljoenen huishoudens vragen zich bij spullen af of ze hen nog vreugde schenken (‘does it spark joy’) en bedanken versleten sokken voor de bewezen diensten aan hun voeten.

Boerse traditie

Wij blijven in Nederland eigenlijk een beetje achter met onze opruimers en #cleanfluencers. Kent u Marja en Liny nog van het RTL-programma Hoe schoon is jouw huis? Dat tenenkrommende, maar bijzonder fijne programma is een stille dood gestorven. En het Instagram-account van Marja Middelkoop, @schoonmakenmetmarja, heeft maar een magere 154 volgers. En dat terwijl we toch zo bekend staan als proper volk. Annegreet van Bergen, auteur van de bestseller Gouden Jaren,  schrijft in een column in het Historisch Nieuwsblad waar onze reputatie van geordend en schoon land vandaan komt. Niet vanwege onze calvinistische achtergrond. Nee, het is veel prozaïscher, het is een boerse traditie die noodgedwongen is ontstaan: alleen in een brandschone omgeving werd de vers gekarnde boter niet niet ranzig.

Deze properheid staat los van de ‘grote schoonmaak’, doceert Annegreet van Bergen als ik haar aan de telefoon heb. Eens per jaar, een week voor Pasen, was het tot zestig jaar geleden in vele Nederlandse huishoudens gebruik om het hele huis overhoop te halen en aan De Grote Schoonmaak te beginnen met compleet arsenaal borstels, mattenkloppers en ragebollen. ‘De grote schoonmaak ging in eerste instantie om het beddengoed. Tot in de 19de eeuw sliepen mensen in houten bedden of in een bedstee. Daarop lagen matrassen van stro en later kapok. In de winter werd dit een broedplaats voor ongedierte. Als je in het voorjaar alles naar buiten gooide om te verschonen, dan had je daar in de zomer profijt van omdat dan luizen en vlooien en dat soort beestjes eruit waren geklopt.’

Het was bovendien na de winter ook wel nodig om het huis uitgebreid te soppen en te boenen, met al die rokende kolenkachels, dampende olielampen en de vele huisgenoten in een huis of boerderij. Dat het vaak juist de week voor Pasen werd gedaan, is geen toeval. Dat stamt weer af van een joodse traditie om de week voor Pesach het huis te zuiveren om de bevrijding van de joden in Egypte te vieren. Vanwege de snelle aftocht was er geen tijd om brood te laten rijzen. Uit respect voor deze vlucht mag er in een orthodox-joods huis in de week voor Pesach geen enkel product met rijsmiddel meer in huis zijn (en dus wel simpele matzes). Vandaar dat het hele huis helemaal van kamer tot kamer wordt uitgemest. Ook de katholieken hebben een ritueel: op Goede Vrijdag wordt het altaar flink geboend.

Matten kloppen. Hollandse huisvrouw met schort klopt de mat met een mattenklopper, op straat bij de voordeur. Naast haar een bezem en zinken emmer met dweil. 1955 of eerder. Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

Er zijn ook biologische oorzaken voor het opleven van huishoudelijke activiteiten in het voorjaar. We hebben simpelweg meer energie dan in de wintermaanden. Dat komt omdat we dan minder daglicht hebben en meer melatonine aanmaken waardoor we slomer worden. Maar naarmate de dagen langer worden, zijn we dus actiever en hebben we ook meer zin om de gordijnen weer eens naar de stomerij te brengen of een tapijt over het balkon te hangen. De zon schijnt ook feller en dat is mooi, maar nu zie je ook de stofwolken door de kamer fladderen en een vieze waas op de ramen die je niet eerder was opgevallen.

Minder stress

Is het ook gezonder om in een opgeruimd en schoon huis te wonen? Volgens onderzoek van de Universiteit van California van 10 jaar geleden, geeft schoonmaken en opruimen een gevoel van controle over je omgeving. Want het is lekkerder om thuis te komen in een rustgevende omgeving in plaats van dat je huis een stille getuige is van alle klusjes die je nog hebt te doen. De Amerikaanse psycholoog Darby Saxbe, die het onderzoek deed, constateerde dat de deelnemers die hun huis als een puinzooi ervaren somberder zijn over hun leven. Onderzoeker Henk Staats die zich bezighoudt met ‘omgevingspsychologie’ voor de Universiteit Leiden kan dit beamen. Hij deed onderzoek naar een ‘restoratieve omgeving’, oftewel: in welke omgeving herstel je het meest na een situatie van stress. Dan staat de ‘natuur’ steeds op nummer 1 en dan liefst een aangeharkte parkachtige omgeving zonder al teveel mensen. Dan ervaren mensen de minste stressoren. Maar Staats durft de vergelijking tussen natuur en een opgeruimd huis wel aan: ‘Dat is net zo fijn.’ En: ‘Als je je thuisbasis als een plek vol onafgemaakte taken ervaart, dan ervaar je meer stress.’

Psychiater Lopa Winters zegt in een recent interview met The Stylist dat er een link is tussen schoonmaken en mentale gezondheid. Winters: ‘We hebben een relatie met mensen, maar ook met spullen. Dus hoe we omgaan met dingen is een weerspiegeling van hoe we ons verhouden tot anderen. Een mooi en schoon huis zegt dus iets over onze state of mind. Door je huis op te ruimen, ruim je ook je hoofd op.’

Er is kortom niks mis met een rondje rustgevend opruimen als dat je helpt. De Amerikaanse schrijver Gretchen Rubin van het boek Outer order, inner calm stelt dat een rommelige kapstok of een ontploft bureau meespeelt in ons geluksgevoel. ‘Wanneer je controle hebt over de spullen in je leven, heb je meer grip op dat leven.’ Dingen wegdoen die je niet gebruikt, die je eigenlijk haat of niet passen: het geeft meer ruimte aan dingen die je wel belangrijk vindt.’

Zowel een jongetje als meisje met stofzuiger in de Sinterklaasfolder van Bart Smit. Beeld Bart Smit

De grote voorjaarsschoonmaak is al eeuwenlang het terrein van vrouwen. En het valt op dat de cleanfluencers, opruimcoaches en organizers van nu ook allemaal vrouw zijn. Zijn we in een keer terug in de tijd geworpen door onze hervonden schoonmaakwoede en opruimkoorts? Volgens historica Daniela Hooghiemstra stellen vrouwen hogere eisen aan hoe het er in huis uitziet. ‘Mannen kunnen gelukkig zijn in een huis waar het altijd een beetje een bende is. Maar is dat zo erg? Asha ten Broeke vindt van wel. Vrouwen doen nu eenmaal meer emotional labour in huis. Maar ze ziet het wel de goede kant op gaan: ‘Een paar jaar geleden was er de Bart Smit-rel omdat zij in hun reclamefolder meisjes met stofzuigertjes en poetsdoeken hadden gezet. Intussen hebben ze een genderneutrale folder, maar het geeft aan hoe normaal het was en hoe lang het heeft geduurd voor er ophef over is gekomen.’

De vrouwelijke professionals verdienen flink geld aan onze behoefte aan een georganiseerd en opgeruimd leven. Misschien is die geldprikkel eindelijk een aansporing voor mannen om zich (thuis) als opruimers en cleanfluencers te gaan profileren? Bij mij zou het een hoop ‘joy’ gaan ‘sparken’.

10 KEER EEN GOED BEGIN VAN DE GROTE VOORJAARSSCHOONMAAK

1. Maak een goed sopje.  Volgens Marja Middelkoop is dit het beginpunt van echt goed schoonmaken. ‘Een perfecte schoonmaak begint bij een perfect sopje. Veel mensen klokken een hoop allesreiniger in een emmer – de fabrikant verdient zich te pletter – en zetten de kraan erop. Vreselijk. Schoonmaakmiddelen laten vettige sporen achter. Dan schijnt de zon op je gezeemde raam en zie je overal strepen. Daarop blijft vuil weer makkelijker plakken. Dikke sopjes maken je huis sneller vies.’ En ook:  ‘Alleen nat soppen werkt niet: droog het direct na, ook dat voorkomt strepen. En vervang het sop een aantal keer. Sommige mensen gebruiken één emmer voor het hele huis. Denk je dat het dan schoon is?’ 

2. Inspecteer beddengoed. Hoe vaak heb je je matras schoongemaakt? Waarschijnlijk nooit. Ja, omdraaien lukt nog weleens. Maar het matras goed stofzuigen, scheelt een hoop bedwantsen en huidschilfers. Soms zijn vlekken op het matras goed te behandelen met soda. Dat strooi je er op, laat je intrekken en vervolgens stofzuig je het.  Veel hoofdkussens kunnen gewoon in de wasmachine. 

3. Maak de bank schoon. Het begint met de bank van zijn plek schuiven en kijken hoeveel broodkorsten,  ijsstokjes en haarelastiekjes zich daaronder hebben verzameld. Vervolgens heel goed stofzuigen en de kussens buiten leggen. Wanneer je erg veel vlekken hebt, eerst proberen met een warm sopje en een beetje afwasmiddel, dat is vrij mild. Heb je thuis zo’n handstomer die je nooit gebruikt? Die kan de bank ook lekker opfrissen. 

4. Inspecteer de droger. Waarschijnlijk doe je dit klusje steeds vlug tussendoor met je vingers. Maar pak eens de stofzuiger en zuig het pluizenfilter goed schoon. Vergeet ook het gat niet waar het filter inzit, want daar blijven vaak pluisjes zitten. Komt het water van je droger in een condensbak terecht? Maak die dan ook goed schoon met een warm sopje. Als laatste: trek de condensor, dat roestvrijstalen rooster onderin de machine, eruit en spoel onder stromend water schoon. Terwijl je wacht tot het ding droog is, kun je de vrijgekomen ruimte even goed onder handen nemen met de stofzuiger. Nog één tip zodat het apparaat langer meegaat: droog géén wasgoed dat gewassen is met wasverzachter. Zo ontstaat er namelijk een vettig isolatielaagje in de trommel waardoor het meetsysteem (droog of niet?) niet meer goed werkt. 

5. De voordeur is een vergeten plek. Toch kan het geen kwaad om die eens af te soppen, neem dan meteen de deurmatten op om ze uit te slaan. Al het vuil dat aan je schoenen zat, heeft zich hier al jarenlang opgehoopt.  En een schone hal en voordeur geeft je elke dag een welkom gevoel. Doe alsof je huis op Funda staat. Vastgoedstylist Marjolein Band: ‘Kopers bellen aan en staan gemiddeld 30 seconden voor de deur om zich heen te kijken en een oordeel te vormen. Spinnenwebben, een kapotte deurbel, afgebladderde brievenbus, de NEE-sticker op de brievenbus (niemand wil met ‘nee’ begroet worden).’

6. Kledingkastwissel. Het mooie weer komt eraan, dus de dikke truien kunnen weer worden opgeborgen en de zomerjurkjes mogen van zolder. Neem van de gelegenheid gebruik om kritisch door je kast te gaan. Is alles minstens een rapportcijfers 8? Niet? Dan kan het meestal weg. Heb je kledingstukken gekregen, maar doe je ze nooit aan? Verwijder ze uit je kledingkast. Voel je niet schuldig: met het geven aan jou, heeft dit kledingstuk zijn nut al gehad. 

7. IJskast. De opruimers van The Home Edit hebben een prachtig systeem met doorzichtige bakjes om een ijskast te ordenen. Dat lijken ons iets te hoog gegrepen #refrigatorgoals. Maar een paar keer per jaar dat hele ding leeghalen en schoonmaken is volgens de Consumentenbond geen overbodige luxe. Vergeet vooral de rubbers niet, daar zit vaak een nasty randje zwarte schimmel. 

8. Keukenkastjes. Ze hoeven heus niet allemaal in een keer. Af en toen een la of kastje aanpakken terwijl  je wacht tot de pasta gaar is, is aan te bevelen. Die laag olijfolie vermengd met kruiden en schilletjes van oude knoflook onder in de kruidenla, kan best een boenbeurt gebruiken. 

9. Rommella. Het heiligdom der rommelkonten kan ook best een keer uitgezocht.  Eerlijk is eerlijk, zakjes Chrysal, fietslampjes en AH-plaatjes horen daar ook. Maar de meeste pennen, tandenstokers, magneten en ander aangespoeld spul, kunnen best weg of moeten eigenlijk ergens heen. In de eerste aflevering van Tidying up with Marie Kondo op Netflix, zegt Kondo dat alles in huis een ‘home’ moet hebben. Met die gedachte ruim je sneller op. 

10. Handtas. Wie heeft er geen laag bonnetjes, kruimels, lege verpakkingen en oude pennen onder in de tas? Zo niet, dan hoef je niet verder te lezen.  Klop je tas eens buiten uit. De buitenkant kan ook wel een lapje gebruiken aangezien die tas overal ligt en staat in horeca en openbaar vervoer. Best vies. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.