De grote puzzel die de voorraadkast heet: zo houd je het gezond en gevarieerd

Met alle pakjes en dozen keurig op een rijtje ben je er nog niet. Hoe voorkom je dat de voorraadkast dichtslibt met blikjes die je toch nooit gebruikt? Huishoudcoach Els Jacobs geeft tips om de ideale voorraadkast in te richten (of je nou single bent of een groot gezin hebt) en volkskok Pay-Uun laat zien welke producten iedereen in de basisvoorraad moet hebben.

Beeld Colourbox

‘Kijk maar in de gangkast’, riep mijn moeder altijd als we vroegen of er nog bloem, spaghetti of een blikje bonen was. We woonden in een eind 19de-eeuws Amsterdams huis met ingebouwde kasten in duistere hoeken, zoals onder de trap in de gang. Mijn moeder was nooit op het idee gekomen daar een lichtje in te laten zetten, zodat het een duister hol bleef. De potjes en blikjes die daarin werden gezet, kregen vanzelf ook een duister verleden want ze kwamen er meestal pas vér na de houdbaarheidsdatum in zwaar beschimmelde staat weer uit.

Een kleine veertig jaar later moet ik vaststellen dat mijn eigen voorraadkast bijna erger is dan die van mijn moeder. Voor een deel wijt ik dat aan erfelijke belasting, maar als een van de schrijvers van de kookrubriek van de Volkskrant én als single groeit mijn voorraad toch altijd sneller dan dat-ie slinkt. Zo had ik al tien verschillende soorten olie, maar voor een nieuw recept dat ik wilde uitproberen kwam nummer elf erbij. Bij de negen soorten azijn, acht typen sojasaus, zes verschillende siropen en vijf bijzondere honingpotten, welteverstaan, die ook nog eens allemaal verschillende formaten en vormen hebben, zodat je ze nóóit strak in je la of kast krijgt.

Drie keukens in een

Hoe meer variatie in het koken, hoe meer spullen zich ophopen. In feite herbergen zich in mijn kasten en koelkast drie verschillende keukens met elk een eigen basisvoorraad: de Europese, de Chinees-Indonesisch-Japanse keuken en de Indiaas-Midden-Oostenkeuken. Plus de zaden, noten, bessen en speciale oliën die ik nodig heb als ik weer eens een alternatief gezond kookboek bespreek. 

Lekker én gevarieerd koken? Dit moet je in je voorraadkast hebben staan: 

De basisvoorraad

Meel, rijst, deegwaren: havermout en/of muesli, meel (bloem en/of tarwemeel), maïzena, paneermeel, pannenkoekenmix, rijst (wit en/of bruin en rijst voor risotto), pasta (1x lang, 1x kort, bijv. spaghetti en macaroni)

Conserven/nat: ananas, augurkjes, bonen, fond, kappertjes, kikkererwten, kokosmelk, linzen, mierikswortel, spaghettisaus, tomatenblokjes, tomatenpuree, olijven, ragout, sojamelk (of andere plantaardige melk)

Niet vegetarisch: ansjovis, knakworst, sardines,

Gedroogde producten: peulvruchten (voor wie dat liever heeft dan uit blik), gedroogde porcini (eekhoorntjesbrood)

Olie & azijn: olijfolie om in te bakken, olijfolie voor salades, neutrale olie voor hete bereiding (arachide, zonnebloem) balsamicoazijn, appelazijn

Broodbeleg: jam, honing, pindakaas, stroop

Kruiden en specerijen: zout, peper (wit en zwart), basilicum, bouillonblokjes, chilipoeder, jeneverbes, kaneelpoeder, kerriepoeder, koek/speculaaskruiden, kruidnagel en kruidnagelpoeder, laurierblad, nootmuskaat, oregano, paprikapoeder

Bakken/desserts: alcohol (miniflesjes cointreau, likeur e.d.) amandelschaafsel, bakpoeder, basterdsuiker, gelatine/agar agar, krenten, poedersuiker, rozijnen, vanille-essence, vanillesuiker,

Koelkast: boter, eieren (kan ook buiten de koelkast), mayonaise, mosterd, tomatenketchup,

Vriezer: doperwtjes, spinazie, brood/broodjes, ijs

Dranken: koffie, thee, suiker, koffiemelk, sap, flessen water, restje wijn (rood/wit) voor het koken

Extra’s: chocola, koek, zoutjes

Chinees/Indonesisch/Japans

Meel, rijst, deegwaren: pandanrijst, kleefrijst, mihoen (rijstmie) rijstebloem, so’oen (mungbonennoedels), tarwemie (Chinees, maar ook Japans: udonnoedels)

Conserven/nat: chilibonensaus, chilisaus zoet, hoisinsaus, kokosmelk en -room, miso, sambal, sambal manis, tamarinde, waterkastanjes, zwartebonensaus

Gedroogde producten: adukibonen, douzi (gedroogde en gefermenteerde sojaboontjes), geraspte kokos, santen, shiitake, wolkenoren (mu er), zwartoogbonen,

Olie en smaakmakers: arachideolie (of zonnebloemolie), ketjap manis, mirin, palmsuiker (gula djawa), rijstazijn, oestersaus (bestaat ook in vegavariant) Shaoxing rijstwijn, sesamolie, sojasaus licht, sojasaus donker, wasabi

Kruiden en specerijen: djahe (gemberpoeder), djinten (komijnpoeder), kaneel, kemirinoten, kelp/kombu, ketoembar (gemalen korianderzaad), koenjit (kurkuma, geelwortelpoeder), laos, trassi (garnalenpasta, niet vega!), sesamzaadjes, serehpoeder, steranijs, szechuanpeper, vijfkruidenpoeder

Vriezer: pakje kant-en-klaar (vega) dimsum, djeroekpoeroetblad, pandanblad, pannekoekjes voor pekingeend (ook lekker met vegavulling), serehstengels (citroengras)

Indiaas/Midden-Oosten en Oost-Mediterraan (de Ottolenghi-collectie)

Meel, rijst, deegwaren: basmatirijst, bulghur, couscous, freekeh, pakje pappadums, quinoa

Conserven/nat: citroenen (ingelegd), honing, granaatappelsiroop, harissa, kokosmelk, tamarindepasta

Gedroogde producten: santen

Olie en smaakmakers: ghee, rozenwater of -essence,

Kruiden en specerijen: asafoetida, chilipoeder, chilipepertjes, fenegriek, garam massala, kaneel (poeder en staafjes), kardamompeulen, kerrie, kerrieblad, kruidnagels, kurkuma (geelwortelpoeder, koenjit), komijn, mosterdzaad (bruin en geel), nigellazaad, nootmuskaat en foelie, piment, ras el hanout, saffraan, sumak, venkelzaad, za’atar

Maar voedselvoorraad vraagt om een dynamisch systeem met een zekere en geordende doorstroming. Dat betekent dat alles wat in de kast komt er ook op tijd weer uit moet. Zeker vóór de TGT-datum (te gebruiken tot) en liefst ook vóór de THT-datum (tenminste houdbaar tot). De eerste luistert nogal nauw, staat vaker op spullen die snel bederven en in de koelkast bewaard moeten worden. De tweede kom je vaker tegen in de voorraadkast en dat is meer een kwestie van gezond verstand. Rijst of pasta van een jaar over de THT-datum is vaak best nog bruikbaar, maar als er beestjes inzitten, zou ik zeggen: doe maar niet.

Doorzichtige dozen

Na mijn laatste verhuizing en het inrichten van een gloednieuwe keuken hebben de doorzichtige bewaardozen bij mij hun entree gemaakt: één merk, één type en vorm (smal rechthoekig) in verschillende formaten. Stapelbaar en overzichtelijk naast elkaar. Hierin gaan alle aangebroken pakken meel, pasta, rijst, dadels, vijgen, muesli, havermout enz. Met een dikke zwarte viltstift (permanent marker) zet ik groot en goed leesbaar de THT-datum op de verpakking, zodat ik niet steeds naar de kleine lettertjes hoef te turen. Als de verpakking niet in de doos past, doe ik de inhoud er los in, knip het merk uit de verpakking, zet de datum erop en leg die in de doos. Ook op alle blikken, potten, kartonnen en ongeopende pakken zet ik in grote cijfers de houdbaarheidsdatum.

De ongeopende pakken gaan in grote doorzichtige plastic voorraaddozen in de kast onder de trap: een doos voor alle meelsoorten, een voor alle miesoorten, en eentje voor alle soorten gedroogde paddestoelen.

Daarmee is het redelijk overzichtelijk geworden. Alleen die doorstroming stagneert nog weleens, moet ik bekennen. In het ideale geval check je de voorraad vóór je de boodschappenlijst maakt en stel je je (week)menu samen op basis van de spullen die hun houdbaarheidsdatum naderen.

Beeld colorbox

Keukenprofielen en tips

Organizer Els Jacobs kent het probleem van je voorraadkast op orde houden. Als gewezen chaoot, moeder van drie dochters en oprichter van de HuishoudCoach, weet ze alles over de schuldgevoelens, oorlogstrauma’s en verdrongen herinneringen die zich met de potjes, zakjes, leeggelopen blikken en muizenkarkassen in de voorraadkast opstapelen. En hoe je dat toch eetbaar én leefbaar kunt houden. Kijk hieronder in welk profiel je jezelf herkent en lees de tips van Els Jacobs voor een gezonde voorraadkast:

Het ‘standaardgezin’ (twee volwassenen, twee of drie kinderen en hond en/of kat) 

De meeste gezinnen doen gemiddeld één maal per week de grote boodschappen. Een vaste weekindeling met woensdag gehaktdag en vrijdag vis is misschien geen regel meer, maar volgens Jacobs eten mensen meestal dezelfde dingen. ‘De wekelijkse boodschappenlijst bestaat voor 90 procent uit dezelfde artikelen.’ Doordeweeks worden er nog wel wat verse spullen gehaald, zoals brood, groente, vlees en fruit. Daarin zit dan ook de meeste variatie: sperziebonen in plaats van spruiten en een hamburger of een slavink. Probeer het patroon in je leefstijl te ontdekken en richt daar je boodschappen en je kasten op in, is het advies van Jacobs.

-Houd eens een maand bij op de kassabonnen welke producten je koopt en maak aan de hand daarvan een boodschappenlijst met vaste producten.

-Stel de boodschappenlijst op volgens de indeling van je vaste supermarkt.

-Houd die indeling ook zoveel mogelijk aan in de voorraadkast, dan heb je je eigen minisuper met de spullen die je altijd gebruikt. Zo kun je ook snel zien wat er ontbreekt en aangevuld moet worden.

-Houd de vriezer overzichtelijk. Koop vershouddozen van gelijke vorm zodat je goed kunt stapelen. Plak meteen een stuk tape op het deksel en noteer daarop (viltstift, daar is-ie weer!) inhoud en datum. Echt, je vergeet wat erin zit en wanneer het de vriezer in is gegaan.

Het jonge stel in de stad

Voorraad, waarvoor? De traiteur is om de hoek en anders laten we toch een doos sushi komen? Tweeverdieners zonder kinderen die veel buitenshuis werken hebben minder structuur in het eetpatroon, leven impulsiever, plannen niet zo vooruit, bekijken vaker per dag of ze thuis koken, laten bezorgen of uit eten gaan. Ze hebben minder ‘gewone’ voorraad, wel weer dozen vol koffiecups, bijzondere thee en dranken: dingen die je lang kunt bewaren. En dan is er de categorie wishful thinking oftewel gesneuvelde projecten. Extreem gezonde artikelen (superfoods) die zijn gekocht met goede voornemens voor een speciaal dieet, of voor een hype als met de Ottolenghi-kookboeken (gooi dat flesje granaatappelsiroop uit 2015 nu maar weg).

-Het is toch verstandig om iets van gestructureerde voorraad te hebben, voor echte noodgevallen.

-Koop bij aanbiedingen alleen je vaste merken en geen dingen die niet in je leefpatroon passen. Die blijven meestal toch liggen om daarna te worden weggegooid.

-Zet het type producten dat je veel gebruikt op ooghoogte, de artikelen die je minder vaak nodig hebt onderaan of hoog.

-Houd ruimte over in de kast, zodat je overzicht houdt en niet alles eruit tuimelt als je iets pakt. Stelregel: niet voller dan 75 procent de rest is lucht.

-Volg bij het indelen van de kast de categorieën die ook in de supermarkt worden gebruikt: conserven, deegwaren, broodbeleg, koffie en thee, koek- en snoep etc.

Huisdelers

Studentenhuizen, broedplaatsen en woongroepen kennen het fenomeen van de gemeenschappelijke keuken. Met de huidige woningnood worden steeds meer appartementen door bewoners gedeeld. Voorraad is vooral een probleem als iets er niet is. Wanneer degene die net verantwoordelijk is voor de gemeenschappelijke boodschappen geen wc-papier of afwasmiddel heeft gekocht. Of een onverlaat de melk van een ander uit de koelkast heeft opgedronken zonder een nieuw pak neer te zetten.

-Maak goede afspraken wat voor gezamenlijk gebruik is.

-Hang of leg een viltstift bij de koelkast zodat iedereen zijn naam op flessen, bakjes en pakjes kan zetten.

-Kliekjes? Zet ze in de koelkast met een briefje ‘voor de liefhebber’ erop Bepaal een inkoopbeleid voor spullen die gemeenschappelijk worden gebruikt.

-Maak een duidelijke indeling in de keuken waar ieder zijn spullen bewaart.

-Bewaar deze spullen in een afgesloten plastic doos of trommel; dat voorkomt een hoop narigheid met ongedierte (dit geldt ook voor de etenswaren op de eigen kamer).

De werkende alleenstaande en de gepensioneerde alleenstaande

Alleenstaanden hebben veel overeenkomsten met het stel in de stad: niet altijd een vaste structuur in het eetpatroon en veel flexibiliteit. Extra bijkomstigheid: veel verpakkingen zijn te groot voor eenpersoonshuishoudens. Hoewel de vriezer een valkuil kan zijn (voor je het weet zit-ie vol met onherkenbare spullen van niet meer te achterhalen datum), is hij bij gedisciplineerd gebruik juist bij alleenstaanden een uitkomst voor de restjes. Bij de gepensioneerde alleenstaande zal de voorraad op den duur slinken en vereenvoudigen. Ouderen eten minder, koken vaak ook minder omdat ze eten afnemen van een dienst als Tafeltje Dekje, of ingevroren maaltijden van hun kinderen krijgen.

-Werp vóór het maken van de (grote) boodschappenlijst een blik op de voorraad.

-Kook en koop op maat. Een klein blikje is verhoudingsgewijs duurder dan een groter, maar de helft weggooien omdat je het aangebroken, grote blik niet leegeet, is nog duurder.

-Bewaar soort bij soort in de voorraadkast: tomaten bij tomaten, bonen bij bonen.

-Zet vooraan wat het eerste op moet en wat nieuw is achteraan of onderop.

-Koop niet een te grote vriezer en liefst een die je overzichtelijk kunt inrichten. Neem bakjes van dezelfde vorm en grootte zodat je goed kunt stapelen en indelen. Plak meteen een stuk tape op de deksel en schrijf met een viltstift datum en inhoud erop.

-Wacht niet te lang met restjes in de vriezer te zetten. Voor je het weet, staat alweer een paar dagen in de koelkast en is het te laat om in te vriezen.

-Extra puntje om op te letten: help je vergeetachtige dan wel dementerende vader of moeder met een goede structuur in de voorraadkast en lijstjes, zodat ze niet tachtig flesjes koffiemelk hebben maar geen koffie. 

Beestjes

‘Eten doe je nooit alleen’, schreef Midas Dekkers ooit opgewekt in het boekje Eten op je eigen. Hij had het vooral over micro-organismen, maar als je niet uitkijkt zitten er ook met het oog waarneembare meeëters in je kast. Meelmotjes en -wormen, fruitvliegjes, muizen, kakkerlakken: ze zijn er allemaal van overtuigd dat al dat eten speciaal voor hen is en maken er dankbaar gebruik van.

-Houd de kasten schoon en laat de planken na het schoonmaken goed drogen voor je alles weer terugzet

-Bewaar alles zo veel mogelijk in gescheiden plastic dozen of blikken trommels, zo kun je besmetting voorkomen

-Beestjes in de meel, pasta, rijst kunnen er al in de fabriek als eitjes ingekomen zijn. Tref je ze aan en staan er veel (geopende) pakken omheen, dan is alles weggooien en de kast grondig schoonmaken de enige optie. Doe jezelf een plezier en stop vooraan de voorraad in goede bewaardozen

-Fruitvliegjes zijn doorgaans snel weg als de bron – inderdaad, fruit in ietwat overrijpe dan wel rottende staat maar ook ander gistend en rottend voedsel – is weggehaald en de directe omgeving is schoongemaakt

-De beste remedie tegen muizen is een kat, maar als je die niet goed verzorgt heb je al gauw kans op vlooien en wormen en ben je verder van huis. Muizenbestrijding begint bij het niet laten rondslingeren van eten en geopende zakken

-Kakkerlakken komen binnen via de buren, visite, bestellingen uit het buitenland, aan de schoenzolen als je ergens bent geweest waar kakkerlakken zijn. Verspil geen tijd met eigen pogingen. Haal meteen een professionele ongediertebestrijder erbij.

Beeld Colourbox
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.