Onze gids deze week Fay Weldon

De ‘favorite things’ van auteur Fay Weldon: ‘Sinds we geen baby’s meer riskeren is seks minder spannend’

‘Breng je hele boek terug tot één zin.’ Nu de boekenbranche een industrie is geworden, geeft Fay Weldon tips voor de afgewezen schrijvers. En ze loodst ons langs haar ‘favorite things’.

Fay Weldon. Beeld Daniel Cohen

Fay Weldon (87) slurpt met kleine teugjes van haar Franse vissoep. Nee, wacht: ouderwetse formuleringen als ‘slurpen’ zijn uit. En overbodige informatie als ‘kleine teugjes’ houdt het verhaal op, dus wég ermee. Het nieuwste (hand)boek van Weldon, Waarom wil niemand mijn boek uitgeven?, staat er vol mee: praktische tips om als afgewezen schrijver je roman wél verkoopbaar te maken. Weet wie je bent, wat je bent en waarom je schrijft, bijvoorbeeld. Breng je hele boek terug tot één zin, zodat je op koers blijft. En schrap bijvoeglijke naamwoorden die niets toevoegen.

De auteur (met meer dan dertig gepubliceerde romans, waaronder Leven en liefdes van een duivelin) eet ondertussen gewoon verder van de soep die haar derde echtgenoot en manager Nick Fox als lunch heeft gemaakt, om haar hals een handdoek tegen het spetteren. De keuken van hun victoriaanse landhuis in het Engelse Dorset is gigantisch en bezaaid met boeken, cd’s, foto’s en schilderijen. ‘Are you alright, Fay’, vraagt Fox (70) regelmatig zorgzaam, ‘wil je nog meer water?’ ‘Yes’. Het feministisch icoon praat zachtjes, bijna murmelend. Na elke interviewvraag klinkt er een licht zenuwachtig makende stilte. Heeft ze het niet goed begrepen misschien, niet goed verstaan, was dit onbeleefd? En dan volgt telkens een vriendelijk, ietwat tegenstrijdig antwoord, nooit helemaal wat je verwacht.

Is ze altijd goed geweest in advies geven? ‘Eigenlijk denk ik dat het een slechte, betweterige gewoonte is om tegen mensen ‘zou je niet eens’ te zeggen. Vroeger, vóór ik op mijn 78ste begon met lesgeven in creative writing aan de Bath Spa Universiteit, dacht ik bovendien dat het onmogelijk was: iemand leren hoe je moet schrijven, aangezien niemand het mij ooit geleerd heeft. Maar omdat ik mijn leerlingen nu toch vertel over de fouten die je moet vermijden en hoe het wel moet, dacht ik: dan kan ik het net zo goed opschrijven.’

Beeld Daniel Cohen

Fox zet salade neer en schenkt wijn in. Jonge vrouwen wentelen zichzelf tegenwoordig zo graag in slachtofferschap, zei Weldon eerder in interviews, waarmee ze zich de woede van de jongere generatie feministen op de hals haalde. En in een gesprek met de Volkskrant zei ze dat het nu eenmaal evolutionair bepaald is dat mannen van billen en borsten houden, dus als je daar niet van gediend bent, kun je die man beter een klap in het gezicht geven dan achteraf onder een hashtag te gaan klagen. 

Had ze eigenlijk geen zin om opnieuw een boek over de rol van de vrouw te schrijven? Weldon: ‘Ach, ik ben van de tweede feministische golf, we zitten nu al in de vierde of de vijfde; hoe relevant zou het nog zijn als ik daar tegenin zou gaan? Nee hoor, dat kunnen die jonge feministen beter zelf doen.’

Het voordeel van oud worden is trouwens wel dat je de geschiedenis begint te zien, zegt ze. ‘Schrijven en uitgeven zijn veranderd van een kunst in een industrie. Om als schrijver te overleven moet je dus iets maken dat mensen wíllen lezen, en daarom is het belangrijk dat je iets nieuws te zeggen hebt.’ Ja, vergeet alle regels, ook die in haar nieuwe boek; het allerbelangrijkst is dat je als schrijver iets nieuws uitvindt, zegt ze. ‘Zó nieuw dat het er eerder nog niet was.’

Auteur: Edith Nesbit (1858 – 1924)

‘Het verschil tussen gewone kinderboeken en die van haar is gigantisch. Ze had een tumultueus leven: richtte een socialistische partij op, adopteerde de kinderen die haar echtgenoot bij zijn minnares kreeg – tevens háár beste vriendin. En daarbij schreef ze ook nog eens heel veel, en was ze de eerste die kinderboeken schreef over de echte wereld, in plaats van opvoedboeken met een moraal erin. The railway children is een bekend boek, maar ik zou The would be goods suggereren. Het gaat over een familie waarin de moeder is overleden, de vader in de gevangenis zit en de kinderen zelf moeten zien te overleven, highly entertaining. De kinderen, die weten dat je eten aan de armen hoort te geven, besluiten een Christmas pudding te maken, maar dan wel met de ‘washed raisins’ zoals ze in het recept staan: gewassen in sop. Kinderboeken zijn tegenwoordig zo saai, ik denk dat het niet meehelpt dat uitgevers de doelgroep zo strak bepalen: 4 tot 8, 8 tot 11. Het draagt niet bij aan de vindingrijkheid waar we het net over hadden: simpelweg iets nieuws uitvinden in plaats van regels volgen.’

‘The Wouldbegoods’ van Edith Nesbit.

Film: The Wizard of Oz (1938)

‘Toen hij uitkwam was ik zeven. Op het platteland van Nieuw-Zeeland, waar ik opgroeide, zagen we weinig films, en ik herinner me nog steeds dat gevoel van complete shock. Door de kleur, de ideeën, het verhaal, maar ook door het lied dat erin zat: Ding dong, the witch is dead. En ik realiseerde me plotseling, tijdens het kijken, dat ik daarbij aan mijn moeder dacht. En dat ik wilde dat ze dood was.’ Lachend: ‘Het lijkt zoiets vreselijks om te denken, desalniettemin denk ik dat ik het écht dacht. Je kunt als mens ambivalent zijn in je emoties, heb ik toen geleerd.’

Judy Garland in ‘The Wizard of Oz’ (1939). Beeld Imageselect

Roman: Olive Kitteridge

‘Eerlijk gezegd is dit het laatste boek dat ik heb gelezen, maar het is zó goed. Het bestaat uit korte verhalen die aan elkaar zijn gelinkt, een interessant concept sowieso, en het is heel diepgaand. Olive Kitteridge is in sommige verhalen de hoofdpersoon, in andere komt ze maar zijdelings voorbij. Ze is een beetje stug, niet de makkelijkste om van te houden, misschien. Maar we vinden onze vrienden meestal niet onder de meest vriendelijke, brave mensen, toch? Die zijn niet zo interessant. Als ik zelf schrijf, start ik meestal met stereotype karakters, die zijn makkelijk voor de lezers om zich in te verplaatsen, en naarmate ik verder schrijf, laat ik de personages ontwikkelen door hoe ze zich gedragen. Hoe meer je dat doet, hoe echter ze worden, net als in het echte leven.’

Schilder: Sam Weldon

‘Je kunt zeker niet zijn website erbij zetten? O, wel een schilderij? Dat is geweldig, want hij werkt zo hard, maar iedereen ziet hem over het hoofd, behalve zijn moeder. Sam is nu een jaar of veertig, hij heeft kunstacademie gedaan. In zijn schilderijen vindt hij iets nieuws uit, daar heb je het weer: niet doen wat men verwacht dat je gaat doen, maar doen wat je doet, ook al weet je van wat voor soort werk de rest van de wereld houdt. Wat ook het grote probleem van de schrijver is: je weet wat ze willen lezen, maar dat is niet wat je ze gaat geven, omdat je dan teleurgesteld raakt in jezelf.’

Werk van Fay's jongste zoon, Sam Weldon.

Drankje: Martini

‘Als we hier uit eten gaan, neem ik meestal fish and chips: het enige waarvan ik zeker weet dat het in ieder geval in de búúrt van lekker komt. Bovendien bespaart het een hoop tijd als je je niet druk hoeft te maken over de kaart en hoe het eten op de borden bij andere mensen eruit ziet. Daarbij hoort een Martini. Fish and chips is zo gewoontjes, Martini niet. Daarom werkt het. Lang geleden, toen ik in de reclame werkte, heb ik de pay-off ‘Vodka makes you drunker quicker’ bedacht, maar ze wilden het niet gebruiken: het laatste dat de producenten wilden, was geassocieerd worden met iets waarvan je dronken wordt. Dat was het ding met reclame: de waarheid vertellen, waarvoor we werden ingehuurd, was meestal niet zo populair bij de klant.’

Een Martini-reclame uit de jaren 50. Beeld Picture Post / Hulton Archive / Getty Images

Personage: Mr. Darcy

‘Iedereen kiest Elizabeth, maar als ik moest kiezen zat ik tijdens een etentje veel liever naast Mr. Darcy dan naast dat kwetterende vogeltje. Mr. Darcy zou nors zitten te kijken hoe het bestek niet in de juiste volgorde zou liggen, dat vind ik veel leuker. Ik was geen grote Jane Austen fan tot ik in 1980 werd gevraagd om voor de BBC een adaptatie van Pride and prejudice te maken. ‘Natuurlijk’, zei ik, ‘zo’n geweldig boek’, waarna ik het van mijn moeder leende, het las en de vier afleveringen schreef. Later heb ik een boek geschreven over hoe je Jane Austen moet lezen, de precieze titel ben ik vergeten, maar het was mijn eerste instructieboek. Ik probeerde erin uit te leggen hoe anders die tijd was: denk aan een wereld zonder papieren tissues om je neus te snuiten, met alleen zakdoeken van stof die je moest wassen, waarvoor je eerst water uit een pomp moest gaan halen en dat vervolgens moest verhitten; verschrikkelijk. Wat ik probeerde te zeggen: het was geen tijd voor grote rebellie, en zo is het boek ook niet bedoeld. Maar ik begrijp wel dat het nu populair is onder feministen: het heeft een heldin die de man voor zich wint, gewoon door haar eigen tegendraadse zelf te zijn.’

'Pride and Prejudice' van Jane Austen. Beeld Album / British Library

Streamingdienst: Netflix

‘Breaking Bad vond ik geweldig. Hoe ze een verhaal kunnen opdelen en mensen aan de buis gekluisterd houden, daarin zijn ze fenomenaal, het is moderne drugs. Hebben mensen minder seks door Netflix? Ik denk dat seks sowieso uit is, er zijn zoveel andere dingen te doen en het werkte eigenlijk alleen als er baby’s van kwamen, toch? Sinds we dat sinds de sixties niet meer riskeren, is het een stuk minder spannend.’

‘Breaking Bad’.

Muziek: Amerikaanse trucking songs

‘Ik hou er gewoon van. Het heeft iets mythisch: van die sterke mannen die een enorme natie doorkruisen, ongevoelig voor vrouwen – of slechts heel af en toe. Mijn familie was heel muzikaal: mijn grootmoeder was concertpianist en speelde tot haar 94ste zes keer per dag, mijn oudste zoon is pianist, mijn vorige echtgenoot zat in een jazzband, maar aan mij is het voorbijgegaan. De enige plaat die ik ooit kocht was Clouds van Judy Collins, omdat ik het zo’n mooi folk liedje vond. Zet die wansmaak af, riep mijn familie. Maar Nick is een muziekfanaat. Hij heeft alles, ook veel country en western, waar ik van hou omdat het zo verhalend is: de muziek is slechts een illustratie bij de woorden. Dat is wat muziek zou moeten zijn, vind ik, niet omgekeerd.’

Een verzameling Amerikaanse trucking songs.

Fotograaf: Cecil Beaton

‘Zijn werk is frivool, chic en grappig tegelijk. Jullie fotograaf lijkt me heel anders, meer superrealistisch: net zo goed. Maar Cecil probeerde alles te veranderen in zijn eigen vorm van waarheid en zo schoonheid te creëren. Daar heb je ‘m weer: die inventiviteit.’

Cecil Beaton Portret van Audrey Hepburn door Cecil Beaton. Beeld Cecil Beaton / Getty

Gebouw: Glastonbury Tor

‘Je kunt hem zien vanuit ons raam, maar ik heb bijna vijftien jaar aan de voet ervan gewoond in Somerset. Als je daar woont, is het onmogelijk om niet een klein beetje new-agy te worden. Niets is wat het lijkt, er is een soort dieper bewustzijn dan wat we met onze eigen ogen zien; dat soort dingen ging ik geloven. Onzin, natuurlijk, maar mensen verlangen nu eenmaal naar een andere wereld. Toen er nog een hemel was, werd dat verlangen bevredigd, maar nu is er geen solide vervanging en kun je zomaar overal in geloven. Misschien is dat waarom ik me besloot te bekeren. Ik moest een voorwoord schrijven bij de brief van de apostel Paulus aan de Korinthiërs, en hij bleek zo’n goede schrijver dat ik dacht: waarom zou ik hem niet geloven? Bovendien hou ik van hymnen en het gevoel van eeuwigheid, dus rijden we elke zondagochtend heel vroeg weg zodat we om half acht in een kerk zitten waar mensen al zevenhonderd jaar naartoe gaan. Het is een ritueel dat me belangrijk lijkt, in het leven.’

De Glastonbury Tor. Beeld Matt Cardy / Getty
Beeld Daniel Cohen

CV Fay Weldon

22 september 1931 Geboren in Birmingham, Engeland. Haar moeder schrijft romans, haar vader is arts

1937 Haar ouders gaan uit elkaar

1949 Studeert psychologie en economie aan de St Andrews universiteit in Schotland

1959 Begint als copywriter bij een reclamebureau

1967 Schrijft debuutroman En mevrouw ging er vandoor

1983 Breekt door met Leven en Liefdes van een duivelin

2001 Onderscheiden als Commandeur in de Orde van het Britse Rijk

2012 Gastdocent aan de Bath Spa University

2019 Waarom wil niemand mijn boek uitgeven? Handboek voor afgewezen schrijvers is net verschenen bij uitgeverij Ambo Anthos

Fay Weldon woont met haar derde echtgenoot en manager op een heuvel in Dorset. Ze heeft vier zonen en drie stiefzonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden