Reportage

De adembenemende Chileense Carretera Austral

Chili bouwt gestaag aan de mooiste route ter wereld: door mistige fjorden, langs azuurblauwe bergmeren tot aan de goudgele pampa. Daar opent het Amerikaanse filantropenechtpaar Doug en Kris Tompkins eind dit jaar weer een nieuw natuurpark.

Het General Carrera-meer langs de Carretera Austral, rond 7 uur 's morgens als de toppen van de gletsjers roze kleuren. Beeld Hilde Harshagen

Mooier wordt het niet

Je merkt het aan de taal dat je een bijzondere plek nadert. Gewone woorden schieten kennelijk te kort: 'wáánzinnig, on-ge-loof-lijk, magnifico! en mindblowing', zijn termen die vallen als de Zuidelijke Weg in Chili ter sprake komt. Vraag het aan vrachtwagenchauffeurs op de veerboot, caissières in de supermercado, vliegvissers langs de weg of de Amerikaanse filantroop die er halve bergketens opkoopt: hun blik wordt dromerig en gedachten dwalen af. De weg in aanbouw door de Chileense wildernis - de Carretera Austral - moet je volgens hun zelf beleven. Dus tja, dan stuur je vol verwachting je huurauto zuidwaarts.

Laat ik het maar meteen verklappen: de Zuidelijke Route ís waanzinnig en mindblowing. Volg de 1.200 kilometer lange gravelweg en je passeert in een week de halve wereld. Eerst de mistige fjorden van Noorwegen, dan de rokende vulkanen uit Japan, dwars door een Canadees regenwoud, langs Zwitserse Alpenweiden, via ruige Schotse valleien en rollende Ierse heuvels naar de goudgele pampa van Patagonië. Daar leun je tegen de motorkap, staar je omhoog naar die vreemde zuidelijke sterrenhemel en je denkt: on-ge-loof-lijk. Zo vergaat het niet alleen buitenlanders, ook de Chilenen zelf.

(Artikel gaat verder onder de foto.)

Een pad door het Parque Pumalin met eeuwenoude lariksen. Beeld Hilde Harshagen
Uitzicht op het dorp Hornopirén vanaf de veerboot. Beeld Hilde Harshagen

Ook voor Chilenen een avontuur

Zij konden tot voor kort trouwens niet eens door hun smalle land rijden. Wie zuidwaarts wilde, moest via Argentinië of een schip zoeken. Het Chileense leger hakt al decennia een weg door de wildernis, maar lange tijd ontbraken grote stukken. Wat begon als een militaire operatie, ontpopt zich tot de mooiste toeristische autoroute ter wereld. Nog maar drie pontjes zijn nu nodig om de hele afstand af te leggen. Ingenieurs piekeren hoe zij de weg nóg verder zuidwaarts kunnen doortrekken. Hier en daar bouwt de regering zelfs uitkijkpunten met picknicktafels.

Het grootste deel van de Carretera Austral, zoals de weg heet, is nog ruig: vol ribbels en kuilen. 40 kilometer per uur is dan al een ambitieuze snelheid. Af en toe moet je half de berm in voor een tegenligger. Meestal is het een pick-uptruck van een bouwvakker of een bosarbeider die verrast zijn hand opsteekt. Dat geldt ook voor de zalmkwekers die langslopen in hun oliepakken, of de gaucho te paard die met twee vingers tegen zijn zwarte baret tikt. Ze zijn blij met die buitenlanders die sinds kort in 4x4-campers door hun dunbevolkte provincie komen rijden.

'Hier komen reizigers die al veel hebben gezien', zegt Stefan Veringa, een voormalige apotheker uit Oss die een rustieke lodge runt aan het azuurblauwe Generaal Carrera Meer. 'Ze reisden door British Columbia, Zuid-Afrika en Nieuw-Zeeland en dachten het mooiste wel achter de rug te hebben. Maar dit is volgens hun nóg een slag mooier.' Met een hoofdknik wijst Veringa op glanzende gletsjers die roze kleuren in de ondergaande zon. ''s Ochtends is het hier nog mooier. En zo stil dat ik vissers kilometers verderop hoor praten op het meer.' Een Chileense touroperator aan het begin van de route: 'De Carretera Austral is ook voor Chilenen een avontuur. Eigenlijk jammer dat ze 'm gaan asfalteren.'

(Artikel gaat verder onder de foto.)

De 4x4-camper in de pampa in het zuiden van Chili. Beeld Hilde Harshagen
Het meer bij Hornopirén. Beeld Hilde Harshagen

De Tompkins

Verdwalen kan niet: er loopt maar één weg zuidwaarts. Stap op de veerboot bij het vissersplaatsje Hornopirén en meng je tussen de vrachtwagenchauffeurs en bouwvakkers. Samen vaar je vijf uur door een mistig fjord, links en rechts steken steile bergwanden uit diep donker water, hier en daar kijkt een zeehond verbaasd om. Het schip nadert donkere bergen, onheilspellende reuzen met mistflarden op hun schouders; het regenpak moet aan en een druipend oerbos doemt op. Als de laadklep van de ferry ratelend zakt, denk je: als King Kong nog leeft, dan ergens hier.

Dit druipende regenwoud, van oceaan tot vulkaantoppen, is eigendom van de Amerikaanse filantroop Doug Tompkins. De mede-oprichter van het buitensportmerk The North Face en modemerk Esprit steekt zijn fortuin in Chili en Argentinië. Samen met zijn vrouw Kris, oud-bestuursvoorzitter van buitensportmerk Patagonia, herstelt hij natuur, herintroduceert hij dieren, betaalt hij een leger boswachters en laat bezoekerscentra, kampeerplaatsen en wandelpaden bouwen. Zodra beheersplan en faciliteiten kunnen wedijveren met die in - zeg - Yellowstone National Park, geven de Tompkins de boel weg aan de overheid. In november dit jaar opent het echtpaar hun vijfde natuurgebied, Patagonia Park, hun tweede aan de Carretera Austral.

De veerboot landt in Pumalín Park, een van hun eerste projecten. Houten huurhuisjes in de bosrand, een klein natuurmuseum, mannen in groene overalls onderhouden de wegberm en in het restaurant serveert een lief echtpaar zelf gebakken worteltaart. Kijk, zo doe je dat, lijken de Tompkins te willen zeggen. Chilenen op doorreis zien met eigen ogen het verschil met andere natuurparken in Zuid-Amerika. Misschien wel daarom aarzelt de Chileense regering de geschenken van Tompkins zomaar te accepteren. De overheid moet zich tot de eeuwigheid vastleggen op een verantwoord beheer.

Kris Tompkins. Beeld Hilde Harshagen
Doug Tompkins. Beeld AFP

'Dit is gewoon sick'

De Zuidelijke Weg begint kleddernat. 'Soms regent het een maand zonder pauze', zegt parkmanager Carlos. Hij gaat voorop in zijn regenpak over glibberpaden en hangbruggen. Dikke druppels roffelen op reuzebladeren, rotsen en stammen glimmen, grote varens buigen langzaam door en veren plots weer omhoog. Alles beweegt, klettert en tikt onder druk van de regen. Carlos schuift zijn capuchon naar achter en wijst omhoog. 'Daar staat-ie, de Alercis Abuelo, de grootvader van alle bomen.' Kaarsrecht en majestueus steekt een enorme lariks boven het oerbos uit: 75 meter hoog, drie meter breed en drieduizend jaar oud. 'Zulke bomen zijn zeldzaam in de wereld.'

Hoe verder zuidwaarts, hoe droger. In het havenstadje Chaitén lopen de inwoners nog voorovergebogen met hun handen in hun zakken, of schuilen in een minisupermarkt - vaak niet meer dan een stellingkast in iemands huiskamer. Maar halverwege de Carretera Austral, in provinciehoofdstad Coyhaique, kun je al zonder jas in het park zitten. En helemaal aan het einde van de rit waait droge pampawind in je gezicht. De Zuidelijke Weg is soms een oprijlaan door Jurassic Parc; een modderweg door een oerbos; een panoramadek langs het fjord; een ijzige pas over de Andes; een drukke winkelstraat in een provinciestadje of een stoffig karrepad door een grasvlakte.

Running gag in de auto: nou, mooier wordt het niet. Maar dan rij je een nieuwe vallei in en blijkt het tóch weer mooier te kunnen. Stopte je eerst al voor één waterval, later rij je gewoon door langs een bergwand met twintig watervallen. Het kan gebeuren dat je 's ochtends koffie drinkt op een rots, met uitzicht op een groene vlakte en blinkende gletsjers. Daar draven paarden, daar kronkelt een woeste rivier en hoge populieren kleuren goud in de ochtendzon. En ja hoor, dan verschijnt ook nog een regenboog. De fotograaf die het Chileense landschap moet vastleggen: 'Dit is gewoon sick.'

(Artikel gaat verder onder de foto.)

Beeld Hilde Harshagen

Praktische informatie

• KLM vliegt drie keer per week naar Santiago de Chili vanaf €891. Een binnenlands ticket van de Chileense luchtvaartmaatschappij LAN (heen naar Puerto Montt, terug via Balmaceda) kost €510.

De Nederlandse verhuurder Travelhome biedt 4x4 campers in Chili aan vanaf €1.500 per week.

Reserveer een plek op de veerboot via Spaanstalige website navieraparedes.cl.

Een huisje boeken in Pumalin Park kan via parquepumalin.cl (Engels).

De Nederlander Stefan Veringa biedt bungalows met grote ramen en houtkachels aan het General Carrera-meer (elmiradordeguadal.com). Slapen in Chacabuco Lodge kan via patagoniapark.org

De Volkskrant stelde samen met touroperator SNP een individuele reis samen langs de Carretera Austral. Dertien dagen voor euro 2.495 en overnachtingen in hotels en cabañas. Exclusief vluchten.

volkskrant.nl/lezersreis

Beeld Hilde Harshagen

Meer toeristen

'Si, si, het is hier mooi', zegt gaucho Permin Varga.' De Chileense cowboy leunt even achterover in zijn zadel. Permin drijft met zijn paard Cucaracha (kakkerlak) en twee honden een groep koeien langs de gravelweg. Ik had verwacht dat de verweerde gaucho schamper zou kijken naar mijn witte camper en dan zou beginnen over de goede oude tijd. Maar de 65-jarige baas kijkt vooruit. 'Het is goed dat de weg wordt geasfalteerd', zegt Permin. 'Hoe meer buitenlanders hier komen, hoe meer geld voor iedereen.'

Het aantal toeristen is nog laag. Parkmanager Carlos schat het aantal passerende bezoekers op enkele tienduizenden per jaar. Dat zijn de avonturiers die 1.200 kilometer over gravel durven rijden. De meeste toeristen vliegen direct naar het Generaal Carrera-meer. Om daar een cabaña te huren, dagtochtjes te maken en langs een gletsjer te varen. Lodgemanager Veringa ontvangt opvallend veel Duitsers en Zwitsers. Vliegvissers uit de hele wereld huren graag een blokhut langs de azuurblauwe Baker-rivier. Zó blauw, dat je eerst wat ongelovig je zonnebril controleert.

Beeld Hilde Harshagen

Net Alaska, maar dan ruiger

Daar ligt ook de Chacabuco-vallei. Hier kochten Doug en Kris Tompkins voor 10 miljoen dollar een van de grootste schapenboerderijen van het land. Ze verkochten al het vee, verwijderden honderden kilometers hekwerk en bouwden een imposante lodge. Op termijn moet Patagonia Park samensmelten met de omliggende natuurreservaten en Patagonia Nationaal Park worden. 'Mindblowing', noemt Kris Tompkins haar jongste project.

Volg de Chacabuco-rivier en zie het landschap veranderen. Eerst hobbel je langs groene heuvels, met bossen waarin de poema en het bedreigde Huemul-hert leeft, daarna verschijnen de eerste gele graspollen. Hier en daar grazen groepjes guenaco's, wilde lama's, nog dieper in de vallei staan flamingo's in meertjes en boven steile rotswanden cirkelen gieren in de blauwe lucht. Na vijftig kilometer begint de pampa, een winderige grasvlakte die doorloopt tot Vuurland. Wie geluk heeft, ziet nandu's rennen: de Zuid-Amerikaanse struisvogel.

'Een mooie plek', zegt campinggast Juan Rivas Beasley. De 57-jarige fotograaf uit Brazilië pakt opgetogen zijn tent uit halverwege de vallei. 'Dit soort natuurgebieden, met campings, schone wc's en goed onderhouden paden, kennen we niet in Zuid-Amerika.' Wat hem betreft bouwen meer filantropen natuurparken in de wereld. Een dame uit Colorado die een potje kookt naast haar pick-up: 'Het is hier net Alaska, maar dan ruiger.'

Beeld Hilde Harshagen

Op de terugvlucht naar Puerto Montt, in een toestel van een Chileense luchtvaartmaatschappij, drukken stewardessen opgewonden hun neus tegen de ramen. De vulkaan Calbuco, aan het begin van de Carretera Austral, is aan het uitbarsten. Een kilometershoge kolom van rook en stof vormt een kwaadaardige paddestoel die langzaam roze kleurt in de ondergaande zon. Een passende groet van die woeste én beeldschone plek.

Beeld Hilde Harshagen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden