Cruisen: van de elite naar de gewone man - en weer terug naar de elite

Aan de bubbels en de kaviaar op de Middellandse Zee

Nu cruisen bereikbaar is voor een groot publiek, mikken sommige reders weer op de happy few. Sterker: in het topsegment woedt een hevige concurrentiestrijd. We varen een stukje mee op het meest luxueuze schip ter wereld.

Met plaats voor 502 passagiers is de Europa 2 een cruiseschip van bescheiden formaat Foto Sander Groen

'Er is niet zoveel meer over, want eens per week hebben we kaviaaravond', zegt Roland Brenner. 'In alle zeven restaurants worden dan gerechten met het zwarte goud geserveerd. Gisteravond is er 15 kilo doorheen gegaan. Wat dat kost? Tegen de 1.000 euro per kilo, dus reken maar uit.' In een koelcel waarvan alleen de kapitein, de maître d'hôtel en voorraadbeheerder Brenner de sleutel hebben, staan de resterende blikken opgestapeld in plastic kratjes. Toch nog 34 kilo. Op cruiseschip Europa 2 wordt jaarlijks voor een half miljoen euro aan steur-eitjes geconsumeerd.

Brenners domein bevindt zich op dek twee onder de waterlijn. Achter roestvrijstalen deuren schuilt een dozijn koelcellen vol diepgevroren vis, vers vlees en wild, fijne wijnen en peperdure delicatessen. Eén koelcel, ter grootte van een riante huiskamer, is gereserveerd voor champagne. Op een pallet liggen kisten met 15-literflessen Moët & Chandon van ruwweg 1.600 euro de fles, op de schappen staan nog 24 soorten van twaalf huizen, van Duval-Leroy tot Dom Pérignon. Dagelijks gaan er 75 flessen doorheen op dit schip - per jaar zijn dat 25 duizend flessen champagne. 'Kreeft? Even rekenen. Zo'n 25 duizend stuks per jaar.'

Welke cruise past bij jou?

Cruises zijn er van chic tot ordinair. Welk schip past het best bij u? Doe de check.

Op het schip bevinden zich zeven restaurants Foto Sander Groen

De cruisebranche is de snelst groeiende toeristische sector ter wereld. In 2000 stapten 7 miljoen mensen aan boord, in 2008 waren het er 16 miljoen en vorig jaar 24 miljoen. Het zijn vooral Amerikanen, maar ook in Europa en Azië wint de cruise snel aan populariteit. Rederijen proberen de groei bij te benen door in hoog tempo steeds grotere schepen te bouwen. Alleen al in 2016 kwamen er acht schepen bij; daarvan is de Harmony of the Seas, met 6.780 bedden het grootste passagiersschip ter wereld.

Ooit was cruisen voorbehouden aan de elite: in 1900 kostte een weekje op de Middellandse Zee op het stoomschip Prinzessin Victoria Luise, omgerekend naar nu, zo'n 20 duizend euro. Tegenwoordig kan het voor 450 euro. De cruisevakantie is bereikbaar geworden voor de gewone man. Intussen wil ook de elite nog op cruise, maar niet met duizenden tegelijk op een schip met surfsimulators, fastfoodrestaurants en dreinende kinderen. Zo ontstond een nieuwe nichemarkt. Of eigenlijk herstelde de oude zich, want met kleinere en exclusieve schepen als de Europa 2 keert de branche terug naar de basis: cruisen voor de rijken, net als in 1900.

Bubbelbad & butler

'Is dit je eerste keer op de Europa 2? Dat wordt genieten. Es ist ein richtiges Traumschiff.' Op de feloranje reddingssloep die dient als tender tussen het Thaise eiland Koh Samui en het schip, ontmoet ik Horst uit Hannover, een bankier in korte broek en T-shirt. 'Wat ik betaald heb? We zijn twee weken aan boord en ik heb twee suites met een tussendeur geboekt, voor mijn vrouw en mijzelf. Ik denk dat het op 20 duizend euro komt. Alles is inclusief en het is het geld dubbel en dwars waard, het is een prachtige reis.'

Met plaats voor 502 passagiers is de Europa 2 een schip van bescheiden formaat. Toch zijn er zeven restaurants, van Weltmeere met 266 couverts tot bistro Tarragon met twaalf tafeltjes. Er zijn zes bars, zoals de Sansibar, gemodelleerd naar de hippe strandtent op het Duitse jetseteiland Sylt, plus een bibliotheek, een theater, een spa en een zwembad. Hutten zijn er niet, louter suites met badkamer en balkon. De duurdere categorieën hebben een bubbelbad en een butlerservice. Passagiers hebben twee keer zoveel ruimte als op een doorsneecruiseschip. De cruise is uitverkocht, toch is het nooit druk aan dek.

De cruise is uitverkocht, toch is het nooit druk aan dek. Passagiers hebben twee keer zo veel ruimte als op een doorsneecruise. Foto Sander Groen

Zeeslag

In de top van de cruisemarkt woedt een ware zeeslag. Het ene na het andere drijvende vijfsterrenhotel wordt gepresenteerd: rederij Seabourn heeft de Encore, met een restaurant van een driesterrenkok, Silversea biedt de Silver Muse, met vierhonderd crewleden voor zeshonderd gasten, en Le Lyrial van het Franse Ponant vaart naar bestemmingen als Spitsbergen en Antarctica. Het nieuwste luxeschip is de Seven Seas Explorer, met de grootste suite op zee, van 281 vierkante meter. Die heeft alles dubbel: twee slaapkamers, twee badkamers, twee kluisjes, twee balkons en twee Picasso's. Maar volgens de cruisebijbel, de vuistdikke gids Berlitz Cruising & Cruise Ships, met recensies van bijna driehonderd schepen, is de Europa 2 dit jaar het meest luxueuze cruiseschip ter wereld.

Meevaren?

De komende maanden vaart de Europa 2 naar onder meer New York, Panama, Vuurland, de Falklandeilanden, Madagaskar, Sri Lanka, Bali, Hongkong en Singapore. Afhankelijk van seizoen en vaargebied is de gemiddelde prijs voor een standaardsuite circa 530 euro per persoon per nacht. hl-cruises.com

Hutten zijn er niet, enkel moderne suites Foto Sander Groen

Scheepsbloemist

Luxe zit 'm in de details, dat is voor cruiseschepen niet anders dan voor hotels. Behalve kelners, barkeepers en kamermeisjes heeft de Europa 2 enkele gespecialiseerde bemanningsleden, zoals Roger Guerrero. Zeven dagen per week heeft de Filipijn maar één taak: het schip opfleuren. In zijn werkplaats op dek drie arrangeert hij dagelijks driehonderd bloemstukken en boeketten voor alle openbare ruimtes en suites. 'Elke twee weken bestel ik voor 5.000 euro aan verse bloemen', zegt de scheepsbloemist. 'Ik ben een trouwe klant van de Aalsmeerse bloemenveiling.'

Onderdeks bevindt zich ook het domein van scheepsdokter Rainer Edelhoff. Zijn ziekenhuis is uitgerust met een röntgenapparaat, operatie-tafel, twee patiëntenkamers en een apotheek. Twee verpleegsters staan hem bij, vijf medisch getrainde crewleden staan stand-by. Niet dat ze vaak moeten uitrukken: de meestvoorkomende kwalen zijn zonnebrand en zeeziekte. De scheepsdokter fungeert meer als huisarts voor de bemanning. In de boeg bevindt zich de werkplaats van drie timmerlieden, die verantwoordelijk zijn voor het dagelijks onderhoud, van teakhouten dekdelen tot natuurstenen badkamertegels. Het zijn mannen van weinig woorden. 'Wij zijn niet gewend met passagiers om te gaan,' mompelt Marco. 'We doen gewoon ons werk.'

Circa dertig cruiseschepen strijden om het topsegment, en in de komende vijf jaar worden zeventien nieuwe schepen opgeleverd. Vooral Crystal Cruises heeft ambitieuze plannen: de huidige twee schepen worden grondig verbouwd en er zijn zeven nieuwe schepen besteld. Drie ervan bieden elk plek aan duizend passagiers én duizend bemanningsleden. En er komt een nieuwe speler bij: hotelketen Ritz-Carlton laat drie 'cruisejachten' bouwen, met eveneens één crewlid per passagier.

Zijn er wel genoeg rijken op aarde om al die nieuwe luxeschepen te vullen? Voorzitter Nico Bleichrodt van de cruiseline-brancheorganisatie CLIA Nederland denkt van wel: 'Ik heb geen kristallen bol, maar ik verwacht niet dat deze markt snel verzadigd raakt. De vraag is enorm, veel schepen zijn tot 2020 volgeboekt. Er is nog veel ruimte voor groei. Cruisen is als concept aan het doorbreken, de markt is nog volop in ontwikkeling. Het mooie van schepen is dat je ze kunt verplaatsen. Mocht de groei in Amerika of Europa achterblijven bij Azië, dan kunnen ze daarheen. Rederijen zijn in dat opzicht flexibeler dan hotelketens.'

Eén koelcel, ter grootte van een riante huiskamer, is gereserveerd voor champagne Foto Sander Groen

Voorraden

De Europa 2 nadert de haven van Singapore. Voorraadbeheerder Roland Brenner maakt ruimte, want morgen wordt nieuwe proviand geleverd. Ook op een klein schip gaat het om grote getallen: '664 kilo luchtvracht, zoals kaviaar, kaas, vleeswaar en bloemen, 46.820 kilo droogwaar zoals diepgevroren vlees en vis, chocola en snoepgoed, 12.322 kilo verbruikswaren als toiletpapier, tafellinnen, glazen, servies en bestek, 19.848 kilo vers voedsel van lokale leveranciers en 42.806 liter wijn, bier, sterke drank en fris. Totaal 122 ton, in negen zeecontainers.'

Brenner begon op dit schip als sommelier. Toch is niet de wijnvoorraad zijn grootste zorg, maar juist de meer basale zaken, zoals rijst voor de Aziatische crew, Nutella voor de Duitse officieren en kantoorartikelen, van Post-its en Prittstiften tot plakband en A4-papier. 'Stel je voor dat de receptie geen gepeperde rekeningen meer kan printen, dat zou een strop zijn.' Maar er is een nog grotere ramp denkbaar: 'Wc-papier, dat mag écht nooit opraken. Tijdens een tweeweekse cruise worden tweeduizend rollen verbruikt, hier liggen er nog vierduizend. Daar kunnen we die laatste dag nog wel mee vooruit. Alles onder controle op de Europa 2.'

Cruises zijn er van chic tot ordinair. Welk schip past het best bij u? Doe de check (bekijk hier de grote afbeelding)

In de boeg bevindt zich de werkplaats van drie timmerlieden Foto Sander Groen

Meer over cruisen

Kaviaar per kilo en liters champagne of klotsend zeewater en een scheve kajuit. Het moderne cruiseschip is allang geen varend bejaardentehuis meer, de cruisebranche is de snelst groeiende toeristische sector ter wereld. Jaarlijks komen er tientallen schepen bij, van groot, groter, grootst of juist klein en anders. De Volkskrant zet een aantal bijzondere cruisevakanties voor je op een rij.

Het comfort van een cruiseschip en de romantiek van het zeilen
Cruisen op een van de befaamde tallships van de reder Star Clippers is, in veel opzichten, een compromis. Zoals op veel cruiseschepen kan er zes keer per dag worden gegeten - van early bird breakfast tot midnight snack - en worden na zonsondergang dansavonden en piratenparty's georganiseerd. Maar het is ook een zeilschip. Dat merk je aan het dek dat dagenlang schuin staat, douchewater dat niet recht naar beneden valt (of eigenlijk juist wel - de rest staat scheef), toiletten die snel verstoppen. 'Ik heb gewoon niks met die grote cruiseschepen. Hier is de zee altijd dichtbij, je voelt de wind en de golven, en het eten aan boord is goed.'

Beschaafd buitengaats
Dat is het leuke van een cruiseschip: elke ochtend is je uitzicht anders. Trek de gordijnen naar het balkon open en je tuurt naar het kasteel van Cartagena, de rotskust van Corsica of de containerhaven van Rome. Dat is een belangrijke reden waarom het aantal cruiseschepen blijft groeien: veel vakantiegangers vinden het fijn steden en landen te bezoeken zonder hun koffer uit te hoeven pakken. Onderweg kunnen de kinderen naar het zwembad, moeder naar de sportclub, vader naar de spa en oma naar de bar.

Cruisereder Holland America Line mikt op welgemanierde passagiers, die een klassiek concert kunnen waarderen en niet bang zijn voor de sommelier. Aan boord van de MS Koningsdam kun je bitterballen bestellen in het Dutch café, maar ook oesters in de Pinnacle Grill. De pianist speelt nog steeds Billy Joel, maar er staat ook een bluesband te jammen en in het theater klinkt een aria.

In contact met de zee
Kijk nou, de zee! Het klinkt raar, maar op veel cruiseschepen is de zee ver weg. Passagiers kunnen zelden naar de horizon staren vanaf de boeg. De promenadedekken zijn volgehangen met reddingssloepen en rond het bovenste lidodek staan hoge wanden van getint glas. Zwemmen in zee? Slechts een enkel schip is uitgerust met een uitklapbare plezierhaven. Fijn dus, dat de innovatieve reder Norwegian Cruise Line (ncl.eu) heeft besloten dat passagiers weer een frisse neus mogen halen. Op de Breakaway en de Getaway kan op dek 8 worden geflaneerd. Langs het zogeheten 'waterfront' staan bij de diverse restaurants tafeltjes op het dek, cafés hebben weer een binnen- en een buitenbar en ijsjes eten doe je aan zo'n houten picknicktafel langs de reling.

De Eurodam lijkt een fors flatgebouw, maar het leven aan boord is ontspannen
'Op een cruiseschip zijn alle mensen hetzelfde. Dan maakt het niet uit of je in het gewone leven arts of automonteur bent, Italiaan, Nederlander of Amerikaan. Hier vergeet je tijdelijk wie je bent. Je laat je dagelijkse zorgen aan wal. Je maakt een praatje met medepassagiers en personeelsleden, bouwt een tijdelijke band op met elkaar en voelt je vrijwel permanent happy.' Het leven aan boord is, ook op zogeheten zeedagen, ontspannen en aangenaam. Een heuse kunstveiling, kookworkshops, wedstrijden cocktails mixen en zelfs AA-bijeenkomsten worden georganiseerd. Ondanks tweeduizend medepassagiers krijg je nergens de indruk dat het te druk is.

Alles is groot bij Oasis
Alles is groot en veel aan de Oasis of the Seas. De Oasis, in de vaart sinds december 2009, is een drijvende stad met 17 dekken. De 2.706 hutten kunnen maximaal 6.360 gasten herbergen; de 2.394 bemanningsleden komen uit 71 landen. Er zijn 21 zwembaden en whirlpools, gevuld met 2,3 miljoen liter water. Op het achterdek, geflankeerd door twee klimwanden, is een openlucht amfitheater (750 stoelen) voor spectaculaire watershows. Er is minigolfparcours, een gigantisch wellness- en fitnesscentrum met Aziatische masseuses en Amerikaanse personal trainers, er zijn bars, restaurants, nachtclubs en er is het Casino Royale. In Studio B is een ijsbaan met echt ijs, in het Opal Theatre (1.380 stoelen) wordt drie keer per avond de musical Cats opgevoerd. De trots van kapitein Selvåg is het Central Park, een tuin met 12 duizend planten en 56 bomen. Het schip is immens, maar met duizenden passagiers is het toch weer dringen geblazen voor een tafeltje in het restaurant.

Bekijk hier de foto's van Marcel van den Bergh aan boord van de Oasis of the Seas. En bekijk hier hoe het schip voor het eerst in Rotterdam aankwam.

Goedkoop langs de emiraten
Wie op reis gaat naar Dubai en Abu Dhabi, bijvoorbeeld voor de architectuur en de musea, kan aan land logeren. Maar een goedkope cruise heeft ook voordelen. Bij de MSC Lirica is het heerlijk ontspannen we aan het zwembad en kun je dansen in de disco op de hits van dj Valerio. 'We beseffen, terwijl we naar onze hut met zeezicht slenteren, dat deze accommodatie opvallend genoeg een stuk betaalbaarder is dan de hotelwolkenkrabbers aan land.'

Duurzaam cruisen?
Een 'duurzame cruise', is dat een contradictio in terminis of is het wel degelijk mogelijk om een (enigszins) milieubewuste cruise te maken? Een cruiseschip is een soort varend megahotel plus minipretpark en restaurants ineen. Het is een ontzettend luxueuze vorm van toerisme, je bent constant onderweg en daarvoor heb je brandstof nodig, met een hoop uitstoot als gevolg.

Maar wat als je per se een cruise wilt maken? Zorg dan in elk geval dat je niet met het vliegtuig naar de vertrekhaven hoeft. En kies voor een cruise in een gebied waar schepen aan strengere regels voor brandstofverbruik en zwaveluitstoot moeten voldoen.

Extra: Handige dingen die bijna niemand weet
Hoe overleef je in de reddingssloep? Waarom mag je de kapitein geen hand geven? Mag je zwemmen in zee? Met deze handige dingen die bijna niemand weet, komt je goed beslagen aan boord.

Meer over