Apart overzee

Sint Maarten krijgt volgende maand de status aparte. Wat is er eigenlijk nog Nederlands aan het Friendly Island? ‘Jullie hebben ons gewoon niet op de radar staan.’..

Je moet er wel het terrein van het viersterren resort Divi Little Bay voor over – formeel is zelfs toestemming van de bewaking nodig. Even heuvelop, en dan sta je tussen de tastbaarste restanten van Nederlandse overheersing op Sint Maarten: Fort Amsterdam, hoog gelegen op de kliffen tussen twee baaien. Peter Stuyvesant zou hier in 1644 zijn been hebben verloren, tijdens een vergeefse poging de vesting op de Spanjolen te heroveren.

Nu is er weinig grimmigs meer aan. Alleen de oostelijke verdedigingswerken lijken in conditie, maar de kanonnen zijn verroest en staan op gammele onderstellen. Paadjes langs de landtong voeren langs bloeiende cactussen, muren overwoekerd door stekelig struikgewas, een broedplaats voor bruine pelikanen, een in een orkaan gesneuvelde zendmast en een kleine vuilnisbelt. Dit zijn ook nog eens de enige vierkante meters op Sint Maarten waarvoor officieel een bestemmingsplan bestaat.

Wie zich op gepaste afstand een idee wil vormen van de huidige conditie van The Friendly Island moet hier zijn. Groene, kegelvormige heuvels waar de bebouwing tegenop kruipt, markeren de horizon. Dichterbij volgen rijen parasols de zachte boog van de schaars bezette stranden; het hoogseizoen begint hier pas in november, tot die tijd wil nog wel eens orkaan angstig dichtbij komen of zelfs het eiland vol raken.

Aan de overkant van Great Bay liggen twee immense cruiseschepen zij aan zij aan de nieuwe pier. De opvarenden keren rond deze tijd met volle tassen terug van hun expeditie in Front Street, de slagader van Philipsburg vol taxfree juweliers en elektronicazaken. Te zien is ook dat The Great Salt Pond, het binnenmeer achter het stadje met een vuilstortplaats, alweer een stukje kleiner is geworden. Het zand dat bij de aanleg van de pier is weggezogen is erop gespoten, en moet de bedding vormen voor een nieuwe weg die een eind moet maken aan verkeersopstoppingen in de steegjes.

Wonderlijk eilandje, Sint Maarten. In minder dan een handjevol uren is het rond te rijden, en dan ben je in Nederland en Frankrijk geweest, in het laagland, de heuvels, langs de baaien en in de stadjes. Het zuiden, het Nederlandse gedeelte, slibt dicht: de doorgaande wegen staan vol, de ketens van hotels, shopping malls, clubs, restaurants, casino’s, autoverhuurbedrijven en watersportzaken belemmeren steeds meer vrij zicht naar de rollers van de Caribische Zee. Als de serveerster de bestelling opneemt, zegt ze ‘Righdy’. Hier zet volgens de milieubeweging het laissez faire de toon. Wie van wat reuring houdt, trekt een andere conclusie: always partytime on Sint Maarten.

Maar rij de rug van Cay Hill in noordelijke richting over, met uitzicht op Simpson Bay waarin de drijvende speeltjes van de jetset voor anker liggen, waarna Marigot nadert, met Franse wegwijzers en een Palais de Justice. In de lolo’s van Grand Cas en Marigot staat naast de barbecue ook café au lait op de kaart, te betalen in euro’s. ‘Merci’, zegt de uitbater. Hotels en appartementen zijn er beperkt gestapeld, er is nog een ongerept baaitje te vinden. Hier weerspiegelt zich een strengere, op Europese leest geschoeide wetgeving – St. Martin behoorde tot 2003 tot het overzeese departement Guadeloupe.

Fort Amsterdam is niet voor niets het doel van de wandeling. Nu het eiland naar Arubaans voorbeeld op 10 oktober een status aparte krijgt (vrijdag waren de verkiezingen voor het lokale bestuur) lijken de banden met de kolonisator van weleer alleen maar rafeliger te worden, terwijl de sporen – niet altijd even glorieus – al tamelijk vervaagd zijn. Het Nederlands is er niet de dominante taal, en komt na het Engels, het Spaans en Creoolse varianten. Het wordt niet langer op alle scholen onderwezen. Van de 20 binnenmeren – zoutwinning vormde voor de Nederlanders in de 17de eeuw de reden om Sint Maarten in te lijven – zijn er nog 4 over. Van de 42 plantages resten hier en daar nog wat verweerde muren.

Maar de haakse verbindingen tussen Front Street en de evenwijdige Back Street luisteren nog wel naar de namen Schoolsteeg, Kruythof Steeg, de Gevangenis Straat en halverwege Front Street staat de Oranjeschool. Er is nog een Emma Plein en een C.A. Cannegieterstraat.

Vervolg p3

‘Alleen de Sint Maartenaar bestaat niet’
Vervolg van p1

De gedeputeerde van Economische Zaken, Frans Richardson, die ook toerisme in zijn portefeuille heeft, gelooft niet in verwijdering. De status aparte zal Sint Maarten de gelegenheid geven zich beter te profileren, zonder te wedijveren met aandacht voor Curaçao en Bonaire. Selling points te over, volgens Richardson: nachtleven, watersport, belastingvrij winkelen, wandelroutes, cultuur en gateway naar andere eilanden. Wat upgraden zou overigens geen kwaad kunnen. Hij hoopt op de komst van twee tot drie vijfsterrenhotels, er kan zeker in de Verenigde Straten wel iets worden gedaan aan het imago dat Sint Maarten vooral een familiebestemming is of, zoals een anonymus het onlangs in het blad National Geographic formuleerde, een mass market tourism disaster.

Maar inmiddels liggen er tot afgrijzen van de milieubeweging twee baaien verminkt bij, nadat projectontwikkelaars bij nader inzien de bouw van nieuwe complexen afbliezen. Rueben Thomas, actief in verschillende organisaties en het gezicht van het groene geluid op het eiland, heeft niet de hoop dat de plaatselijke bestuurders er lering uit trekken. Hij zegt het op de kliffen van Geneve Bay, waar de golven van de Atlantische Oceaan uiteenspatten op de rotsen. Hier zal toch geen projectontwikkelaar zich aan willen branden? Thomas: ‘Op Sint Maarten is niets veilig.’

Richardson: ‘Ik ben het eens met degenen die zeggen dat we goed moeten opletten. Ik ben het niet eens met degenen die zeggen dat niks meer kan.’

Directeur Regina Labega van het plaatselijke toeristenbureau laat enthousiast weten dat voor het eerst in de geschiedenis zelfs een heuse campagne is opgetuigd om Europese, maar dan met name Duitsers en Nederlanders, toeristen naar het eiland te lokken. Het liefst in de zomer, want dan staat veel van de rijkelijk voorradige accommodatie leeg. Kampt het eiland niet met het imago van witwasparadijs, drugsdoorvoerhaven en vrijplaats van corrupte politici? ‘We hebben het laten onderzoeken: Sint Maarten is in Nederland vooral onbekend. We staan gewoon niet op de radar. Jullie denken vooral aan kinderen die op 11 november voor snoep zingen aan de deur.’

Onmiskenbaar Nederlands gaat het nog toe achter een kloek hek in een schemerig zaaltje. ‘Wil de officier hier nog op reageren?’, vraagt de rechter aan de aanklager. In het Courthouse, het authentiek ogende maar herhaaldelijk opgeknapte gerechtsgebouw in het hart van de stad, hangen de toga’s om de schouders van de Nederlandse magistraten. Verkeersovertreders, wanbetalers en een dader van een schietpartij horen eisen en vonnissen. Een tolk probeert het jargon – ten uitvoerlegging strafvordering, ontvankelijkheidsverweer, opheffing voorlopige hechtenis – in het Engels te vangen. ‘Wil de verdachte nog iets verklaren?’

Er zijn er ook op het eiland die het graag anders willen zien. Achter de balie van een guesthouse aan de rand van Philipsburg zit Joseph Lake, pensionhouder, maar ook drijvende kracht achter de onafhankelijkheidsbeweging op het eiland en auteur van het boek The Republic of Sint Maarten.

‘Hoe zou u zich voelen als in u in uw eigen rechtszaal wordt toegesproken in een vreemde taal? Sint Maarten wordt altijd geroemd als een melting pot van meer dan 120 nationaliteiten. Er ontbreekt er één: die van de Sint Maartenaar.’ Eerdere referenda leverden beperkte steun voor onafhankelijkheid op, maar Lake is ervan overtuigd dat het draagvlak voor het beëindigen van de banden met Nederland aanzienlijk groeit. Tegenwerpingen over onervarenheid, incompetentie, een te kleine schaal voor zelfstandigheid brengen hem niet uit het evenwicht. ‘Kijk naar de onafhankelijke eilanden in de Caraïben. Niet één wil terug naar de oude situatie.’

Toeristen aan boord van een rank zeiljacht voor de rede van Philipsburg hebben wel wat anders aan hun hoofd. ‘Primary grinders, standby!’ Oh schrik, al weer? Bierblikjes worden haastig op het hellende dek gezet. Voeten staan schrap. Vuisten omklemmen glimmende stangen. ‘Primaries, first gear.’ Als bezetenen draaien vier opvarenden aan de koffiemolen. De fok van de Stars and Stripes, voormalig triomfator in America’s Cup, de Formule I van de zeilwereld, klappert in de noordoostpassaat. Het vaartuig vlijt zich op de flank, de boeggolf komt bruisend langszij. Het jacht keert de roestige kanonnen van Fort Amsterdam de achtersteven toe. Symboliek? De zeilers hebben hun eigen focus. Waar zijn verdorie die blikjes Coors naar toe gerold?

Rob Gollin

Geschiedenis
Het Sint Maarten Museum in Philipsburg toont de geschiedenis van het eiland. Overblijfselen van de Arawaken-cultuur (de eerste bewoners), attributen uit de strijd tussen Nederlanders en Spanjaarden, de zoutwinning en de slavernij op de suikerplantages. Informatie over flora, fauna, geologie, maar ook over de gevolgen van Luis, de verwoestende orkaan in 1995.

speetjens.com

Rum
Guavaberry is de nationale rumlikeur. Er is een kleurig winkeltje, een vroegere synagoge, in Front Street, met producten van deze lokale bes. Geen zicht op de verwerking. Probeer de Guavaberry Colada.

guavaberry.com

Tuigje
Aan de voet van de Pic Paradis, de hoogste berg (424 meter) op het eiland, ligt in wellustig groen verborgen de Loterie Farm. Van deze voormalige plantage vertrekken wandelpaden naar boven, maar veel bezoekers suizen liever in een tuigje aan een kabel tussen de bomen. Na afloop hapje en drankje in de Tapas en Cocktail Bar.

loteriefarm.net

Vlinders
Twee Britten richtten in 1994 een vlindertuin in vlakbij Orient Salt Pond, op het Franse gedeelte. Niet dat het eiland zoveel soorten kent, het gros komt van buiten. De planten en bloemen trekken ook de aandacht. Sinds de opening al vier keer verwoest door orkanen.

thebutterflyfarm.com

Vliegtuigen
Deadly danger, waarschuwen borden. Trekpleister zijn de vliegtuigen die landen op Juliana Airport. Ze scheren vlak over Maho Beach. Mooi fotomoment. Bij een bar staan op een surfplank de aankomsttijden van de grotere toestellen vermeld.

Mangroves
Met een kajak de Simpson Bay op en naar de restanten van de mangrovebossen. In het ondiepe water liggen ze voor het grijpen: ondersteboven zwemmende kwallen en zeekomkommer. De instructeur zal in de laatste knijpen, er komt een straaltje water uit. ‘He is happy to see you.’

trisportsxm.com/

Clubs
Als het nachtleven op Sint Maarten ter sprake komt, vallen steevast de namen van twee hippe clubs: Bliss en Tantra, beide gelegen in de buurt van Maho Beach.

theblissexperience.com

tantrasxm.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden