Interview Internet

‘Antichrist van Silicon Valley’ Andrew Keen wil de toekomst repareren

Andrew Keen werd bekend als criticus van het internet toen iedereen er nog blij mee was. Nu schetst hij mogelijkheden om ons niet te laten overheersen door de digitale revolutie.

Into the Void (20216), een foto van de kunstenaar Brooke DiDonato Beeld Brooke DiDonato

Hij is de Antichrist van Silicon Valley genoemd. Ondernemer en schrijver Andrew Keen draagt het als een geuzennaam. Maar net nu het bon ton is om somber te zijn over de techwereld, gooit Keen de kont tegen de krib en steekt een positief verhaal af. Hij ziet zowaar licht aan het eind van de tunnel.

Zijn boek The Cult of the Amateur uit 2007 sloeg in als een bom. In een tijd dat het publiek de zegeningen van Google, Facebook en Wikipedia telde, was Andrew Keens boek, met de ondertitel ‘hoe het internet van vandaag onze cultuur om zeep brengt’ op zijn minst tegendraads te noemen. Het was een rechtstreekse reactie op het bejubelde The Wisdom of the Crowd van James Surowiecki. Keens boodschap: al die goedbedoelde bijdragen van ‘the crowd’ leiden ertoe dat de traditionele en deskundige professionals, de échte creatieven zullen verdwijnen. Platenmaatschappijen, kranten, noem maar op: kansloos in het geweld van de amateur die zich dankzij de nieuwe platformen ongebreideld en ongefilterd kan uiten. 

In zijn latere boeken en lezingen verbreedde Keen zijn kritiek op de techindustrie. Waar de techhippies van de Amerikaanse westkust graag de digitale revolutie prediken waarin iedereen toegang heeft tot alle informatie en zichzelf ook vrijelijk kan uiten, daar benadrukt Keen de gevaren van het trosje oppermachtige techbedrijven dat de dienst uitmaakt. Hun obscene rijkdom en macht is funest. De idealen (gelijkheid, democratie, transparantie, verlichting) van vroege internetpioniers als Tim Berners-Lee zijn niet waargemaakt, beschrijft Keen. In plaats daarvan hebben een paar supermachten zich de revolutie toegeëigend. De slachtoffers? De consument, de democratie, de waarheid zelfs.

En dan, dit jaar, ineens het boek How to Fix the Future: Staying Human in the Digital Age. Een boek met een, vergeleken bij zijn eerdere boeken, opgewektere toon. En dat in een tijdperk waarin de Googles en Amazons van deze wereld hun macht alleen maar hebben vergroot door hun investeringen in kunstmatige intelligentie en hun grenzeloze binnenharken van data.

Kom bij Keen niet aan met een simpele tweedeling als positief versus negatief. De via Skype gestelde vraag waar zijn optimisme vandaan komt, irriteert hem: ‘Nu iedereen negatief is, vind ik het aardig om positief te zijn. Het is sowieso altijd leuk om bij de minderheid te horen. Maar ik vind dit allemaal niet zo interessant. Met zo’n tegenstelling kom je geen stap verder. De werkelijkheid is veel complexer dan dat. Het is alsof je iemand in de 19de eeuw vraagt: ben je voor of tegen de industriële revolutie? Het is kinderachtig.’

Maar voelt u dan niet iets van triomf nu u op veel punten gelijk heeft gekregen en iedereen waarschuwt voor de uitwassen van de internetrevolutie, zoals nepnieuws, digitale verslaving, de datamonopolisten en de risico’s van algoritmes?

‘Nou ja, het is natuurlijk altijd leuk om gelijk te krijgen.’

Keen heeft geen wonderpil, maar schetst een aantal puzzelstukken die gezamenlijk kunnen bijdragen aan een betere toekomst waarin de mensheid zijn waardigheid kan behouden. Iets wat volgens Keen harder nodig is dan ooit nu kunstmatige intelligentie onze traditionele notie van menselijkheid ondermijnt. Een van de puzzelstukken is overheidsregulering: Europa legde Google eerder dit jaar nog een miljardenboete op vanwege machtsmisbruik. Andere zijn betere educatie, technische oplossingen als software die advertenties blokkeert, boycots van artiesten tegen bedrijven als Spotify, innovatie bij de overheid en de hoop dat consumenten uiteindelijk ook voor kwaliteit zullen kiezen en met geld voor hun apps willen betalen in plaats van met hun data.

Herlees Brave New World, de dystopische sciencefictionroman uit 1932 van Aldous Huxley, zegt Keene, om te begrijpen wat er nu gebeurt en wat we niet zouden moeten willen. En hij citeert de eerste regels uit het boek Amusing Ourselves to Death van Neil Postman uit 1985 (‘het beste techboek van de laatste vijftig jaar’): ‘Orwell waarschuwt (in 1984, red.) dat we overwonnen zullen worden door een van buitenaf opgelegde onderdrukking. Maar in de visie van Huxley is geen Big Brother nodig om mensen te beroven van hun autonomie, rijpheid en geschiedenis. Zoals hij het zag, zullen de mensen uiteindelijk hun onderdrukking omarmen door de technologieën te omarmen die hun capaciteiten om te denken onderuithalen.’

Andrew KEEN (GBR, entrepreneur and Internet critic), gesture, single image, single image, portrait, portrait, portraits. Media Days in Munich on 24.10.2018. | usage worldwide Photo via Newscom Beeld Hollandse Hoogte / dpa Picture-Alliance GmbH

Onlangs kwam ook de uitvinder van het world wide web, Tim Berners-Lee, met een plan. Hij wil de data weghalen bij de grote bedrijven en die teruggeven aan de gebruikers. Heeft dat kans van slagen?

‘Hij is in zijn antikapitalisme een beetje een utopist, maar die heb je soms nodig. Ook al weet ik niet hoe realistisch dit is, natuurlijk juich ik het toe. Het kán een belangrijk stukje van de puzzel zijn. Berners-Lee is een ongelofelijk altruïstisch figuur. Hij gaf de wereld het world wide web en hoefde er niets voor terug, terwijl hij rijker dan Jeff Bezos van Amazon had kunnen zijn.’

Wat vindt u van Bezos?

‘Ik vind hem met afstand de opmerkelijkste en interessantste techleider. Hij is de enige echte opvolger van Steve Jobs, iemand met een zeer heldere visie. Dankzij hem heeft Amazon alle mogelijkheden zichzelf opnieuw te blijven uitvinden, wat hard nodig is. Dat maakt Amazon ook tot het gevaarlijkste bedrijf. Het heeft macht, geld en wordt goed geleid. Amazon staat voor het slechtste dat Silicon Valley te bieden heeft. Kijk hoe Bezos met zijn werknemers omgaat.’ 

En Facebook?

‘Ik vind dat er veel te veel aandacht uitgaat naar Facebook. Iedereen richt zich op de verkeerde partij; Facebook is op zijn retour, de volgende Yahoo. Mark Zuckerberg is een totaal visieloze leider, hij heeft echt geen idee. De man had gewoon geluk.’

En Google dan?

‘Google is sterker dan Facebook, maar ook Google is op langere termijn in gevaar. Ze zullen hun businessmodel echt moeten veranderen. Het draait bijna 100 procent op zoekactiviteiten. Ze verdienen geld met het vergaren en uitventen van data. Surveillance-kapitalisme. Mensen gaan daar genoeg van krijgen, geloof me. Zeker jongeren zullen bereid zijn geld uit te geven. Daarnaast ben ik niet onder de indruk van Larry Page als leider. Kan hij Google opnieuw uitvinden? Dat betwijfel ik. Hij maakt van Google geen open en transparant bedrijf, iets wat wel hard nodig is. Kijk eens naar Googles plannen om de Chinese markt weer te betreden. Dat is geen lekker verhaal, echt rampzalig. Google is een kwetsbaar bedrijf.’

Als ik u moet geloven zijn Facebook en Google gedoemd te verdwijnen. Tegelijk blijft u waarschuwen voor de macht van dit soort bedrijven. Hoe gaat dat samen?

Lacht: ‘Ik ben de eerste om toe te geven dat er een zekere spanning in mijn theorie zit. Die twee gaan moeilijk samen hè? Ik heb hier ook niet zomaar een antwoord op. Behalve dat er na Google en Facebook weer nieuwe machthebbers komen.’ 

Conferentie Brave New World

Hoe ziet de mens van de toekomst eruit? En valt de toekomst nog te fixen? Op 8 en 9 november vindt een nieuwe editie van Brave New World plaats in de Stadsgehoorzaal te Leiden. Een conferentie over de impact van toekomstige technologieën op mens en maatschappij. Op vrijdag sluit Andrew Keen de conferentie af. 

Meer over Andrew Keen en andere prominente internetcritici:

De moderne stad is steeds meer de speelbal van grote techbedrijven zoals Google, Uber en AirBnb. Ja, natuurlijk levert dat de burger veel voordelen op. Maar internetcriticus Evgeny Morozov waarschuwt voor de schaduwkanten. Interview uit 2017.

Sociale media ondermijnen de waarheid. Dat is het vierde argument in een reeks van tien dat de Amerikaanse techpionier Jaron Lanier aanvoert om je sociale media-accounts te verwijderen. Boekbespreking uit 2018.

Criticus Andrew Keen stoort zich aan het nobele imago van Facebook, terwijl het allemaal draait om handel in persoonlijke gegevens. ‘De vloek van gratis informatie is dat wij zelf producten worden.’ Interview uit 2012. 

Hij is een mopperkont, maar ook een invloedrijk denker. Internetcriticus Evgeny Morozov pakt Silicon Valley en goeroes als Jeff Jarvis vilein aan. Interview uit 2013. 

Schermslaven, wordt wakker! Keen ziet in het digitale tijdperk een nieuwe klassenstrijd ontstaan. Boekbespreking van The Internet is not the Answer van Keen. 

Internet is een ‘eindeloos, alomtegenwoordig feestmaal’. Jammer dat het ons dom maakt - stelt heavy user Nicholas Carr (2011).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden