Alwéér tijd voor nieuwe persoonlijke ontwikkelingsplannen: zo bereid je je voor op het functioneringsgesprek

Beeld Lars Deltrap

Het jaarlijkse functioneringsgesprek komt er weer aan. Van werknemers wordt verwacht dat ze hun ‘ontwikkelingstraject’ aangeven. Maar hoe weet je wat je wilt? En hoe voer je zo’n functioneringsgesprek goed? Het begint allemaal met de juiste voorbereiding.

Het is een parabel die vaak wordt gebruikt door mindfulnessgoeroes; die van de Mexicaanse visser en de zakenman. Het gaat als volgt: een Mexicaanse visser vangt één vis per dag. Daarmee kan zijn gezin leven en hij houdt tijd over om met z’n kinderen te spelen, op het strand te zitten en gitaar te spelen met vrienden. Een zakenman komt langs en geeft de visser ongevraagd advies. Volgens hem kan de visser beter twee vissen per dag vangen, de andere verkopen, van de opbrengst een grotere vissersboot kopen, uiteindelijk mensen in dienst nemen en zo een heel imperium opbouwen. De visser vraagt waarom hij dat allemaal zou doen en de zakenman zegt: ‘Nou dan kun je over twintig jaar met pensioen, lekker op het strand zitten, tijd doorbrengen met je gezin en gitaar spelen met je vrienden.’

Toch staat de moraal van het verhaal - niet altijd maar meer, meer, meer willen en tevreden zijn met de simpele dingen in het leven - haaks op wat werkgevers verwachten van de gemiddelde medewerker. Het functionerings- of ontwikkelgesprek aan het einde van het jaar staat zelfs voor een groot deel in het teken van jezelf blijven ontplooien en nieuwe doelen stellen voor de komende tijd.

Vorige week publiceerden Intermediair en Nyenrode het Nationaal Salaris Onderzoek. Daaruit bleek onder meer dat de loonkloof weer is gegroeid. Heb je vragen over de loonkloof, ben je benieuwd naar hoe het staat met het inclusieve beleid van Nederlandse organisaties of wil je weten of werknemers liever een man of vrouw willen als leidinggevende? Geef je dan op voor de gratis webinar van aanstaande donderdag, waarin Jan Meijroos (hoofdredacteur Intermediair) en Jaap van Muijen (hoogleraar psychologie Nyenrode) met deelnemers in gesprek gaan. 

Waarom zou je elk jaar plannen moeten maken over je ontwikkeling?

Is dat nou echt nodig? Columnist Jacq. Veldman beschreef een aantal jaar geleden dat ze het hele proces maar gedoe vindt. ‘Ik zeg het niet gauw, maar je kunt nog beter een menstruatiecyclus hebben dan een personeelsevaluatiecyclus’, schreef ze. ‘Je zou zeggen dat het al heel wat is dat je elke dag weer komt opdagen. Nope. Het is de bedoeling dat je elk halfjaar aantoonbaar nóg beter bent geworden. Terwijl: kun je het dan nóg beter doen dan je het nu al doet??’

Er valt wel wat voor te zeggen om regelmatig na te denken over hoe je presteert en hoe je verder komt in het leven. Doelen stellen zorgt namelijk voor meer geluk, bleek begin dit jaar uit onderzoek van de Universiteit van Basel. De wetenschappers onderzochten hoe persoonlijke en werkgerelateerde doelen iemands geluk beïnvloeden door 973 respondenten te ondervragen. En hen na twee en vier jaar nog eens te spreken.

Conclusie: mensen die doelen stellen waarvan ze dénken dat ze haalbaar zijn (ze hoeven niet daadwerkelijk haalbaar te zijn) ervaren in de jaren daarop meer mentaal en emotioneel geluk. Het geluksgevoel komt door het maken van de plannen zelf, dat geeft mensen volgens de onderzoekers een gevoel van controle.

‘Weten welke richting je op wil in je werk is belangrijk, omdat je zo de regie hebt over je eigen loopbaan’, beaamt Carolina Pruis. Ze schreef het boek Happy in je werk en geeft trainingen onder de ambitieuze noemer Design your career. ‘Wacht niet af wat je werkgever voor je in petto heeft of wat voor vacatures er toevallig voorbij komen.’

Hoe kom je erachter welke kant je jezelf op wilt ontwikkelen?

Doorgroeien, promotie maken, bepaalde vaardigheden verbeteren of misschien wel een heel andere richting op gaan. Het functioneringsgesprek is een goed moment om plannen te maken en doelen op te stellen. Maar ja, hoe kom je erachter wat je wilt?

Pruis, die als interim-directeur bij bedrijven als NBD Biblion, Aldipress en Voetbal International zelf honderden functioneringsgesprekken voerde met werknemers, schat dat 70 procent van de mensen het lastig vindt na te denken over de toekomst. ‘Dat komt doordat veel mensen zichzelf niet goed kennen.’ In haar boek en bij de trainingen laat ze mensen nadenken over wat ze kunnen en wie ze zijn, daaruit vloeit dan vanzelf het antwoord op de vraag: wat wil je?, zo stelt ze.

Als tip geeft ze om aan collega’s en vrienden te vragen of zij drie dingen willen noemen waar jij goed in bent, inclusief voorbeelden. Anderen kennen jou vaak beter dan jij jezelf.

Een andere manier om erachter te komen waar je gelukkig van wordt in je werk is om een paar weken een dagboek bij te houden. Schrijf die weken zeven dagen per week al je activiteiten op en noteer ook hoeveel energie je ergens van krijgt, of je in een flow raakt of dat je het juist een vervelende klus vindt. Pruis: ‘Als je dit analyseert, zie je al snel een patroon en kom je er achter wat je eigenlijk het liefste doet.’

Moet je voor je het functioneringsgesprek in gaat volledig voor je zien waar je over een jaar wil staan?

Pruis: ‘Je moet wel weten welke richting je op wil. Mijn ervaring is dat dingen toch altijd anders gaan dan je van tevoren had bedacht. Ik vind een richting daarom belangrijker dan een einddoel. Verlies je ook niet in de waan van de dag of het jaar, maar probeer te bedenken waar je over een paar jaar zou willen staan en wat je de komende jaren graag zou leren om daar te komen. Zo voorkom je dat je geen kansen uitsluit.’

Als je eenmaal weet wat je wil, hoe kun je die doelen dan het beste ter tafel brengen?

Door niet alleen te zeggen wat je wil, maar ook meteen mee te delen wat je baas en het bedrijf eraan hebben, zegt Pruis. ‘Verkoop jezelf en je plannen.’

Wie weet wat-ie wil, hoeft overigens niet te wachten tot het officiële moment om het onderwerp aan te kaarten. Rob de Kock, senior consultant bij Right Management, zei eerder al tegen de Volkskrant dat je het ook informeler kunt aanpakken. Voorstellen voor de toekomst kunnen prima tijdens dagelijkse werkzaamheden. 

Hoe zorg je dat het niet de hele tijd gaat over je zwakke punten?

‘Ik geloof heel erg dat als je wilt groeien, je moet inzetten op je sterke punten. Zo’n functioneringsgesprek gaat al snel over verbeterpunten, maar van zwakke punten middelmatige maken, schiet je weinig op en je werkgever ook niet’, zegt Pruis. ‘Je kunt beter bespreken hoe je je sterke punten zo goed en veel mogelijk kunt inzetten en hoe je voorkomt dat je werk doet waarin een groot beroep wordt gedaan op je zwakke punten. Zo kun je misschien je takenpakket aanpassen of taken delegeren naar een collega die er juist wel heel goed in is.’

Het verschil tussen het functionerings- en beoordelingsgesprek

Een beoordelingsgesprek heeft iets weg van eenrichtingsverkeer. De leidinggevende kijkt in welke mate de gestelde doelen in de afgelopen periode zijn bereikt. Dit kan gaan over resultaten, maar ook over gedragsverandering. De uitkomst ervan is vaak bepalend voor een salarisverhoging of promotie. Maar dan moeten er natuurlijk wel eerst afspraken worden gemaakt. Dat doe je tijdens het functioneringsgesprek, vertelde Renée de Reuver, opleidingsdirecteur van Human Resource Studies aan de universiteit van Tilburg, eerder aan de Volkskrant. In de praktijk lopen die twee gesprekken vaak door elkaar. Is het niet duidelijk wat er op het programma staat, vraag dan vooraf wat je kunt verwachten. 

Wat kun je nog doen om een bonuspunt te scoren bij je leidinggevende?

Overdenk ter voorbereiding op het functioneringsgesprek hoe het afgelopen jaar is gegaan. Een lijstje van je successen is altijd handig om bij de hand te hebben. Ook nadenken over de dingen die niet zo goed gingen, is slim. Pruis: ‘Het is een enorme blijk van zelfkennis en kracht als je kunt laten zien wat je daarvan hebt opgestoken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden