De Gids beter/leven

Als je niet kan slapen, kan je dan wel uitrusten?

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: Als je in bed ligt en niet kan slapen, rust je dan ook uit?

Beeld Suzanne Ranzijn

Ouders zeggen het wel eens tegen hun kinderen wanneer ze niet kunnen slapen: ‘Ook als je alleen maar ligt, rust je uit.’ Maar volgens longarts en somnoloog Reinier de Groot van het Nederlands Slaapinstituut klopt dit niet: ‘Ik bespreek dit veel met patiënten. Zolang je wakker bent, rust je niet uit.’

Slaap heeft een herstellende werking op het lichaam. Er zijn twee belangrijke slaapfases, met elk eigen functies. De eerste fase is de diepe slaap, waarin het zenuwstelsel kan uitrusten. In deze fase vertraagt de activiteit van de hersenen.

De tweede belangrijke fase is de ‘Rapid Eye Movement’-fase, ook wel bekend als REM-slaap. De REM-slaap is de fase waarin men droomt. Dromen is echter niet de functie van REM-slaap: de REM-slaap zorgt voor het ordenen en herstellen van herinneringen. ‘Als het je bijvoorbeeld niet lukt om een nare herinnering weg te krijgen, kan die als nachtmerrie voorbij komen’, vertelt De Groot.

Ook herstelt de REM-slaap de emoties van de slaper. ‘We hebben allemaal wel eens zo’n dag dat je niet lekker in je vel zit. De volgende ochtend voel je je vaker beter. Dat is de emotionele herstelfunctie’, zegt de somnoloog.

Wie niet slaapt, ontspant hooguit een beetje. Maar een gebrek aan slaap brengt verschillende negatieve effecten met zich mee. Moeheid en de behoefte aan slaap nemen toe en het lichaam verzwakt. Niet alleen takel je fysiek af, ook zetten psychische klachten op. Slaapgebrek tast de cognitieve functies aan, zoals concentratie en geheugen. ‘Het humeur verslechtert door tekort aan slaap’, voegt De Groot toe.

Duidelijk, alleen in bed liggen, is niet genoeg om uit te rusten. Maar wat te doen als je de slaap niet kunt vatten? De Groot raadt patiënten met slaapproblemen aan om na zo’n vijftien minuten niet in kunnen slapen, uit bed te gaan en bijvoorbeeld iets te doen om te ontspannen. De Groot noemt yoga en mindfulness als voorbeeld. ‘Geen alcohol, koffie of een spannende film kort voor je gaat slapen.’

Even op een oncomfortabele plek gaan liggen zou ook kunnen helpen om slaperig te worden. ‘Ga dan op een koude bank liggen bijvoorbeeld, om het verschil te voelen met je bed’, aldus De Groot. Dit zorgt ervoor dat de behoefte aan slaap toeneemt.

Ook is het  belangrijk dat je alleen in je bed ligt om te slapen. Anders associeert je psyche je bed niet meer met slaap en is het ook moeilijk om te slapen. Als voorbeeld noemt De Groot jongeren die in bed nog filmpjes kijken of gamen. ‘Je bed wordt dan bijna een soort leefomgeving. Je psyche krijgt dan een verkeerde associatie met de plek waar je zou moeten slapen.’

Heeft u ook een vraag voor de rubriek? mail naar beterleven@volkskrant.nl

Meer over slaap

Nee, het blauwe licht van uw schermpjes is níét wat u wakker houdt.

Opvoedvraagstuk: Hoe maak je van je kind een goede slaper als je er zelf doorheen zit?

Allerlei apps beloven een gezondere nachtrust en een prettiger ontwaken. We testten twee populaire slaapverbeteraars. ‘Ik betwijfel sterk of de metingen goed werken.’

Is het ongezond als de wekker je wekt? En maakt het dan nog uit hoe: snoozend, abrupte alarmtoon of licht? De antwoorden vind je hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden