Boekrecensie Lyrisch drama

Aleksandr Bloks bundel toneelstukken is vertwijfelder en ironischer dan zijn gedichten (vier sterren)

Van de Russische dichter Aleksandr Blok (1880-1921) zijn nu toneelstukken vertaald. Die zijn vertwijfelder en ironischer dan zijn melancholische gedichten. En dat maakt ze zo charmant. 

Foto Max Kisman

Voor de gedichten van Aleksandr Blok (1880-1921) geldt dat lezen gelijkstaat aan gegrepen worden. Zijn enigszins melancholieke verzen treffen direct doel, doordat hij altijd een nuchter element, dikwijls een voorwerp, in zijn wereld betrekt. Uit de Blok-bloemlezing die Frans-Joseph van Agt in 1991 samenstelde: ‘Ginds, boven straatstof en onttakeling/ van voorstadzomerhuizen glimt/ een goudgekleurde bakkerskrakeling/ en klinkt het huilen van een kind (…) En elke avond is als enige/ mijn vriend weerspiegeld in mijn glas,/ en drank, de scherpe, geheimzinnige/ houdt hem en mij verdovend vast.’

Aleksandr Blok: Lyrisch drama.

Vertaald uit het Russisch en ingeleid door Sander Brouwer.

Pegasus; 288 pagina’s; € 21,50.

Al meer dan dertig jaar neemt Jean Pierre Rawie vertalingen van Blok achter in zijn bundels op, en brengt zijn gevoelsgenoot op die manier telkens een groet. Dit is een gouden oude: ‘Nacht, straat, lantaarn, drogisterij,/ een schijnsel voos en afgestompt./ Een kwart eeuw gaat misschien voorbij –/ dit alles blijft. Geen mens ontkomt.// Je sterft – en weer hetzelfde wacht,/ met alle dingen als ze waren:/ nacht, ijzig water in de gracht,/ drogisterij, straat, en lantaarn.’

Wie met die gedichten bekend is, zal opkijken van de drie toneelstukken en de dialoog van Blok die door Sander Brouwer zijn vertaald. De treurende dichter met de bitterzoete beelden zit daar wel in, maar hij krijgt ook stevig tegenspel, ironisch en soms rauw, van de barse realiteit die de beeldensmid maar raar vindt, met zijn dromerijen over meestal onbereikbare vrouwen.

Aan nuchtere elementen geen gebrek in Lyrisch drama, zoals de verzameling toneelstukken heet, en als extra attractie breekt Blok, of ‘de auteur’, in zijn eigen stuk in, om zich na een verheven scène tussen een Pierrot en een Colombina te verontschuldigen: ‘Geachte dames en heren! Ik word hier te kijk gezet! Ik heb een felrealistisch drama geschreven (…) ze spelen zonder dat ik ervan afweet een of andere oude legende na!’ Al even leuk is de opmerking van een nar tegen een dichter: ‘Ik zie meerdere tekenen dat de auteur van ons gesprek nogal een warhoofd is.’ Cabaret in 1906 en 1907, daarmee was Blok zijn tijd vooruit.

Hij begon onder de invloed van de mysticus en religieuze filosoof Solovjov, maar met de jaren kwamen er scheuren in het verheven idealisme, en braken de vertwijfeling en ironie door. Precies die mengvorm maakt de charme van zijn toneelstukken uit: een Pierrot die met een gitaar bij het venster zijn geliefde bezingt, én de auteur die het podium op stormt omdat hij zich doodschaamt. Poëzie: een dichter die ‘heldere dromen van een onbestaand land’ verlangt. Ook mooi: als handelende personages naast ‘de nar’ en ‘de dochter van de bouwmeester’ doen ook ‘geruchten’ mee; ‘klein en rood scharrelen ze rond in het stof van de stad’– wat een vondst, om geruchten op die manier uit te beelden.

Ontnuchtering: de dichter droomt van schepen die geluk brengen, maar intussen krijgt de bedelares wier man op zee is verdronken, van niemand brood. Naast de liefdesbetuigingen klinkt in de kroeg ‘drink je thee en hou je waffel’. Te midden van alle onrust, sneeuw, visioenen en gelagen, is het personage van ‘de seminarist’ weer typisch Blok, als hij een instrument noemt dat je niet had verwacht: ‘De sneeuw danst. En wij dansen ook. Het draaiorgeltje jankt. En ik jank ook. En we janken allemaal.’ Ruim een eeuw later kunnen we dat gebroederlijk mét hem doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.