De Gids Sigaretten

Akelige plaatjes, een beloning of toch de e-sigaret: wat we weten over het afzweren van de peuk

Deskundigen uit de verslavingszorg vinden dat een rookverslaving in een afkickkliniek moet kunnen worden behandeld mét vergoeding. Welke methodes werken eigenlijk wel (of juist niet) om van de sigaretten af te komen? Een handig overzicht. 

Beeld Monique Broring

Praat niet tegen de roker zelf, maar tegen z’n omgeving

Dertig jaar geleden ging in Californië een nieuw antirookprogramma van start, het California Tobacco Control Program (CTCP). Deze aanpak onderscheidde zich door rokers niet zelf aan te spreken, maar zich te richten op hun omgeving. Het programma probeerde een klimaat te scheppen waarin roken niet gewaardeerd werd, bijvoorbeeld door het gevaar van meeroken te benadrukken.

Achteraf blijkt dit idee een schot in de roos. Wetenschappers beschrijven in 2010 in het vakblad Tobacco Control een direct verband tussen de maatregelen van het CTCP en een daling in het aantal rokers. Rokers die onderkenden dat hun rookgedrag mogelijk schadelijk was voor meerokende anderen, deden bijna twee keer zo vaak een stoppoging dan rokers die hier niet mee inzaten.

Het is een tactiek die ook in Nederland kan werken, denkt Carel Jansen, hoogleraar communicatie- en informatiewetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Het succes van een campagne wordt voor een flink deel bepaald door de vraag of mensen erover praten. Voor rokers is het belangrijk hoe hun omgeving over hun rookgedrag denkt. Als je zorgt dat mensen over je campagne praten, verander je de sociale norm en vergroot je de kans op stoppen.’ Dit wordt ook al geprobeerd, zegt Jansen, bijvoorbeeld met plaatjes die het gevaar van meeroken benadrukken.

Ook in de lezersrubriek van Volkskrant Magazine kwam de vraag voorbij: hoe krijg ik mijn man van het roken af? De adviezen liepen uiteen van: ‘Gun hem tijd’, ‘toon geen begrip meer’ tot ‘geef hem een boek of training van de methode Allen Carr cadeau’. Lees alle raadgevingen hier.

Helpen die akelige plaatjes nou wel of niet?

Een uitgestoken tong, met een akelig, gelig gezwel op de zijkant. Nee, gezellig is het niet meer in het sigarettenschap. Maar helpen die nare plaatjes ook? Carel Jansen verwijst naar cognitieve dissonantie, het psychologische fenomeen waarbij mensen ongemakkelijke informatie negeren. ‘Voor rokers is informatie over de schadelijkheid van tabak een lastig te verwerken boodschap. Ze kunnen niet zonder tabak, dus is de enige oplossing om zulke informatie als het ware weg te duwen. Dat geldt ook voor de waarschuwingen op de sigarettenpakjes.’

Plaatjes met een verhaal werken beter. Jansen: ‘Eén plaatje dat nu in omloop is, laat een man en vrouw zien, die treurend bij een klein wit grafkistje staan. Dit speelt in op de verbeelding: die vrouw heeft gerookt tijdens de zwangerschap en nu is haar kindje dood geboren. Met zo’n verhalend element neem je de gebruiker mee in de boodschap. Uit onderzoek weten we dat de weerstand tegen de boodschap dan minder groot zal zijn.

Impressie uit een rokersleven

Columnist Jacq. Veldman wuifde de waarschuwende teksten op sigarettenpakjes vrij gemakkelijk weg, want ‘enfin, je moet toch érgens dood aan gaan’. 
‘Toen ik de foto’s voor het eerst zag, moest ik hard lachen. Van schrik. En omdat ik even dacht dat het een wrede grap was. Of een optie. 
‘Nou doe mij maar de gewone verpakking hoor, haha!’, zei ik tegen het meisje achter de sigarettenbalie.
‘Nee, dit zíjn nu de gewone’, zei het meisje meelevend.
Jacq. Veldman beschrijft in dit artikel flarden uit haar rokersleven, tot ze de laatste peuk uitdrukte. 

In 2020 wordt roken duurder. De accijns wordt verhoogd waardoor een pakje sigaretten met twintig stuks een euro duurder wordt. Als uit onderzoek blijkt dat de prijsverhoging het roken ontmoedigt, gaat een pakje sigaretten in 2023 tien euro kosten. Voor shag en andere rookwaar gelden deze accijnsverhogingen ook. Welke nieuwe ontmoedigingsmaatregelen worden er nog meer ingevoerd? Komend jaar moeten supermarkten alle rookwaar uit het zicht halen en bijvoorbeeld onder de toonbank opbergen. En sigaretten en shag mogen alleen verkocht worden in eenvormige, grauwe verpakkingen.

Hoe houdt u uw kind van het roken af? Niet door een rijbewijs te beloven

Als je tot je 18de niet rookt, betalen wij je rijbewijs. Dit soort afspraken maken ouders soms met zoon of dochter om hen van het roken af te houden. Het werkt niet, zo blijkt althans uit een overzichtsstudie, uitgevoerd door Marieke Hiemstra, die tijdens de inventarisatie als onderzoeker verbonden was aan de Radboud Universiteit. Tegenwoordig is zij werkzaam voor de de universiteit van Tilburg. Zo’n ‘contract’ tussen ouders en kinderen over niet-roken heeft geen positief effect heeft doordat dergelijke afspraken het kind niet intrinsiek motiveren.

Met andere woorden: het maken van een afspraak geeft een kind het gevoel dat hem of haar iets wordt opgelegd. Als een kind het afzien van roken niet als een eigen keuze ervaart, zal het minder geneigd zijn de sigaret te mijden.

Wat werkt wel? Ouders moeten niet te vaak over roken praten, maar als ze het doen kunnen ze dat het beste doen op een ‘constructieve en respectvolle’ manier. Het kind niets opdringen, maar rustig uitleg geven over de risico’s als roken ter sprake komt. Rokende en niet-rokende ouders hebben beide kans van slagen.

Lees ook: In een nieuwe campagne tegen roken worden (vooral vmbo-)brugklassers onder meer geconfronteerd met een longkankerpatiënt. 

Beeld Monique Broring

Na één cursus van vier uur nooit meer zin in een sigaret. Werkt dat?

De belofte van de stichting ‘Ik stop ermee’ gaat van mond tot mond: na één cursus van vier uur nooit meer zin in een sigaret. Maar werkt het ook echt? Volkskrant-redacteur Gidi Heesakkers probeerde de cursus uit. De rookdrang die bij ex-rokers gegarandeerd de kop opsteekt, noemt cursusleider Hugo Hairwassers (44) ‘het kleine monster’. Het is zaak die drang te weerstaan, want na enkele minuten verdwijnt het gevoel weer. ‘Het grote monster’, een nauwelijks te negeren behoefte aan sigaretten, komt maar één of twee keer, zweert hij.

Roken is niets anders dan het opheffen van de ontwenningsverschijnselen van de vorige sigaret. Hairwassers: ‘Rokers moeten leren dat elke positieve eigenschap die zij de sigaret toedichten, elk irrationeel smoesje om er tóch weer een op te steken chemisch ingegeven is. Het is een door actieve ammoniak aangestuurde mindfuck om opluchting te verwarren met genot.’

Hoe verging het Heesakkers na de cursus? ‘Ik prik door mijn ‘ammoniaksmoezen’ heen (‘Gaat een peuk me helpen een beter stuk te schrijven? Nee! Wordt de dag in de sauna leuker als ik na de lunch in die rokerskas ga zitten? Nee!’) en vooralsnog negeer ik elk klein monster. De monsters verschijnen niet alleen zaterdagavond in het café, maar ook doordeweeks. Ik ervaar dat het klopt: de zin in een sigaret verdwijnt vanzelf. En toch, zeg ik, schrik ik nog geregeld van de gedachte dat ik nooit meer één sigaret mag roken. Het onverwachtse afscheid is wel erg definitief.’

Wie wil stoppen met roken, kan dat het beste in één keer doen

In één keer cold turkey is het effectiefst, blijkt uit onderzoek van onder meer de universiteit van Oxford. Bijna 700 Britse rokers werden willekeurig ingedeeld in twee groepen. De ene helft moest in één keer stoppen, terwijl de rest twee weken voor een defintieve stopdatum moest afbouwen tot een kwart van hun oorspronkelijke rookconsumptie. Zowel voor als tijdens de stoppoging kregen beide groepen intensieve gedragstherapie en hulpmiddelen zoals nicotinepleisters.

Na vier weken was 49 procent van de abrupte stoppers nog op het goede spoor, tegenover 39 procent van de afbouw-groep. En ook op de lange duur lijkt abrupt stoppen beter te werken. Na een half jaar was nog 22 procent van de abrupte stoppers gestopt, tegenover 16 procent van de minderaars. ‘Zelfs bij rokers die aanvankelijk voorkeur gaven voor geleidelijk afbouwen, gaf abrupt stoppen een hogere kans op blijvende onthouding’, schrijven de onderzoekers.

Hoe moeilijk definitief stoppen is

‘Ook ik ben niet ontsnapt aan de tabaksmaffia', schrijft Chris Oostdam in haar column. ‘Net als Bénédicte ben ik met roken begonnen rond mijn 14de. Toen ik stopte, in 2001, was ik 45 en had ik in mijn leven 30 jaar wel gerookt en 15 niet. Twee keer zoveel dus. Ik was echt verslaafd. Ik rookte zelfs nog met een keelontsteking, als het vies was en zeer deed. Misschien maar een of twee haaltjes, maar achterwege laten kon ik het niet. 

‘Stoppen met roken is zonder meer een van de aller-, allermoeilijkste dingen die ik ooit in mijn leven heb gedaan. Heb moeten doen. Ronald en ik stopten tegelijkertijd. De eerste dagen waren een hel. We zaten elkaar elke avond met kwaaie koppen aan te kijken en hadden ruzie om niks. Ik voelde me overspoeld worden door een redeloze, radeloze agressiviteit.’ 

Hoe goed werkt de e-sigaret als hulpmiddel bij stoppen met roken?

‘Er is te weinig onderzoek gedaan om het met zekerheid te zeggen, maar het lijkt erop dat e-sigaretten net zo succesvol zijn als nicotinepleisters,’ zegt Eva Ehrlich, medewerker publieksinformatie bij het Trimbos Instituut. Een mogelijk nadeel is dat rokers de gewoonte van ‘iets opsteken’ in stress- of pauzemomentjes niet afleren. Uiteindelijk vallen mensen daardoor misschien sneller terug. Of dat zo is, moet nog blijken. De meeste studies sinds de introductie van de e-sigaret in 2004 zijn kleinschalig en gericht op kortetermijneffecten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden