Actrice Isabelle Huppert.

Onze gids Isabelle Huppert

Actrice Isabelle Huppert is onze gids van de week: ‘Turks fruit was een schok, ik ben die film nooit vergeten’

Actrice Isabelle Huppert. Beeld CELESTE SLOMAN / HH

De wereld van Isabelle Huppert heet het retrospectief dat filmmuseum Eye deze zomer aan de Franse actrice (Elle, La pianiste) wijdt.

De zonnebril gaat meteen af bij binnenkomst. En dan zinkt Isabelle Huppert – strakke zwarte coltrui, hoge zwarte broek, grote zwarte tas – weg in de buitengewoon groot formaat sofa in een rustieke nis van hotel De l’Abbaye, gelegen in de Parijse stadswijk Saint Germain-des-Prés. Om twee tellen ­later kwiek op te veren: vrolijk, alert en met een speelse glimlach.

Ze moet moe zijn, want geen actrice werkt harder dan de 66-jarige Française. Huppert is net terug uit New York, waar ze een moeder in verval speelde in het toneelstuk The Mother. Nu wacht een Europese tournee met het stuk Mary Said What She Said, onder regie van haar vaste toneelvlam Bob Wilson. En prompt na het gesprek met de Volkskrant rijdt een chauffeur de actrice naar een nabijgelegen bioscoop voor een privévoorstelling van Frankie, een van haar vijf dit jaar in de bioscoop te verschijnen speelfilms.

Maar Isabelle Huppert is dan ook zo sterk als een Nepalese sherpa ­– dat zegt iemand althans in Dix Pour Cent (Call My Agent!), de populaire Netflixserie over een Frans acteursagentschap, waarin legio Franse sterren – onder wie Huppert – een aflevering meedoen als zichzelf. ‘Nepalese sherpa’, herhaalt de actrice, alsof ze de woorden proeft. ‘Was ik vergeten. Wat grappig, dat bevalt me! Dix Pour Cent overdrijft een beetje, maar ik vond het wel een goeie aflevering.’

Deze zomer brengt het Eye-filmmuseum in Amsterdam een hommage aan het filmisch­ ­oeuvre van Huppert middels een groot retrospectief. Ze zal niet aanwezig zijn bij de opening; haar speelschema is ongenadig.

Actrice Isabelle Huppert. Beeld CELESTE SLOMAN / HH

De Oostenrijkse cineast Michael Haneke, met wie ze vier films opnam (o.m. La pianiste en Amour), zei eens dat er geen andere acteur bestaat di­e zo bekwaam zowel extreem leed als ijzig intellectualisme kan verbeelden als Huppert. ‘Voor mij is film niet echt moeilijk’, zegt ze. ‘Ik zie het nooit als een gevecht, of inspanning. Meer een aangenaam uitje. Als ze actie zeggen, moet je er zíjn. Dat is het. Met te veel voorbereiding herhaal je een patroon, dat is verkeerd. Film gaat over dat ene moment. Toneel is wel echt moeilijk. Dat is iets waar je eerst tegenin moet gaan. En dan, pas later, kán het makkelijk worden, zelfs aangenaam.’

Isabelle Anne Madeleine Huppert groeide op in het plaatsje Ville-d’Avray, even buiten Parijs, als jongste dochter van een fabrikant van kluizen en een lerares Engels. Haar overgrootmoeder van moeders zijde was Marthe Callot Bertrand, een van de vier gezusters Callot die begin 20ste eeuw een wereldwijd vermaard modehuis bestierden. Dat ze in interviews niet of nauwelijks over haar jeugd of privéleven praat is bekend; interviewers die te ver doorvragen krijgen almaar kortere antwoorden. In de pers laat ze nooit de naam van haar geliefde Ronald Chammah vallen, de in Libanon geboren filmproducent met wie ze drie kinderen heeft. Het gaat ons niet aan. Ze won een Golden Globe en werd genomineerd voor een Oscar haar rol als uiterst weerbaar verkrachtingsslachtoffer in Paul Verhoevens Elle. Over de telefoon – hij verblijft in zijn huis te Santa Monica – beaamt de Nederlandse regisseur: Huppert is geen open boek. ‘Ze kan je vast alles vertellen over drie eeuwen Franse ­literatuur. Dat dénk ik tenminste. Maar als je me vraagt welke muziek ze luistert als ze moe van werk thuis komt… Geen idee.’

Actrice Isabelle Huppert. Beeld CELESTE SLOMAN / HH

Dus daar beginnen we het gidsen. Wat luistert Isabelle Huppert na een lange werkdag?

Geluid: Franse praatradio

‘Áls ik muziek opzet, is het klassiek. Ik luister de hele dag door radio. Naar France Culture, onze nationale radiozender. Maar niet vanwege de muziek. Nathalie Sarraute was een goede vriendin van me (de in 1999 overleden Franse schrijver, red.), en op de vraag of ze muziek luisterde, antwoordde zij eens: nooit, het is te overvloedig voor me, het is te veel. Dat is me altijd bijgebleven. En Nathalie Sarraute wist heus iets van muziek, hoor. Ik kan haar begrijpen: muziek voert je naar een gebied vol emoties. Soms, als ik dan de melodie van een opera hoort, van Mozart, het is zo... pfoe, te emotioneel. Maar discussies, die hoor ik graag.’

Zijn de Fransen wereldkampioen discussiëren? ‘Dat denk ik niet. Ze hóuden er wel van, praten.’

Boek: L’amant

L'Amant van Marguerite Duras

‘Ik lees altijd een boek, overal. Alleen nu niet, want ik moet mijn toneeldialogen leren. Maar ik ben geen literatuurspecialist. Ik ben sowieso in niks specialist. L’amant van Marguerite Duras vind ik absoluut magnifiek, een groot schrijver.’ Duras’ semiautobiografische liefdesroman in Frans-koloniaal Indochina, over de relatie tussen een Frans meisje en een oudere en rijke Chinees-Vietnamese man werd gepubliceerd in 1984. ‘Ik doe lezingen van dat boek, ging daarvoor ook op tournee door China. In enorme, volle filmzalen las ik dan voor – ook daar is het boek heel bekend. Ik probeer er dan een soort rol van te maken als ik lees. In mijn exemplaar van L’amant staan achterin wat interviews met Duras, waarin ze vertelt over haar werk: hoe iets via een omweg ook persoonlijk kan zijn, hoe zij zelf dan toch centraal staat. Zo voel ik dat ergens ook wel, als actrice. Mensen zeggen vaak: je acteert iemand anders. Dat zie ik niet zo. Het gaat over jezelf. Als acteur verken je aspecten van jezelf met een masker op.’

CV

Isabelle Huppert

1953 Geboren in Parijs

1972 Debuutrolletje in Faustine et le Bel Été

1974 Speelt bijrol in het controversiële komische drama Les Valseuses van Bertrand Blier

1977 Breekt door als actrice in La Dentellière (de leermaker) van Claude Goretta (de openingsfilm van het Eye-retrospectief in Amsterdam. Wint BAFTA voor beste nieuwkomer.

1978 Eerste hoofdrol in film van cineast Claude Cabrol (1930-2010), in diens drama Violette Nozière

1980 Zeven maanden lang opnamen voor haar rol in Michael Cimino’s grandioos geflopte Hollywood-western Heaven’s Gate

1982 Krijgt relatie met huidige geliefde, producent en regisseur Ronald Chammah, de vader van haar drie kinderen Lolita, Lorenzo en Angelo

1988 Prijs voor beste actrice op filmfestival van Venetië, voor Claude Chabrols Une Affaire de Femmes

1995 Prijs voor beste actrice op filmfestival van Venetië, voor Claude Chabrols La Cérémonie

2001 Eerste samenwerking met de Oostenrijkse cineast Michael Haneke. Huppert speelt een masochistische pianolerares in La Pianiste

2017 Golden Globe en Oscarnominatie voor haar rol in Paul Verhoevens Elle

2019 Hoofdrol in Florian Zeller’s toneelstuk The Mother

2019 Hoofdrol in toneelstuk Mary Said What She Said, geregisseerd door Robert Wilson (in september te zien in Amsterdam)

Stad: New York

Park The High Line in New York. Beeld Tim Clayton / Getty

In een schaarse ontboezeming over haar jeugd, sprak Huppert in een Frans tijdschrift ooit over haar vroegste herinnering: dat haar moeder ’s ochtends zei: vandaag gaan we naar een zwembad op een eilandje in de Seine, even buiten Parijs.

Ze blikt op, bij de vraag of dat (onbekende) eilandje, de idylle, haar favoriete plek op aarde zou kúnnen zijn. ‘Ah oui, oui, oui. Waar las je dat? Dat is niet iets waar ik vaak over praat. Ik weet ook niet waarom ik dat toen zei. Maar och, de beste plek op aarde... Natuurlijk, ik heb een huis, ergens. Er zijn plekken, persoonlijke plekken, waar ik leef, die me dierbaar zijn. Maar áls ik weg ben, dan graag in New York. Ik kan daar uren en uren lopen, gewoon maar wat wandelen zonder doel. Ja, dat kan overal op de wereld, maar nergens is het zo als in New York. Alles is er zó recht! Een blok, twee blokken, nog een blok. Iedereen die er ooit is geweest kent die sensatie: je bent uptown, je dénkt dat het ver is, en dan loop je een blok, en dan tien, en vijfentwintig, voor je het weet ben je downtown. Ik ben heel claustrofobisch, dus de metro is sowieso geen optie. In Parijs kan ik het, als het echt moet. Daar heb je wat meer ruimte op het perron. In New Yorkse metro zit je ingeklemd tussen spoor en muur. Onmogelijk.’

Film: Turks Fruit

Opname van de Nederlandse speelfilm Turks Fruit naar het gelijknamige boek van Jan Wolkers. Hoofdrolspeelster Monique van de Ven. Beeld ANP

Turkish Delight was een schok, ik ben die film nooit vergeten. Dat moet een van de eerste films zijn die ik zag als adolescent. Ik was geen cinefiel of zelfs maar een geregelde bioscoopbezoeker. Nooit gedacht dat ik ooit nog eens met de regisseur samen zou werken.’

Paul Verhoeven zei dat hij tijdens de opnamen van Elle soms zo gefascineerd was door haar spel, dat hij vergat ‘cut’ te zeggen. Huppert, vertederd: ‘Aaahh, dat is zo lief van hem. Dat iemand als Paul zoiets zegt, dat is eervol hoor. Op de set van Elle zei hij tegen me: ‘Ik hoef jou niks te vertellen. Je speelt een vrouw en je weet er meer van dan ik.’ Paul stelde zich bijna op als een getuige, een geniale getuige. Tegelijk zette hij alles op natuurlijk, deed wat grote regisseurs moeten doen.’

Schilderkunst: Hilma af Klint

Schilderij van Hilma af Klint. Beeld Getty Images Europe

‘Kocht ik ooit een schilderij in een documentaire? Dat zag jij? (een doek in een rommelwinkeltje, in Isabelle Huppert - tous les regards du monde, 2007). Hmm. Staat me niets van bij. Ik ben geen verzamelaar van kunst. Ik verzamel enkel rollen. En boeken. Ik kan geen tentoonstelling bezoeken zonder dat ik de catalogus koop. Die van Hilma af Klint is de laatste heb ik aangeschaft. Veel Fransen hadden het erover, dus ik wilde naar de tentoonstelling. Ze was een visionair, een voorloper, schilderde al abstracte vormen vóór de Russen. Kandinsky en Malevitsj, die waren er pas later bij. Zij deed dat al bij de overgang van de 19de op de 20ste eeuw, kun je het je voorstellen? Het werk is erg mooi, ook een beetje decoratief. Het heeft iets vrouwelijks met die ronde vormen. Verder zie ik graag schilderijen van Kiyoshi Saito en van Max Ernst. Maar wie niet? Ik móet naar een museum als ik een stad bezoek. In Houston, waar de Rothko-kapel is, zag ik een paar jaar geleden een werk van Max Ernst. Zo onvoorstelbaar mooi. Maar ik zou je de titel niet kunnen noemen. Zelfs vaag omschrijven lukt me niet.’ Grijnslach. ‘Er zat blauw in.’

Bioscoop: Christine 21 in Parijs

Actrice Setsuko Hara in Tokyo Story. Beeld Getty Images

Huppert is eigenaar van het elegante filmtheater Christine 21 in Parijs. Haar zoon Lorenzo programmeert er klassiekers. ‘Vorige zomer liet hij het werk van Naruse zien (de in 1967 overleden Japanse cineast Mikio Naruse, red.). Die is minder bekend dan zijn landgenoten Mizoguchi of Ozu, maar zijn werk is zo delicaat, zó beeldschoon. De actrices in die Japanse films, Hideko Takamine en Setsuko Hara onder meer, spelen zo ingetogen, en toch groots. De bewegingen: subtiel en tegelijk zo intens.’

Voedsel: Sandwich

‘Ik ben niet echt een voedselpersoon. Ik hou van een sandwich. Hoe? Gewoon een normale sandwich. Ik kook niet zelf. Niet écht, nee.’

Toneel: Alles

A Midsummer Night's Dream van Peter Brook.

Je kunt het proberen: Huppert vragen naar één bepalend toneelstuk in haar leven. ‘Ik ben gevormd door álle voorstellingen die ik zag. A Midsummer Night’s Dream van Peter Brook zag ik ooit lang geleden hier in Parijs. En natuurlijk Bob Wilson, zijn Madame Butterfly en Einstein on the Beach. Er is zo veel! In New York zag ik laatst Glenda Jackson in King Lear. Wonderbaarlijk – ik had haar nooit eerder op het podium gezien. En The Leyman Trilogy van Sam Mendes. Of Ivo van Hove. Met hem ga ik The Glass Menagerie doen, maar dat is pas volgend jaar.’

De experimentele theatergrootheid Robert Wilson (Bob), met wie Huppert vaak samenwerkt, zei ooit dat hij in Amerika geen actrices aantrof die zo kunnen spelen als de Française. ‘Ook niet buiten Amerika!’, zegt Huppert quasiverontwaardigd. Vorsende blik op de interviewer. ‘Ik maak een grapje. Een grapje!’

Mode: De zusters Callot

Prinses Rospigliosi draagt een jurk, ontworpen door de vier gezusters Callot. Beeld Edward Steichen / Getty

‘Mode hoort erbij, als actrice. Soms draag je prachtige outfits. Het is bijna als een rol: je gaat naar Cannes, naar Venetië, over rode lopers. Maar ik hou ook wel van kleren. Een klein genot in het leven, geen obsessie. Een T-shirt boven jeans is ook goed. Mode maakte in zekere zin wel deel uit van mijn opvoeding, vanwege mijn overgrootmoeder, een van de vier gezusters Callot. Grote ontwerpers waren dat, heel beroemd in de jaren twintig en bankroet in de jaren dertig. Het ging vaak over ze, thuis. Maar we hadden geen enkel kledingstuk van ze in bezit, helaas. Die jurken hangen in musea. Misschien hadden andere familieleden nog iets bewaard, maar mijn moeder niet. Toen ik een klein meisje was, en later ook trouwens, zei mijn moeder vaak: je hebt niet de Callot-geest, als grap. Dat betekende dan dat je geen gevoel voor humor had. Kennelijk stonden de zussen daar bekend om. Het waren vier… krrkkk (Huppert doet alsof ze met haar tanden iets doormidden knarst) héél sterke vrouwen.’

Regisseur: Claude Chabrol

Isabelle Huppert and Claude Chabrol. Beeld Eric VANDEVILLE / Getty

‘Ik heb zes films gemaakt met Claude, de eerste was Violette Nozière (1978). En ik zou er zeker nog veel meer hebben gedaan als hij nog leefde. Het voelt bijzonder, zo’n band: alsof je deel uitmaakt van iemands universum. Zijn regie voelde zo sterk, maar tegelijk liet hij je vrij. Als een vlinder in het net van een entomoloog, zo noemde ik het eens. Dat was een compliment. Je voelde het gewicht van zijn regie, maar nooit op een negatieve manier.

‘Een regisseur die je vaker terugvraagt, dat is iets zeldzaams, niet iedereen doet dat. Terwijl, als je met iemand werkt en het beviel, denk je toch: waarom vraagt hij of zij me niet nog eens? Als iemand voor de volgende film in zee gaat met een ander, voelt dat een beetje als verraad. Ik nam vier films op met Michael Haneke, hopelijk komen er nog meer.’

Over Woody Allen zei Huppert eens in een interview: het is verrassend dat we nooit eens samen hebben gewerkt. Kort knikje. ‘Ja, veel mensen dénken dat we met elkaar hebben gewerkt. Was het maar zo. Waarschijnlijk is het een teken dat we op een zeker moment samen zullen werken. Ik denk dat álle acteurs in de wereld met Woody Allen zouden moeten werken. Het zal iets zijn in mijn acteren en in zijn regie, iets dat zegt dat we voorbestemd zijn om eens met elkaar te werken. Nog niet gebeurd, maar er is nog tijd.’

Allen zat onlangs in de zaal, bij de toneelvoorstelling van Huppert in New York. ‘Ik hoorde zijn lach, op een zeker moment. Hij was enthousiast.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden