Onze gids deze weekKim van Kooten

Actrice en scenarist Kim van Kooten is onze gids van de week

Beeld Paul Bellaart

Als actrice en scenarist Kim van Kooten aan het schrijven is, leeft ze in een staat van opperste concentratie. Die doorbreekt ze hoogstens voor The Graham Norton Show, een goede coming-of-agefilm of een bord pasta vongole. 

Achter het bureau van Kim van Kooten, in haar huis in Amsterdam, hangt sinds een maand een spaanplaat. Die moet de actrice en scenarist iets van overzicht bieden bij het schrijven aan een nieuwe serie, die zich afspeelt in de jaren tachtig. De ‘honderdduizenden’ post-its en foto’s die er nu op zijn geprikt en geplakt, lagen voorheen verspreid over haar bureau.

Op de post-its omschrijft Van Kooten (46) haar personages. Inspiratie daarvoor haalt ze van de foto’s, die onder meer afkomstig zijn van de Instagram-pagina Old School Dads. Daarop staan vaders met te grote zonnebrillen en te korte spijkershorts. ‘Die zien er meteen uit als personages. Daarmee kan ik aan de slag.’

Van Kooten, die eerder onder meer Alles is liefde en Alles is familie schreef, gaat onorthodox te werk. Handboeken voor scenaristen raden aan een plan te hebben – een ‘treatment’, waarin scènes tot in detail zijn beschreven. Dat heeft Van Kooten niet. Ze weet waar haar verhaal begint en eindigt, maar wat daartussen gebeurt, blijft lang een raadsel.

Haar werkwijze vereist concentratie, en dat vereist rust. ‘Daarom doe ik er liever ook geen dingen naast’, zegt Van Kooten. Lachend: ‘Zoals interviews.’ Dit gesprek verloopt telefonisch. ‘Als jij hier was geweest, had ik me opgelaten gevoeld, me voortdurend afgevraagd of je genoeg te eten of te drinken had. Dat is vermoeiend, zeker als ik daarna nog moet werken.’

Het contrast met haar personage in Phileine zegt sorry (2003), waarvoor ze een Gouden Kalf won, is groot. Waar Phileine sprak over ‘harde pikken’ en ‘kutpijpen’, kiest Van Kooten haar woorden zorgvuldig. Ze spreekt bedachtzaam en zegt na een duidelijk antwoord: ‘Ik ben niet duidelijk, hè?’

Beeld Paul Bellaart

Van Kooten is geen fijn gezelschap, zegt ze, tijdens het schrijven. Na een productieve sessie mag ze van zichzelf om twaalf uur pauzeren. Dan gaat ze wandelen door het nabijgelegen Vondelpark, sporten of een film kijken. Solitaire bezigheden. ‘Mijn vriendinnen zie ik nu veel te weinig’, zegt ze. ‘Ook als ik ‘ontspan’, ben ik aan het schrijven. In mijn hoofd.’

Problemen met het script legt ze voor aan haar man, acteur Jacob Derwig, maar het is niet de bedoeling dat hij die probeert op te lossen. ‘Hij moet het gewoon aanhoren en zeggen: joh, wat rot voor je.’

Acteren verdraagt juist géén sociale isolatie, zegt Van Kooten, die 25 jaar geleden doorbrak in de film Zusje. ‘Met tegenspelers en regisseurs moet je voortdurend praten. Op die manier gaat je rol leven.’ Haar laatste rol is in de serie Hollands Hoop, waarvan het derde seizoen sinds 9 februari op televisie is. Het is een zwarte komedie over een gezin dat na het overlijden van opa naar diens landgoed in Groningen verhuist, waar een verrassing op hen wacht: een enorme wietplantage. Van Kooten speelt de moeder, Machteld.

‘Zij heeft een mooie boog in de serie’, zegt Van Kooten. ‘In het eerste seizoen weet ze niets van de wietplantage en denkt ze: wat doet mijn man (gespeeld door Marcel Hensema, red.) vreemd. In het tweede seizoen trekt ze haar eigen plan en sluit ze zestien Joegoslaven op in een luik onder een weiland. En in het derde seizoen gaat ze over tot moord. Haar morele kompas is stuk, dat vind ik geestig. Nadat ze iets verschrikkelijks heeft gedaan, gaat ze twintig minuten mediteren en denkt ze: zo, nu kan ik wel weer.’

Beeld Paul Bellaart

Tv-programma: The Graham Norton Show

‘Daarvan kijk ik soms acht afleveringen achter elkaar. Nortons gasten, altijd wereldsterren, vertellen schaamteloze anekdoten en zetten zichzelf... nou ja, niet voor gek, want het is alleen maar charmant dat iedereen zijn decorum verliest. Zijn gasten lijken het allemaal waanzinnig naar hun zin te hebben. Iedereen is op zijn leukst.

‘In Nederland heb ik zoiets nog nooit gezien. Bij geen één talkshow denk ik: o wat leuk, o wat grappig, o wat geestig. Ik wil zelf nooit naar De wereld draait door of Jinek, omdat ik me er na afloop altijd rot over voel dat ik niet zei wat ik wilde zeggen, of niet grappig was. Naar Norton zou ik wel durven. Dat komt door hem. Hij is totaal ontwapenend en geestig en slim.

‘Het is wel hartstikke gescript, denk ik. Alle anekdoten zullen wel van tevoren bedacht zijn. Maar ik denk dat veel grappen van Graham Norton ter plekke ontstaan. De lol die hij heeft, kun je bijna niet spelen.

‘Het allerleukst vind ik het als iemand als Ian McKellen (80-jarige acteur van onder meer The Lord of the Rings, red.) er zit. Iemand die geen stress of ambitie meer heeft. Geen angst om niet leuk gevonden te worden.’

Fotoboek: The Polaroid Diaries van Linda McCartney

‘De meeste foto’s in dit boek zijn genomen op een boerderij in Schotland, waar het gezin naartoe verhuisde nadat haar man Paul met The Beatles was gestopt. Ze hebben daar maanden- of jarenlang gezeten met alleen maar kippen, geiten en gitaren. Zo idyllisch. Het deed me denken aan mijn eigen jeugd. Tot mijn 5de heb ik op een boerderij in Purmerend gewoond.

‘Wat ik zo mooi vind aan deze foto’s: het zijn allemaal gestolen momentjes. Niemand poseert, het is ongeregisseerde kwetsbaarheid. Door Instagram lijkt dat ineens zo ouderwets. Op de achtergrond ligt fijne rommel, staat de afwas. Jaloersmakend. Ik kan zelf helemaal niet tegen troep.’

Illustrator: Jean-Philippe Delhomme

‘Delhomme, een Fransman, heeft veel geïllustreerd voor modetijdschriften als Vogue en Madame Figaro. Hij maakt ook schilderijen waar ik vrolijk van word. En hij heeft een ontzettend grappig illustratieboek gemaakt. Het heet Artists’ Instagrams: The Never Seen Instagrams of the Greatest Artists.

‘De gedachte erachter is: wat nou als Gauguin, Monet en Picasso op sociale media hadden gezeten? In het boek tekent hij hun Instagram-foto’s na. Bijvoorbeeld Mondriaan die zijn nieuwe keuken toont. Daaronder staat zijn account: mondrian.piet. Hij heeft 27 likes en theovandoesburgh reageert: Amazing! De omschrijving is: Started painting my new #Ikea kitchen today. Hij wordt dus ook gesponsord.

‘Het is zo goed bedacht en ik vermoed dat als ze nu hadden geleefd, ze dit waarschijnlijk ook hadden moeten doen. Kunstenaars moeten zichzelf voortdurend laten zien en tegenwoordig worden veel kunstwerken via Instagram verkocht.’

Land: Italië

‘Een paar jaar geleden waren we in de Valle Maira, een bergdal in de Piemonte. Daar hebben we wandelingen gemaakt van soms wel acht uur, samen met de kinderen. Van tevoren zeiden ze letterlijk: jullie verpesten ons leven. Uiteindelijk vonden ze het, nou ja, niet fantastisch, maar ze hebben het wel gedaan en waren na afloop trots.

‘De Valle Maira is nog redelijk onontdekt en ligt in de Cottische Alpen. We liepen door Lord of the Rings-achtige landschappen, met bergweiden en bergmarmotten. Mobiel bereik was er niet. Met de kinderen hebben we liedjes gezongen: I like the flowers, I like the daffodils en De uil zat in de olmen, die ik nog ken van de kleuterschool. Wanneer doe je dat nou nog?

‘Na een uur of twee wandelen kom je in the zone en denk je alleen nog: waar zet ik nu mijn voet neer? Jacob en ik zitten normaal allebei nogal veel in ons eigen hoofd, dus dat vinden we heerlijk.

‘Waarom ik ook van Italië hou, is het eten. Mijn favoriete gerecht is pasta vongole. Heerlijk, en fijn dat er maar drie ingrediënten in zitten.’

Beeld Getty Images

Restaurant: Le Derrière

‘Een tip voor ouders in Parijs die denken: we willen én lekker eten én een leuke tijd voor de kinderen. Le Derrière, ‘het kontje’, zit in de wijk Le Marais.

‘Het interieur is waanzinnig: in het restaurant staat een pingpongtafel. Overal zijn geheime kasten waar je doorheen kunt, waarna je in een andere ruimte uitkomt. Als je reserveert op de eerste verdieping, kun je eten op een bed. Naast het restaurant zit een barretje met fantastische cocktails en een piepklein dansvloertje.

‘Le Derrière is een geheime tip, het zit verscholen op een binnenplaats. Je moet reserveren, maar niemand gaat hier spijt van krijgen. Over die cocktailbar zei onze zoon: ‘Ik ga hier later werken.’’

Beeld Restaurant Le Derriere

Boek: Tiny Beautiful Things van Cheryl Strayed

‘Cheryl Strayed, een Amerikaanse, is bekend van haar verfilmde boek Wild. Maar een ander boek van haar vind ik beter. Een aantal jaar geleden nam ze een column over op de literaire site The Rumpus. In Dear Sugar beantwoordde ze vragen van wanhopige lezers. De columns heeft ze gebundeld in Tiny Beautiful Things: Advice on Love and Life from Someone Who’s Been There. Af en toe lees ik voor het slapengaan een verhaaltje.

‘De lezersbrieven zijn allemaal héél goed geschreven – ik denk dat Strayed een en ander bewerkt heeft. Ze gaan over heftige dingen: een man die zijn zoon heeft verloren, een homo wiens ouders zeggen dat het van God niet mag, een vrouw die haar alcoholistische vader niet op haar huwelijk wil. Iedereen toont zich naakt, dat is hartverscheurend.

‘Op elke brief heeft Strayed een persoonlijk en liefdevol antwoord. Ze heeft niet overal een oplossing voor, maar biedt wel troost omdat ze de problemen verbindt aan haar eigen leven, ze is geen psycholoog die uit haar vakgebied put. Ze zegt dingen als: ‘Mijn moeder had kanker en is overleden toen ik zo oud was.’ Of: ‘Ik ben ook vreemdgegaan.’ Ze geeft die mensen het idee dat ze niet alleen zijn.’

Dans: Nederlands Dans Theater

‘Dit komt door Carice van Houten, die me eens heeft meegenomen naar een voorstelling, vijf jaar geleden. Sindsdien ben ik er helemaal verslaafd aan. De laatste keer was ik in het Haagse Zuiderstrandtheater voor Kunstkamer, een jubileumprogramma naar aanleiding van zestig jaar NDT.

‘Ik vind het echt onmenselijk knap wat daar gebeurt. Het kán niet, wat die mensen met hun lichaam doen. Maar je ziet het voor je ogen gebeuren: het zweet, de ademhaling, kracht en beheersing. Elke keer als ik het zie, emotioneert het me. Misschien omdat het zo ver van me af staat. Ik kan überhaupt niet dansen.’

‘De mooiste dansvoorstelling die ik ooit heb gezien was niet van het NDT, maar van het Canadese gezelschap Kidd Pivot. Hij heette Betroffenheit en is gebaseerd op het verhaal van theatermaker Jonathon Young. Hij kon zijn dochter, neefje en nichtje niet uit een brandend huis redden. Zo’n stuk zou natuurlijk supermelodramatisch kunnen worden, maar het bleef abstract. En toch, terwijl ik de achtergrond niet kende, voelde ik dat het emotioneel en intens was. Zó knap hoe je met dans, muziek en kostuums vorm kan geven aan zo’n vreselijke ervaring.’

Kunstkamer NDTBeeld Rahi Rezvani

Filmgenre: coming-of-age

‘Ik hou van coming-of-agefilms, omdat de transitieperiode van kind naar volwassene zo ongemakkelijk en prachtig is. Je kunt ze met het hele gezin kijken. Kinderen kunnen rustig uitademen omdat ze zien: ik ben niet alleen, deze kutperiode gaat voorbij. Voor ouders is het melancholisch: je herinnert je weer hoe het was.

Sing Street, uit 2016, is een ontzettend lief muzikaal coming-of-agedrama, geregisseerd door John Carney. De logline is: boy meets girl, girl is not interested, boy starts band. De liedjes zijn zó goed en leuk. Net als de jonge acteurs, zoals Lucy Boynton. We hebben hem met zijn allen bekeken en vonden hem alle vier leuk. The Way, Way Back, een coming-of-agefilm uit 2013 met Sam Rockwell, Steve Carell en Toni Collette, heb ik ook in mijn hart zitten.

‘Maar ik kijk alle genres. A Quiet Place is een horrorfilm uit 2018 met John Krasinski en Emily Blunt. Hij speelt zich af in een apocalyptische wereld waarin een gezin moet zien te overleven in stilte, omdat er monsters zijn die een ultrasensitief gehoor hebben.

‘Ik vind het zo fijn dat de scenaristen hebben bedacht: wat is, in een wereld waarin je geen geluid mag maken, het ergste dat je kan overkomen? Een bevalling. Die scène is zó goed uitgewerkt.’

Script: Fleabag

‘Dit is een serie op Amazon Prime over Fleabag, een vrouw in Londen. Ze is vrijgezel en seksverslaafd en worstelt met geld en liefde. Met haar zus en vader heeft ze een slechte relatie, haar moeder is dood. Dat klinkt allemaal dramatisch en zwaar, maar het knappe is dat de afleveringen van 25 minuten licht én grappig zijn. Ik zat juichend te kijken, elke aflevering.

‘Regelmatig praat Fleabag ineens rechtstreeks tegen de camera, ook midden in een gesprek. De man op wie ze verliefd is, is de enige die doorheeft dat ze soms even ‘weg’ is. ‘Waar was je net? Wat gebeurde er?’, vraagt hij als ze in de camera heeft gepraat. Vervolgens kom je erachter dat ze het leven af en toe niet aankan, en op die momenten vlucht in een onderonsje met de kijker. Het is een vorm van dissociatie.

‘Tegen de camera praten is normaal gesproken een vormtrucje, maar hier zegt het iets over de psychologie van haar karakter. Dat is ontzettend knap van Phoebe Waller-Bridge, de bedenker, schrijver en hoofdrolspeler. De serie krijgt daardoor ineens een enorme verdieping. Ik kan me voorstellen dat die vraag, ‘Waar was je net?’, voor Waller-Bridge een eurekamoment is geweest. Ik was niet jaloers, dat klinkt negatief, maar dacht wel: hoe cool moet dat zijn?’

Cv Kim van Kooten

1974 Geboren in Purmerend

Actrice

1995Zusje

1999Jezus is een Palestijn

2000Mariken

2003Phileine zegt sorry (Gouden Kalf voor beste actrice)

2006 Evelien

2010In therapie

2013Het diner

2014Onder het hart

2014-nuHollands Hoop (Gouden Notekraker voor beste actrice)

2015-2016Missie Aarde

Scenarist

1996Blind date (dialogen)

2000 Mariken

2001Met grote blijdschap

2007Alles is liefde

2012Alles is familie

Boeken

2007 Pom Ti Dom viert Sinterklaas

2015 Lieveling (roman)

2019 Pom Ti Dom en de Prins op het mottige paard

Column

2019-nu Column in Vogue

Kim van Kooten woont met haar man, acteur Jacob Derwig, en twee kinderen in Amsterdam. Ze is de dochter van cabaretier en schrijver Kees van Kooten en de zus van acteur en cabaretier Kasper van Kooten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden