Radojka Djuric gaat graag even zitten voor een praatje.

Reizen Servië

Aan tafel met Serviërs

Radojka Djuric gaat graag even zitten voor een praatje. Beeld Theo Stielstra

Wandelen door de heuvels, kajakken en misschien een beer spotten. Het kan op meer plekken in Europa, maar in Servië krijg je er ontmoetingen met de bevolking bij.

Radojka Djuric, wandelstok en hoofddoek, stapt haar huisje uit in Jagostica, een leeggelopen dorpje in het heuvelachtige platteland van Servië. In haar linkerhand een rode knisperende plastic zak met groenteafval voor de kippen. Met haar 79 jaar en moeizame gang heeft ze een wandelstok ook op haar eigen erf hard nodig. In de verte hoort ze stemmen. Toeristen? Stemmen dragen hier ver in de heuvels, velden en bossen van het Tara National Park, een natuurgebied tegen de grens met Bosnië.

Servië is geen voor de hand liggende bestemming voor Nederlanders. Dat merkt het Servisch Verkeersbureau aan de matige bezoekersaantallen. De reden daarvoor is die olifant in de hoek van de kamer. Want op het landschap, de reisafstand vanaf Nederland, het weer of de gastvrijheid van de bevolking is niets aan te merken. Transavia vliegt vanaf Schiphol rechtstreeks op de hoofdstad Belgrado. Toen Servië nog deel uitmaakte van Joegoslavië stond ook weinig de populariteit van het land in de weg en leunde het voor bijna eenvijfde van de inkomsten op het toerisme. Overigens ging het leeuwendeel van de toeristen naar de kust, in het huidige Kroatië, en dat doen de meeste vakantievierders nu nog steeds. Maar wie het massatoerisme, de eetschuren en de hotels met zwembad wil mijden, zou de wandelschoenen eens moeten aantrekken voor een paar dagen wandelen en natuur in Servië.

En natuurlijk, die olifant - de bloedige Balkanoorlog van 1992 tot 2001 - blijft de aandacht trekken; ze zijn 'm ook in Servië niet vergeten. Wie met bewoners praat, zal hem geregeld ter sprake horen komen - soms tussen de regels door, soms nadrukkelijk. En dat levert soms ook onverhoeds interessante gesprekken op.

De kloof met in de verte de rivier de Dina. Aan de overkant is Bosnië-Herzegovina. Beeld Theo Stielstra

De wandelaars die Radojka hoorde aankomen, lopen over de onverharde weg langs houten huisjes waaromheen kippen en geiten rondscharrelen, langs schuren met stookhout en een weiland met lichtbruine runderen. Soms moeten de wandelaars even aan de kant wanneer landarbeiders met hun koeien passeren. Auto's komen hier weinig.

Radojka ziet de wandelaars vaker. En sinds er tientallen bewegwijzerde wandelroutes zijn aangelegd in het afgelegen gebied, veel vaker, misschien komt er wel elke week een groepje langs. Meestal zijn ze onderweg naar het uitkijkpunt, een kloof een paar kilometer verderop bij de Dina, de rivier die de grens vormt tussen Servië en Bosnië-Herzegovina. Ze zwaait. De wandelaars zwaaien terug.

Meestal blijft het contact hiertoe beperkt, want de groepen worden bij een van haar buren verwacht. Buren die een lunch verzorgen voor de buitenlanders. Zelf heeft ze daar geen zin meer in. Nog afgezien van het feit dat een eetkamer en keuken met stromend water ontbreken om een en ander netjes klaar te maken.

Veevervoer over de doorgaande route. Beeld Theo Stielstra

De groep wandelaars loopt enkele routes door het natuurpark in het Taragebergte, waar de bruine beer ontegenzeggelijk de superster is van de overige fauna, zoals gemsen, adders en de Oeral-uil. Voor de zekerheid worden de beren niet alleen met wildcamera's in de gaten gehouden, er lopen ook exemplaren met een gps-halsband rond. En om te voorkomen dat ze hun kostje in bewoonde gebieden bij elkaar komen scharrelen, worden de dieren bijgevoerd. Op de voederplaatsen zijn uitkijkposten gebouwd, zodat de dieren daar onder leiding van parkwachters kunnen worden bespied.

De gids die vandaag door Jagostica loopt, Ivan Nastic, is een dertiger die met zijn bedrijf Wild Serbia het voortouw heeft genomen in het kleinschalige ecotoerisme in zijn land. Het bedrijf biedt kajakken, kanoën, canyoning en wandelen in de bergen aan, zoals dat in vrijwel alle bergachtige streken in Europa kan. Maar in Servië krijg je er contact met de bevolking bij, doordat de gasten dagelijks op bezoek gaan bij boerengezinnen voor de lunch. En dan, voorafgaand aan de maaltijd, wordt bij een borrelglaasje rakiya al geproost: 'Zjiveli!'

Salade, brood met kaas, sterke koffie en een borreltje. Beeld Theo Stielstra

Net als haar buren, die een zakcentje bijverdienen met hun gastvrijheid, is weduwe Radojka blij met de wandelaars. Zelf is ze haar streek nog nooit uit geweest. Wegen zijn hier pas in de jaren zeventig aangelegd. Voor een doktersbezoek moest ze vroeger door de velden naar een dorp 13 kilometer verderop. Toch was Jagostica destijds nog een levendig dorp. Dat is hard achteruitgegaan. Als er nu nog honderdvijftig mensen wonen, is het veel. Net als in de rest van het Servische platteland lopen de gehuchten en dorpen leeg. Jongeren trekken naar de stad en veel Serviërs hebben ten tijde van de oorlog met Bosnië, nu ruim twintig jaar geleden, het land zelfs voorgoed verlaten; vooral de beter opgeleiden ontvluchtten de ellende. De regering maakte zich te laat zorgen over de braindrain in het land.

Een paar wandelaars klimmen over het hek bij Radojka. Ze spreken geen woord Servisch, maar dankzij de aanwezigheid van de gids gaan de bezoekers even aan de tafel op haar erf zitten. Nastic vertaalt haar antwoorden. Over haar huisje gaat het, over haar leven, haar dagelijkse bezigheden en ja, ook even over de oorlog. Ze heeft in geen weken zo veel gepraat. Na een kwartiertje stappen de buitenlanders weer op, voor de lunch bij de fruitteler iets verderop. Hun stemmen sterven weg tussen de fruitbomen, die in mei op hun mooist zijn. Radojka pakt haar wandelstok en het rode knispertasje en roept haar kippen.

Praktische informatie

Serbia Air en Transavia vliegen rechtstreeks op Belgrado vanaf circa euro 200.

Toegang tot het Tara National Park is gratis. De ruim 25 wandeltochten met een totale lengte van 220 km zijn gemarkeerd en goed begaanbaar.

Over het landschapspark: nptara.rs/en

Servië algemeen: serbia.travel

Reisorganisatie Wild Serbia organiseert diverse buitensportactiviteiten en meerdaagse wandeltochten: wildserbia.com

Bij wijze van welkom worden de glaasjes rakiya ingeschonken. Beeld Theo Stielstra
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden