Onze gids deze wek Nana Mouskouri

‘Op zeker moment is het je tijd om te gaan, maar ik ben nog niet zo ver hoor’

Daar stapt Nana Mouskouri de taxi uit en de hotelfoyer binnen, aan de arm van haar onafscheidelijke metgezel, André Chapelle. De timing van de afspraak, in Parijs, op een steenworp van Trocadéro en Eiffeltoren, is delicaat: het is 1 oktober 2018, minder dan een uur geleden is bekend geworden dat Charles Aznavour is overleden.

Parijs, 1 oktober 2018. Zangeres Nana Mouskouri (1934). Beeld Els Zweerink

Ze kenden elkaar goed, Aznavour (1924) en Mouskouri (1934). Ze zongen duetten op plaat, podium en tv. In 2002 schonk hij haar nog een mooi liedje, On cueille la rose, dat Mouskouri op haar album Fille du Soleil zette. Even aftasten dus: weet ze het al? Moet ze het van ons horen? Hoe is ze eronder?

Ze weet het al. Je ziet de melancholie in haar ogen als ze ‘ach, die lieve Charles’ zegt, maar meteen daarna keert de vrolijkheid terug. Er kan gewoon gekwebbeld en gelachen geworden. Nana Mouskouri (over lieverds gesproken) houdt van beide.

‘Charles heeft een rijk, lang leven gehad,’ zegt ze. ‘Op zeker moment is het je tijd om te gaan. Dat geldt ook voor mij, maar ik ben nog niet zo ver hoor.’

Ze is 83. Als ze op 27 november het podium van het DeLaMar Theater in Amsterdam betreedt, zal ze 84 zijn. Gek idee: op de dag dat de grote Aznavour is gestorven, zitten we in zijn geboortestad Parijs te praten met een vrouw die (ook in Frankrijk) nóg meer platen verkocht dan hij.

Een exact aantal valt niet te geven, maar haar totaal wordt meestal geschat op 300 miljoen. Sinds haar debuutsingle uit 1957 bracht ze ruim 200 albums uit, nam ruim 1.500 liedjes op, gezongen in meer dan vijftien verschillende talen, tot het Mandarijn, het Welsh en het Nederlands aan toe.

De cijfers zijn niet hard en Engelstalige bladen die een ranglijst publiceren, zien haar nog weleens over het hoofd, maar waarschijnlijk is ze de bestverkochte vrouwelijke artiest uit de geschiedenis. En dat met één stemband. Ze heeft er maar één die goed functioneert: het verklaart de hoge, ijle stem die haar handelsmerk werd. Naast dat brilmontuur, natuurlijk.

Herinnert ze zich de Nederlandse liedjes uit haar kolossale oeuvre eigenlijk nog?

‘Ik kan niet alles zomaar opnoemen, maar ik heb Waarheen, waarvoor gezongen en Op de grote stille heide, in de jaren zeventig. En nog meer. Ik had decennialang een contract bij Philips/Fontana en kwam regelmatig in Eindhoven. Ik herinner me Jan Timmer, maar ook andere Nederlanders met wie ik te maken heb gehad.’

Zoals Ivo Niehe? ‘Ja, die ook. Hij spreekt mooi Frans.’

Nou! Maar vandaag kiezen we maar even voor Engels.

1. Zanger: Nat King Cole (1919-1965)

‘Als jong meisje, thuis bij mijn ouders, had ik al een voorliefde voor zachte, warme, ronde zangstemmen. Nat King Cole had er zo een: een stem om van te smelten. Bovendien houdt hij van hetzelfde palet aan muziekstijlen als ik: jazz, zachte pop, naast een wat minder bekende voorliefde voor rock ’n roll.

‘Ik heb veel Nat King Cole-repertoire gezongen en opgenomen, zoals Nature Boy, nog altijd een dierbaar liedje. Zijn werk ligt me. Tegelijkertijd ervaar ik zijn stem als jaloersmakend: zoals hij zong, kan ik niet zingen met mijn enkele stemband. Mijn stem zal altijd schriller zijn dan de zijne, met meer adem. Maar ik kan met zijn liedjes uit de voeten op mijn Nana-manier.’

THE HOLLYWOOD PALACE - Airdate: March 21, 1964. (Photo by ABC Photo Archives/ABC via Getty Images) HOST NAT KING COLE Beeld Getty

2. Zangeres: Ella Fitzgerald (1917-1996)

‘Toen ik jong was luisterde ik naar heel veel zangeressen. Vera Lynn, Billie Holiday, Edith Piaf en Mahalia Jackson, maar Ella Fitzgerald heeft de grootste rechtstreekse invloed op mijn zangstijl gehad.

‘Ella was niet alleen een geweldige zangeres, maar ook een geweldige muzikant. Dat klinkt logisch, maar is het niet: niet veel zangeressen hebben zo’n diep begrip van de muziek die ze helpen uitvoeren. Niemand plaatst de noten zo precies als zij en ze was misschien ook wel de beste scat singer ooit.

‘Toen ik in het midden van de jaren vijftig jazz begon te zingen in jazzclubs bestonden mijn optredens vooral uit Ella Fitzgerald-materiaal. Haar werk vertolken dwingt je tot precisie en discipline in de plaatsing van je noten. Van het bestuderen en uitvoeren van Ella’s muziek heb ik tot op de dag van vandaag profijt.’

ILLINOIS, UNITED STATES - 1958: Jazz singer Ella Fitzgerald performing at "Mr. Kelly's" nightclub with audience dimly visible in background. (Photo by Yale Joel/Life Magazine/The LIFE Picture Collection/Getty Images) Beeld The LIFE Picture Collection/Gett

3. Film: The Wizard Of Oz (Victor Fleming, 1939)

‘Ik ben opgegroeid in de bioscoop. Letterlijk. Mijn vader was filmoperateur, eerst in een klein theater in mijn geboorteplaats Chania, daarna in een openluchtbioscoop in Athene: hij zette de filmspoelen op het apparaat en startte de voorstelling. Mijn moeder werkte als ouvreuse: ze wees de mensen hun plaats in het theater.

‘In Athene stond ons huis letterlijk achter het filmdoek. Het podium vóór het doek was het eerste waarop ik zong.

‘De belangrijkste film van mijn jeugd was The Wizard Of Oz. Ik vereenzelvigde me sterk met Dorothy, gespeeld door Judy Garland: een dapper meisje dat de wijde wereld intrekt op zoek naar magie en onderweg vreemde figuren tegenkomt die ze helpt met het vinden van inzichten, compassie of moed. Wat een rolmodel. Welk jong kind wil nou niet Dorothy zijn?’

4. Boek: Amorgos (1943) van Nikos Gatsos

‘Ik was vroeger een verlegen meisje, opgegroeid in een land dat in een vrijwel permanente staat van chaos en hopeloosheid verkeerde: de Tweede Wereldoorlog, burgeroorlog, de ene economische implosie na de andere. We waren arm en als kind durfde ik nauwelijks te hopen op succes in welke vorm dan ook.

‘Dat Griekse minderwaardigheidscomplex, dat nationale verdriet, is lang deel van me gebleven, zelfs toen ik al was doorgebroken. Een gevoel van: reken nou maar nergens op.

‘Het lange gedicht Amorgos van Nikos Gatsos is erg belangrijk voor me geweest. Het boek leest als een rare, magische droom, maar gaat duidelijk over Griekenland. Over geloof in jezelf bij gebrek aan geloof in het land om je heen. Over het vinden van de waarheid in jezelf, wanneer je die in de buitenwereld niet vinden kunt. Over zelfvertrouwen en het blijven geloven in je dromen.

‘De lessen heb ik in mijn oren geknoopt: laat je zien, wees oprecht en geloof in jezelf. Ik ben er enorm trots op dat ik al vóór mijn grote doorbraak bevriend ben geraakt met Nikos Gatsos en dat ik vanaf 1959 veel van zijn gedichten en teksten heb mogen zingen, te beginnen met Kápou ipárchi i agápi mou, oftewel Somewhere My Love Exists. Nikos is in 1992 overleden.

‘Om de cirkel rond te maken: in 2016 mocht ik op de Griekse ambassade hier in Parijs de Nikos Gatsos-prijs overhandigen aan mijn dierbare vriend Charles Aznavour, voor zijn werk.’

Parijs, 1 oktober 2018. Zangeres Nana Mouskouri (1934). Beeld Els Zweerink

5. Producer: Quincy Jones

‘Toen ik rond 1960 jazz zong in Griekse jazzclubs werd ik benaderd door Quincy Jones, die me overhaalde om naar New York te komen en daar een jazzalbum met hem op te nemen. Dat werd The Girl From Greece Sings (1962).

‘Wat Nikos Gatsos me als mens leerde, leerde Quincy me als zangeres: geloof in jezelf, laat zien wie je bent en wees oprecht. In de studio zei hij steeds tegen me: goed gezongen Nana, heel mooi, maar nu doen we het nog eens en nu wil ik jóu erin horen. Hij was een magistraal jazzmuzikant en een even magistrale producer.

‘Ik ging in New York optreden en Quincy bleef hameren: wees jezelf, stap met open vizier dat podium op. Het moet ogen alsof je verdwaald bent en de verkeerde deur hebt geopend: alsof je toevallig op dat podium bent beland. Die verwondering moet je altijd bewaren, want alleen dan kun je je uiten op een manier die waarachtig is.

‘Dat heb ik dus geprobeerd, de voorbije zestig jaar. Toen ik Quincy Jones ontmoette, was ik al eind 20. Zingen kon ik al, een meisje was ik niet meer, maar mijn individuele signatuur ontwikkelde ik dankzij hem. Toen pas.’

6. Gedicht: The Prophet (1923) van Khalil Gibran 

‘Nog zo’n bijbel uit mijn jonge leven: de bundel The Prophet van de Libanese dichter Khalil Gibran. Het heeft de vorm van een bundel poëtische adviezen. Een profeet komt een groep jongeren tegen die hem vragen stellen over het leven. Hij antwoordt in gedichten over liefde, trouw, werk, verdriet en andere menselijke thema’s.

‘De bundel werd een enorm verkoopsucces onder jongeren. Het was hip om een exemplaar bij je te dragen en er levenswijsheden uit te halen.

‘In het bijzonder is me bijgebleven wat Gibran schrijft over werk. Werk is: je liefde zichtbaar maken. Ik las dat in de tijd dat ik in Athene in jazzclubs zong, maar ook nog aan het conservatorium studeerde. Daar vonden ze het maar niets dat ik jazz zong. Ik moest uit die clubs wegblijven en klassiek zingen.

‘Ik denk dat het in elk geval deels aan Gibran te danken is dat ik toen naar mijn hart geluisterd heb en heb gekozen voor de muziek die me dierbaar was. En toen ben ik van het conservatorium gestuurd.’

7. Plek: Akropolis, Athene

‘Ik woon er al heel lang niet meer, maar Athene blijft de stad van mijn hart. Als ik je een toeristisch advies moest geven, geef ik het meest afgezaagde: bezoek de Akropolis. Hoe cliché het als toeristenbestemming ook is, het is een erg mooie, magische berg.

‘Ik ben op Kreta geboren, maar we verhuisden naar Athene toen ik 3 was. Het is de stad van mijn jeugd. Onze openluchtbioscoop was aan de voet van de Akropolis: het was bijna letterlijk mijn uitzicht als ik wakker werd en het decor waartegen mijn kinderjaren zich afspeelden. We speelden bij de gevangenis van Socrates, in de grotten. Die zijn nu als toeristische attractie ingericht, maar toen nog niet. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er kunstschatten verstopt.

‘De Akropolis staat symbool voor veel: voor Griekenland, voor de geschiedenis, voor oude grootheid, voor wijsheden en verhalen waarmee elk Grieks kind opgroeit, maar voor mij staat de Akropolis ook op een persoonlijk niveau symbool voor thuis, mijn wortels en mijn jeugd.’

Beeld HH

8. Zangeres: Whitney Houston

‘Elke zangeres heeft haar eigen stem en haar eigen kwaliteiten. Er zijn er zo veel goed, maar als ik dan toch een favoriete zangeres moet noemen die jonger is dan ikzelf kies ik voor Whitney Houston. Zij was een categorie op zichzelf, een vrouw die de zangtechniek in de populaire muziek veranderd heeft.

‘Hoe succesvol en geliefd ze ook was, ze is toch ook miskend. Veel mensen zien haar als een pure krachtzangeres, maar ik vind haar juist zo goed omdat ze die krachtzang zoveel warmte en soul gaf. Kracht en warmte zijn lastig te combineren voor een zanger. Zij kon het.

‘Het is wrang: als me gevraagd wordt om een jonge zangeres te noemen die ik goed vind, noem ik altijd Whitney Houston en daarna Amy Winehouse, twee meiden die al zijn overleden en nog op een heel tragische manier ook. Dan realiseer ik me twee dingen: ten eerste dat ik al een tijdje bezig ben en ten tweede dat ik me gelukkig mag prijzen.’

Nana Mouskouri: Forever Young. Nema/Universal. Live: 27 november, DeLaMar Theater, Amsterdam.

1934 13 oktober als Ioánna Moúschouri geboren in Chania, Griekenland

1957 debuutsingle Fascination

1959 winnares Grieks Songfestival

1962 jazzalbum The Girl From Greece Sings met Quincy Jones

1963 Europese doorbraak met Weisse Rosen aus Athen

1963 Eurovisie Songfestival namens Luxemburg: À force de prier

1968 presentatrice Presenting Nana Mouskouri (BBC)

1981 wereldhit Je chante avec toi liberté (Song For Liberty)

1985 wereldhit Only Love (nummer één in Nederland)

1985 grootste Spaanstalige hit Con Todo El Alma

1993 ambassadeur en woordvoerder Unicef

1994 lid Europees Parlement namens Griekenland

2008 ‘Farewell Concert’ in Athene

2014 80 jaar, ‘Happy Birthday Tour’

2018 ‘Forever Young Tour’

Nana Mouskouri heeft huizen in Griekenland (‘mijn zomeradres’), Parijs (‘mijn werkadres’) en Génève (‘thuis’), waar ze het grootste deel van het jaar woont. André Chapelle is al zo’n veertig jaar de man aan haar zijde, al trouwden ze pas in 2003. Haar eerste huwelijk, met Yorgos Petsilas, duurde van 1961 tot 1975. Met hem kreeg ze haar twee kinderen: Nicolas (1968) en Hélène, ook wel Lénou (1970).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.