NieuwsConflict over munt

Zwierige koning op het ‘vrijheidsvijfje’ valt verkeerd bij ontwerpers

Voorzijde vrijheidsvijfje, 2020, ontwerp Marijke van Warmerdam.

De in lint afgebeelde koning op de nieuwe herdenkingsmunt lijkt op de beeltenis op de herdenkingsmunt uit 2013, vinden de ontwerpers van het oudere geldstuk. 

Op beide munten wordt het koningshoofd van opzij afgebeeld met behulp van een doorlopend wervelend lint. De een is een twee-eurostuk uit 2013 en is geslagen voor de viering van 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden. De ander is vijf euro waard en op 5 mei vers gemunt voor 75 jaar vrijheid. Feestelijke munten allebei, maar de ontwerpers van het oudere geldstuk zijn ongelukkig met gelijkenissen in het design.

Roosje Klap en Claudia Linders kregen eind april een mailtje van een muntverzamelaar, daags voor bij de Koninklijke Nederlandse Munt het eerste exemplaar van het ‘vrijheidsvijfje’ werd geslagen. ‘Die lijkt wel op die van jullie’, schreef de verzamelaar.

Klap en Linders waren eerst vooral verrast, wilden het laten passeren, maar schreven vrijdag 1 mei toch een mail aan het ministerie van Financiën, de opdrachtgever voor het slaan van muntgeld. Zij vinden dat de wijze waarop de koningskop met lint is getekend en uitgewerkt veel ontleent aan hun ontwerp. Dat leidde in het weekeinde tot druk overleg. Onbevredigend voor de vormgevers: ‘Geen sorry, geen we begrijpen jullie standpunt. Maar alleen juridische argumenten en dat ze het probleem niet zagen.’

Voorzijde munt 200 jaar Koninkrijk, 2013, ontwerp Roosje Klap en Claudia Linders.

Alle ontwerpen gaan langs de muntadviescommissie die veel kennis draagt van voorgaande ontwerptrajecten. Het ministerie laat weten dat in deze commissie ‘de vermeende gelijkenis met de eerdere munt niet ter sprake is geweest.’ Klap/Linders: ‘Het gaat ons niet om schadevergoeding. We vragen alleen of in zo’n uitgebreid proces dat voorafgaat aan elk ontwerp van een munt niemand heeft gezegd: ‘Hé, is dat niet al eerder gedaan?’’

Het ministerie zegt dat er op een herdenkingsmunt de beeltenis van het staatshoofd moet staan en daardoor dus vaker een zekere overeenkomstigheid ontstaat. Maar ‘wij zien geen schending van de persoonlijkheidsrechten op het ontwerp of een te grote gelijkenis tussen beide muntontwerpen.’

De vrijheidsmunt is gemaakt door kunstenaar Marijke van Warmerdam: ‘Ik zie ook veel verschillen tussen mijn ontwerp en dat van hen’, zegt Van Warmerdam. Zij wijst erop dat het lint of wimpel een regelmatig terugkerend motief in de kunst is en je als ontwerper de toepassing ervan niet kunt claimen.

Een opdracht voor het ontwerpen van muntgeld geldt in ontwerperskringen als zeer prestigieus. ‘Het is een uitdaging om op zo’n klein vlak iets krachtigs en herkenbaars te maken’, zegt Klap. ‘Wij hebben er indertijd enorm veel research in gestoken. Juist ook hoe het lint plooit en valt, met name daarin zie we overeenkomsten met de andere munt.’ De vondst om met het lint vanuit een portret van Willem Alexander een doorlopende lijn te trekken naar zijn zes voorgangers, is iets waar ze trots op zijn. ‘Eigenlijk is het lint ook een bloedlijn.’

Van Warmerdam vindt haar benadering totaal anders. Zij heeft het portret niet gebruikt om letterlijk het thema uit te werken. ‘Ik heb een open portret van de koning in de vorm van een wimpel getekend, dat geeft het zwierigheid en iets feestelijks, wat hoort bij vrijheid. Terwijl de andere munt draait om de lijn van opeenvolgende staatshoofden. Ik zocht naar een eenheid in typografie en beeld tussen de twee zijden van de munt, wat zorgt voor ruimte, juist die ruimte heeft voor mij met vrijheid te maken

Klap en Linders zeggen dat hun kritiek zich niet richt op Van Warmerdam. ‘We vragen erkenning voor het feit dat de muntadviescommissie niet goed heeft opgelet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden