Reportage

Zwerfvuil: hoe de ‘afvallers’ het buitenleven opschonen

Soms gaat het nuttige gepaard met het aangename, zoals bij vrijwillig afval rapen. Je maakt een mooie wandeling én je doet iets voor het milieu. De Volkskrant sprak drie mensen die er hun hobby van hebben gemaakt.

null Beeld  Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

‘Plastic Avenger’ staat in de Instagram-biografie van de 51-jarige Dirk Groot uit Purmerend. ‘Vijanden: afval en plastic soep. Superkracht: kan een stuk afval in minder dan een seconde oppakken. Favoriete wapen: data.’ Op zijn pagina staan meer dan 1.900 foto’s van zwerfafval. Groot, online beter bekend als de Zwerfinator, is een fanatiekeling in de strijd tegen rondslingerend vuil. En hij is niet de enige.

Organisaties en gemeenten zagen het afgelopen jaar een groei van het aantal vrijwillige afvalrapers. Stichting Nederland Schoon, een landelijke organisatie die zich richt op het bestrijden van zwerfafval, telde in 2020 maar liefst vierhonderd meer particuliere opruimacties dan in 2019, een toename van 16 procent.

Ook Groningen Schoon Dankzij Mij, een opruiminitiatief van de gemeente Groningen, zag de animo voor het opruimen van zwerfafval stijgen. Het aantal aanvragen naar afvalgrijpers en -ringen steeg daar in het afgelopen jaar met zo’n negenhonderd aanvragen, meer dan een verdubbeling ten opzichte van 2019.

Ploggen

Op Instagram zie je de populariteit van het rapen van zwerfafval terug in het gebruik van hashtags als #zwerfafval (15 duizend berichten) en #litterpicking (60 duizend berichten) bij foto’s van verzameld afval. Ook samentrekkingen als #zwerfie (29 duizend selfies tijdens het rapen) en #plogging (171 duizend berichten) zijn populair. Ploggen is een porte-manteau van de Zweedse woorden ‘plocka upp’ (oprapen) en ‘jogga’ (joggen) en verwijst naar precies dat: rapen tijdens het hardlopen.

Organisaties als Nederland Schoon stimuleren ook het gebruik van apps tijdens het opruimen. Jaap de Boer ontwikkelde Helemaal Groen voor ‘iedereen die gewoon even zin heeft om schoon te maken’. De gratis app houdt routes bij en laat op een kaart zien waar mensen hebben schoongemaakt. Aan de hand van kleuren zie je hoe lang geleden er rommel is geraapt. Zo houdt een groene route in dat er de afgelopen maand nog is schoongemaakt, bruin betekent dat dat langer dan 90 dagen geleden is. Het aantal downloads steeg van zeshonderd op 1 januari 2020 naar vijfduizend begin april dit jaar.

Voor de echte fanatiekelingen is er Litterati. Tijdens het rapen kun je foto’s van het afval uploaden naar de internationaal georiënteerde app. Die foto’s kunnen ze ook taggen, op basis van de locatie en het soort afval. Zo kun je aangeven of het om blik, plastic, papier of ander materiaal gaat. Indien zichtbaar, kunnen vrijwilligers ook de producent van het afval registreren. Met deze informatie kunnen organisaties die zich richten op het bestrijden van zwerfafval gericht aan de slag. Maar wie zijn de vrijwillige afvalrapers eigenlijk en wat beweegt hen?

Dirk Groot Beeld
Dirk Groot

Dirk Groot (51)

Doet onderzoek naar zwerfafval voor gemeenten en bedrijven. Op zijn Instagramaccount (@Zwerfinator, 1.801 volgers) plaatst hij foto’s van verzameld afval, bijzondere vondsten en informatie over projecten voor het bestrijden van zwerfafval.

‘Het is deze maand precies zeven jaar geleden dat ik begon met afval rapen. Mijn ergernis over rondslingerend afval begon eerder, na de geboorte van mijn zoon. Ik ging toen vaker wandelen, waardoor het afval me steeds meer opviel. Ik mopperde er vooral over op Facebook. Veel mensen mopperden met me mee, maar af en toe kreeg ik de vraag waarom ik dan niet zelf niet ging opruimen. Ja dag, dacht ik eerst, ik ga toch niet andermans troep opruimen? Maar uiteindelijk ben ik er toch maar eens mee begonnen.

‘Eerst deed ik het een keer in de week twee uurtjes, maar dat werden er steeds meer. Ik voelde me prettiger door dat afval rapen, het maakte mijn hoofd leeg. Zeker in het begin was dat een belangrijke drijfveer. Volgens mijn vrouw werd ik een prettiger mens, omdat ik veranderde van een mopperaar in een doener.

‘Het opruimen zelf is hartstikke leuk en aardig, maar het helpt natuurlijk niet echt tegen het probleem. Na een week ligt er weer precies hetzelfde. Daarom ben ik vier jaar geleden begonnen met data verzamelen. Om wat voor soort afval gaat het? Waar ligt het? Van welk merk is het? Die informatie is voor gemeenten handig om het probleem gericht aan te pakken. Zo weten ze bijvoorbeeld waar ze meer prullenbakken kunnen neerzetten. Ik word nu door verschillende gemeenten en bedrijven ingehuurd voor dataverzameling, en daarnaast geef ik voorlichting op scholen over het ontstaan en bestrijden van zwerfafval. Zo heb ik van de hobby ook mijn werk gemaakt.’

Bas van Gangelen (45) is logopedist, woont in Groningen en doet in zijn vrije tijd aan ploggen. Met zijn Instagramaccount @afvalbas (1036 volgens) deelt hij foto’s van zijn uitgestalde, gesorteerde afval en figuren van blikjes.

Bas van Gangelen Beeld Patrick van der Weerd
Bas van GangelenBeeld Patrick van der Weerd

‘Ik loop al zo’n tien jaar hard, maar vanaf afgelopen augustus ben ik gaan ploggen. Dan ren ik met een vuilniszak in mijn hand en handschoenen aan, en stop ik regelmatig om afval op te rapen. Bij thuiskomst zit de vuilniszak altijd vol.

‘Als je een serieuze hardlooptijd wil neerzetten, moet je er niet aan beginnen. Ik ren twee per week een rondje van zo’n tien kilometer, maar als ik zou willen, zou ik dat dagelijks kunnen doen en met een volle vuilniszak thuiskomen. Er ligt genoeg.

‘Bij thuiskomst stal ik het afval uit en maak ik er foto’s van, om zo het zwerfafval-probleem meer zichtbaar te maken. Een bevriend fotograaf, Patrick van der Weerd, vergezelt mij zo nu en dan tijdens mijn rondes. De foto’s die hij van mij maakt deel ik ook op @afvalbas. In eerste instantie deelde ik die foto’s alleen op Strava, een hardloopapp, maar op aandringen van mijn vrouw en dochter ben ik ook een Instagramaccount begonnen. Daardoor kwam ik erachter dat er wereldwijd nog veel meer mensen meer bezig zijn met afval rapen, dat werkt motiverend. En ik merk dat ik ook anderen kan inspireren om dingen op te ruimen.

‘Naast blikjes en plastic vind ik heel veel mondkapjes. Laatst had ik na 80 minuten 49 mondkapjes verzameld. Die leg ik voor het maken van de foto’s vaak achteraan. Ze zijn namelijk niet mooi, maar ze horen er wel bij. De blikjes zijn het mooist, daar maak ik voor de foto soms ook figuren van, zoals Pac-Man.

‘Een enkele keer kan ik me boos maken tijdens het afval rapen, maar daar moet je je toch overheen zetten, want het heeft geen zin. Uiteindelijk heb ik op meerdere manieren voordeel van ploggen. Het is gezond voor jezelf, je doet iets goeds voor de natuur en je ziet meteen resultaat.’

Marlies Feijen (56) woont in Huissen, werkt op de afdeling Juridische Zaken van een gemeente en raapt in haar vrije tijd afval op. Via haar Instagramaccount @zwerfvuilverwondering (89 volgers) deelt ze foto’s van afval waar ze zich over verwondert.

Marlies Feijen Beeld
Marlies Feijen

‘Sinds de aanvang van corona raap ik afval in vrijwilligersverband, bij de zwerfafval brigade Huissen. Daarvoor ruimde ik al wel vaak rommel op als ik ging wandelen, maar in februari vorig jaar zag ik mensen in gele hesjes lopen met zo’n grijper. Dat is toch leuker! In je eentje heb je sneller het idee dat je andermans rotzooi opruimt, en in een groepje krijg je ook veel meer leuke reacties.

‘Ik heb er zelf ook iets aan: het biedt me rust en ik ben vaak aan het filosoferen over hoe het afval daar terecht gekomen is. Als iemand een bonnetje van een Rolex weggooit, vraag ik me af welk verhaal daarachter schuilgaat. En misschien vind ik ooit wel iets heel bijzonders, een mooi sieraad of zo.

‘Het leuke is ook dat je soms grappige dingen vindt. Ik vind het leuk om de dingen die ik vind, te delen. Zo vond ik laatst een plastic vormpje van een walvis en dan zeg ik: kijk, er is een walvis in Huissen aangespoeld. Natuurlijk is het leuk als mensen daarop reageren. Mensen die dit doen, volgen elkaar ook weer allemaal op Instagram. Nu ik er zo over praat, denk ik eigenlijk: ik ga vandaag op tijd naar huis, dan kan ik nog afvalrapen. Ik word er heel enthousiast van, ik vind het leuk om naar spullen te speuren.

‘Ik besteed zeker drie uur per week aan het afval rapen. Het werkt verslavend, als je eenmaal bent begonnen kun je amper stoppen. Doordat je steeds aan het speuren bent, ga je anders naar je omgeving kijken. Ik kan nu bijna geen wandeling meer maken zonder een vuilniszak mee te nemen.’

Landelijke Opschoondag

Jaarlijks organiseert Nederland Schoon een Landelijke Opschoondag. Dit jaar gingen ruim 30 duizend deelnemers op 20 maart op pad om een stukje van Nederland schoon te maken. Er werden in totaal 87.794 stuks afval geregistreerd. Sigarettenfilters vormden het grootste deel van het afval, gevolgd door blikjes en snoep- of koekwikkels. Red Bull, McDonald’s en Heineken waren de drie meest gevonden merken. En, niet geheel verrassend: 2,1 procent van het afval bestond uit mondkapjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden