Zwemwater in de kunsten. Sommige kunstenaars blijven liever op het droge

Omdat in de zomer de onbedwingbare behoefte ontstaat het water in te gaan, van pierenbad tot diepzee, peilt de Volkskrant het zwemwater in de kunsten. Aflevering 4: Niet zwemmen.

Foto HH

Wat ik wil schrijven over zwemmen is: doe het niet. Je wordt nat, je moet rare kleren aan (en je gewone kleren moeten uit). Het water is te koud en nee, het is niet heerlijk 'als je er eenmaal door bent'. Rare beestjes happen naar je tenen, de viezigheid sliert rond je schouders. Achteraf ruik je naar chloor en pis of naar vis. De tegels rond het zwembad zijn te glad, de geluiden schel. Je kunt opnieuw beginnen je in te smeren met zonnebrand en o ja, er zit een wesp op je ijsje.

Ik heb een moeizame relatie met zwemmen. En dat terwijl mijn ouders zo hun best deden. Ik dobberde al piepjong in het zwembad om het te leren. Dat leverde weinig zinnige bewegingen op, wel veel nachtmerries. Afzwemmen (mijn A) nam ik letterlijk: het zwemmen was af, ik was er klaar mee. Sinds ik niet meer naar het zwembad hoef - ik kan de opluchting nog voelen - mijd ik het.

Zwemwater is mooi om naar te kijken, dat geef ik toe. Het is blauw, het glinstert. Kunstenaars dwepen ermee, en terecht. David Hockney kreeg er geen genoeg van, dat gekronkel van de golven, de blote billen van de zwemmers. Hij heeft zelfs een zwembad beschilderd in Hollywood, dat nu op de bodem precies diezelfde kronkels heeft als op Hockneys schilderijen. Maar schoonheid bedriegt. Kijkend naar die schilderijen ruik je het chloor niet. Zo verzadigd als op een schilderij zijn kleuren in werkelijkheid niet. En je kunt erin verdrinken, in dat water.

Gelukkig zijn er kunstenaars die het wel hebben begrepen. Die inzien dat we beter op het droge kunnen blijven.

Tropicana

Misschien laat een zwembad zijn ware aard pas zien als je het water laat weglopen en een paar jaar wacht. Op de foto's van Frank Hanswijk (de serie heet Tropicana Revisited) is te zien hoe zwemparadijs Tropicana in Rotterdam er tweeënhalf jaar na sluiting uitziet. Een treurige bende, niks tropisch aan. In 2015 werd een crowdfundingactie gestart om het zwembad te heropenen - tevergeefs.

Foto uit de serie Tropicana Revisited. Foto Frank Hanswijk

Witte zwembroek

De figuren op de schilderijen van de Schotse schilder Peter Doig zien er altijd misplaatst uit. Zo ook deze persoon, die een stap verwijderd is van een zwart gat. Misschien hoopt hij dat zijn nieuwe witte zwembroek in de schaduw minder opvalt. Wie voelt zich niet bekeken en misplaatst in badkleding? Te water gaan lijkt vaak de beste oplossing. Maar daar zal dit broekje even doorschijnend worden als die spookachtige benen die uit het zwembad steken. Toch maar dat zwarte gat in duiken dus.

Foto Michael Werner Gallery

Verzamelaar te water

Het Deens-Noorse duo Elmgreen & Dragset maakte in 2009 een grimmige installatie. Op de Biënnale van Venetië presenteerden de kunstenaars een zwembad waarin een man op zijn buik dreef. Morsdood natuurlijk. Het leverde vreemde foto's op, van bezoekers bijvoorbeeld die achteloos naast het kunstwerk staan. Death of a Collector heet de installatie, maar deze dood lijkt mensen koud te laten. Misschien komt dat ook doordat de verzamelaar in zijn eigen weelde is verzopen: hij is deel geworden van een kunstwerk. De bezoekers bleven keurig op de kant.

Foto HH

Blauwe fee

De Italiaanse kunstenaar Maurizio Cattelan is zelf geen zwembadmijder. Er zijn genoeg foto's te vinden waarop hij poseert in een zwembad. Toch maakte hij de naargeestige sculptuur Daddy Daddy. Ik troost me met de gedachte dat Pinokkio niet écht dood is, maar alleen dood lijkt, net als in de Disneyfilm. De blauwe fee kan elk moment verschijnen. En Pinokkio is natuurlijk maar van hout, of, in Cattelans geval, van metaal, kunsthars en verf.

Foto Solomon R. Guggenheim Museum, New York Anonymous gift, 2012

Freek Vonk

Bij het zwemwater van schilder Simon Schrikker hoeft geen bordje 'niet zwemmen'. Hier zou zelfs Freek Vonk voor terugdeinzen. En alsof het beeld niet afschrikwekkend genoeg is, gaf de schilder dit tafereel de titel Death Pool.

Foto Unruly Gllery

Milliliters urine

Vorig jaar stond in deze krant dat zwemmers gemiddeld '30 tot 80 milliliter urine' in een zwembad achterlaten (dus elf zwemmers is minstens een blikje vol). Best een vies idee. Maar ook buiten het zwembad is het water niet fris. De Taiwanese kunststudenten Hung I-chen, Guo Yi-hui en Cheng Yu-ti wilden dat laten zien met hun Polluted Water Popsicles. Op honderd locaties in Taiwan verzamelden ze water om hun kunstige ijsjes te maken. Voortaan zwemmen met je mond dicht dus.

Het andere uiterste

Het grote doek A Bigger Splash van David Hockney is een viering van mooi weer en zorgeloos gespetter. Een schilderij om in te springen. De Brit maakte het in Californië, waar hij jaren woonde: 'Het klimaat is zonnig en de mensen zijn niet zo gespannen.' Bijna een half miljoen bezoekers zagen dit voorjaar Hockneys retrospectief in Tate Britain in Londen (getiteld A Bigger Splash). De tentoonstelling is nog te zien tot 23/10 in Centre Pompidou, Parijs.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.