Zwemmen in een kleine vijver

Niet geheel origineel, maar bij vlagen wel humoristisch is deze Vlaamse roman over de machinaties in de uitgeverswereld.

Beeld Reuters

'Boeken van lelijke auteurs verkopen slechter dan die van slechte auteurs.' Deze en andere uitdagende opmerkingen zijn terug te vinden in Voet bij stuk van Joseph Pearce (1951). Ik durf het bijna niet te stellen maar hoe moeten we in dit geval begrijpen dat het auteursportret van Pearce niet langer de kaft siert?

De Vlaming debuteerde met het autobiografische Land van belofte (1999). Daarmee verwierf hij internationale faam. Een reeks andere titels volgde, waaronder Koloniale waren (2001) en Suikertantes (2012), eveneens met autobiografische inslag. Mét fotootje op de achterflap.

Satire

Voet bij stuk is anders. Dit keer hebben we te maken met satire. Pearce, inmiddels gepokt en gemazeld als auteur, columnist en recensent voor onder meer De Morgen, richt de aandacht in zijn jongste roman op de veranderende cultuur binnen het literaire bedrijf.

We volgen de verwikkelingen rond uitgeverij Opperman & Winterberg. Verteller is Emma Kranenburg, secretaresse en vertrouwelinge van de grote uitgever Otto Bakker. Wanneer Otto tijdens een potje tennis ineenzakt en kort daarna overlijdt, wordt er een nieuwe directeur gevonden in de persoon van Barbara van Halen. Niet moeilijk te bedenken wat iemand met zo'n achternaam komt doen. Van Halen, afkomstig uit het bedrijfsleven, voelt nauwelijks verbondenheid met de literatuur. 'Van te veel tekst val ik slaap', zegt ze, 'of ik word ongeduldig'. In Emma denkt zij een medestander te zien, maar daarin vergist ze zich.

Stand-in

Emma, spil van de uitgeverij, krijgt via de post het manuscript in handen van ene Boudewijn Bogaard. Ze leest het en is ervan overtuigd dat het een meesterwerk betreft. Ruim duizend pagina's omvat Bogaards 'symfonie van bedwelmende geuren', dit 'epos als een kudde wilde hengsten'. Als ze contact zoekt, blijkt dat de auteur, die onlangs zijn 100ste verjaardag vierde, is overleden. Na overleg met Barbara komt ze al snel tot een oplossing: een stand-in. Een aantrekkelijke, fotogenieke en spannende plaatsvervanger.

Leuk, maar werd het idee van Pearce jaren terug niet al ingehaald door de werkelijkheid? In 2007 verscheen van Ernest van der Kwast de roman Stand-in onder het pseudoniem van de (bestaande) acteur Sieger Sloot. Een jaar lang speelde die in interviews voor auteur, en schreef: 'zonder publiciteit verkopen boeken niet' en 'tegenwoordig is de boekhandel niets anders dan een bestsellerverkooppunt'. Kennelijk stak het cynisme in Holland eerder de kop op dan in Vlaanderen.

De stand-in uit Voet bij stuk heet Stein Sterk. Maar anders dan acteur Sloot houdt het personage Stein vast aan het spel. Hij ontwikkelt sterallures en wordt een plaag voor de uitgeverij. Redacteuren voelen zich niet langer senang bij Opperman & Winterberg. En auteurs worden verwaarloosd, waarop ze in opstand komen.

Verdachtmakingen

Zo'n beetje alle (vermeende) machinaties die zich in het boekenvak voordoen, worden door Pearce beschreven. Daarbij maakt hij geen onderscheid tussen aangelegenheden die zich werkelijk voordoen en zaken die volstrekt onwaarachtig zijn. Zo zouden juryleden van grote literaire prijzen worden bewerkt of omgekocht. Ook wanneer het over recensenten gaat, kom je vertrouwde verdachtmakingen tegen. Voet bij stuk verschilt daarin niet van Geerten Meijsings De grachtengordel (1992).

Wel nieuw is de bekommernis om de uitgeverijen, en of die al dan niet in staat zijn de snelle veranderingen op de lezersmarkt bij te houden. 'Onze vijver is klein', zegt Barbara, 'en er zwemmen enkel vraatzuchtige mensenhaaien in rond.' Ze meent dat veel uitgeverijen te laat zijn met vernieuwen. Gevolg is dat fusies noodzakelijk zijn.

Bij vlagen is het alsof je in een lachspiegel kijkt, in deze satire die verder zo gemoedelijk is dat je de noodklok haast niet meer hoort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden