postuum Bibi Andersson

Zweedse actrice Bibi Andersson (1935-2019) werd bekend in 13 films van Ingmar Bergman

De Zweedse actrice Bibi Andersson is op 83-jarige leeftijd overleden. Zij werd vooral bekend door haar rollen in dertien films van regisseur Ingmar Bergman. Aanvankelijk in ‘schoolmeisjesrollen’, later als emotioneel zwaargewicht.

De Zweedse actrice Berit Elisabeth 'Bibi' Andersson. Beeld ANP Kippa

‘Schoolmeisjesrollen’, zo omschreef de zondag op 83-jarige leeftijd overleden Zweedse actrice Bibi Andersson ooit zuinigjes het gros van haar rollen in de vroege films van Ingmar Bergman. De reus onder de Europese regisseurs benutte haar van het doek spattende frisheid, onschuld en vitaliteit, bijvoorbeeld met Anderssons dubbelrol als lifter en jeugdliefde in het sprankelend-surrealistische Wilde aardbeien (1957). Maar de meer dramatische personages schoof de regisseur vaak door naar die andere fabuleuze Scandinavische actrices uit zijn vaste troep: Harriet Andersson, Ingrid Thulin, en later Liv Ullmann. Dat Bibi Andersson even subliem een hele reeks emoties en zwaardere gemoedstoestanden kon verbeelden in één rol, werd duidelijk in het diepzinnige meesterwerk Persona (1966). Daarin krijgt ze als verpleegster Alma de zorg over de getraumatiseerde, zwijgende actrice (Liv Ullmann). 

Die film, waarin Bergman zijn fascinatie voor de close-up en het menselijke gezicht fraaier dan ooit vierde, was een triomf voor Andersson. Zij droeg de film, kreeg nu eens de voornaamste dialoog en blonk uit. Er waren de grote acteursprijzen plus aanbiedingen uit Hollywood. Tegelijk markeerde Persona ook een verwijdering van Bergman, die liefdesrelaties onderhield met veel van zijn actrices; de regisseur ging (vooral) door met Liv Ullmann, in werk en privé.

Berit Elisabeth Andersson, in 1935 geboren op het stadseiland Kungsholmen te Stockholm, was pas een jaar of vijftien oud toen de Zweedse regisseur haar ontdekte. Bergman, die begin jaren vijftig wat bijkluste tijdens een staking van de Zweedse filmindustrie, regisseerde haar als blonde prinses in een Bris-zeepcommercial. Weer een paar jaar later verruilde Andersson de Koninklijke toneelacademie voor een plekje in Bergmans toneelgezelschap; het vermaarde Malmö Stadstheater. Haar eerste filmrolletje betrof een minioptreden in Bergmans internationale doorbraak Glimlach van een zomernacht (1955). Uiteindelijk speelde ze in dertien van zijn films, waaronder grote klassiekers als Het zevende zegel (1957) en Scènes uit een huwelijk (1971).

Hollywood

Helemaal voet aan de grond in Hollywood kreeg Andersson niet. Ze was een poosje veelgevraagd, werkte met voorname regisseurs als John Huston en Robert Altman, voor het spionagedrama The Kremlin Letter (1970) en de post-apocalyptische sciencefiction film Quintet (1979). Grote successen bleven uit.

Bibi Andersson in 1981 in Parijs. Beeld AFP

In Europa speelde ze een hoofdrol in de Engelstalige verfilming van Twee vrouwen (1979), de door George Sluizer verfilmde roman van Harry Mulisch. In zijn memoires vertelde de Nederlandse filmmaker dat Andersson vanaf de set met Bergman belde toen ze met de rol worstelde: hoe moest ze een niet-lesbische vrouw spelen, die een relatie krijgt met een vrouw? Doe het zoals in Persona, zou de Zweedse cineast hebben geadviseerd.

Andersson was actief als actrice tot ze in 2009 getroffen werd door een beroerte, nadien verbleef ze in een verzorgingstehuis. Ze huwde driemaal, en kreeg een dochter met de in 2017 overleden Zweedse regisseur Kjell Grede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.