'Zwarte Piet is niet meer van deze tijd'

Of de traditionele Nederlander het nu leuk vindt of niet: de ouderwetse Zwarte Piet past niet meer in deze tijd, betoogt Robert Vuijsje. Hij schreef het kinderboek Alleen maar stoute kinderen.

Illustratie uit het boek Alleen maar Stoute Kinderen van Robert Vuijsje.Beeld Heleen Brulot

Zes jaar geleden verscheen mijn debuutroman, over een Jood die eruit zag als een Marokkaan, met een voorkeur voor grote zwarte vrouwen uit een andere sociale klasse dan hij zelf. Ook ging het, onder veel meer, over kelderboxseks in groepsverband, over het verschil tussen een witte en een zwarte bil en over joden, Surinamers en Marokkanen die tegen elkaar opbieden: wie wordt het meest gediscrimineerd? Ik vind dat grappig. In sommige gevallen is tragisch misschien een beter woord dan grappig. Ik vond dat ik hierover moest schrijven.

Een jaar geleden. Bij ons thuis wordt denk ik meer gesproken over de oorlogsgeschiedenis van mijn familie dan over de slavernij van de Surinaamse voorouders van mijn vrouw. Ze is niet zo van het gediscrimineerd worden en de hele dag praten over de slavernij. Tot mijn vrouw en ik voor het eerst praatten over Zwarte Piet, had ik me nooit zo verdiept in de kwestie met de knecht van Sinterklaas. Ze vertelde hoe ze het feest beleefde als kind. Dat het ongemakkelijk voelde en pijnlijk en verwarrend. Zwarte Piet was geschminkt in dezelfde kleur als Lynn, betekende het dat haar witte klasgenoten haar ook als hun knecht zouden zien? Ik vroeg het aan meer zwarte vrienden, ze zeiden allemaal hetzelfde.

In de Volkskrant schreef ik een jaar geleden een stuk over wat ik toen besefte: ik was altijd uitgegaan van mijn eigen beleving van het kinderfeest. Pas op dat moment realiseerde ik me dat de beleving van witte Nederlanders over de zwarte karikatuur in dit nationale volksfeest niet relevant is. Ik besloot het eerste Nederlandse kinderboek te schrijven waarin Piet niet meer zwart is. Een paar dagen na het stuk in de krant stond ik op het schoolplein van mijn kinderen. Een, tot dat moment, bevriende vader riep me toe: 'Verpester van een kinderfeest! Hoe durf je hier nog te komen?'

Kokosproducten

Een jaar later. Het kinderboek ligt deze week in de winkel. En een paar weken geleden had ik een WhatsApp-conversatie met mijn beste vriendin, een blonde Hollandse vrouw. Ze ging naar de borrel van een zwarte kennis en vroeg aan mij of die het racistisch zou opvatten als ze haar een Bodyshop-pakketje cadeau deed met kokosproducten. 'Of ben ik intussen paranoia geworden?' schreef mijn vriendin.

Ik bevestigde dat ze para was.

'Allemaal dankzij jou en consorten,' antwoordde ze. 'Twee jaar geleden had ik me dit niet afgevraagd. Nu ben ik voortdurend een racist als ik niet oppas.'

In Alleen maar stoute kinderen willen Sammie en Daantje (twee stoute jongetjes) zich verkleden als Piet.Beeld Heleen Brulot

Gekkies

Mijn eerste boek was politiek incorrect en racistisch tegen zwarte Nederlanders. En door mijn nieuwe kinderboek blijk ik ineens deel uit te maken van een groep politiek correcte gekkies die het hele land willen onderwerpen aan hun doorgeslagen cultuurwetten. Terwijl beide boeken volgens mij voortkomen uit dezelfde manier van denken. Ben ik nu gek of zijn al die anderen het?

Mijn vader is zijn hele leven lid geweest van de PvdA. Ik zou hem omschrijven als politiek correcter dan ik ben. Hij vindt dat de traditie van Zwarte Piet moet worden behouden en ik niet. In de jaren zestig werden gezinnen verdeeld door de seksuele revolutie, in 2014 door Zwarte Piet. Mijn stelling luidt: Zwarte Piet gaat niet over politieke correctheid, het gaat over progressief versus behoudend. Wie Zwarte Piet wil behouden, probeert zich vast te klampen aan de tradities van een land dat niet meer bestaat. Een land dat ook nooit meer zo zal worden als vroeger.

Een voorbeeld. Zeven jaar geleden vierden we de eerste verjaardag van mijn oudste zoon. Het was voordat ik als bestsellerauteur verhuisde naar de patserige stadsvilla waar ik nu woon, en die ik inmiddels eigenlijk niet meer kan betalen. We woonden nog wat bescheidener. De moeder van mijn oudste zoon is Braziliaans. De helft van de visite kwam uit haar geboorteland. Overal liepen schreeuwende kinderen rond, het was duidelijk dat zich te veel mensen bevonden in een te klein huis. De vrouw van mijn beste vriend, allebei Hollanders, bekeek het oorverdovende slagveld en zei verbaasd: 'Onze zoon is hier het enige witte kind.' Ik keek om me heen en zag Brazilianen, nog meer Brazilianen, wat half-Turkse kinderen en verschillende soorten Surinamers. Het is niet dat ik zo wil zeggen: kijk mij eens met mijn gemengde kinderpartijtjes. Dit was de samenstelling die zich toevallig op dat moment in ons te kleine huis had verzameld. Ik begrijp dat veel autochtone Hollanders dit zelfde gevoel hebben wanneer ze in hun te drukke stad om zich heen kijken. Maar dit is hoe Nederland in 2014 eruitziet.

Schrijver Robert Vuijsje en zijn vriendin Lynn Spier bij het Boekenbal in 2013.Beeld anp

Club

Sinds mijn coming-out als Zwarte Piet-activist hoor ik bij de club. Het is geen echte club. Meer denkbeeldig. Of zoals sommige leden van de club zouden zeggen: spiritueel. Wanneer we elkaar tegenkomen voelen we direct: wij begrijpen hoe het zit, hoe is het mogelijk dat de rest van het land het niet ziet? Over lang niet alles ben ik het eens met alle leden, maar wel over Zwarte Piet en waar zijn controverse voor staat. We doen vaststellingen als: gelijk hebben is niet hetzelfde als gelijk krijgen. En we kijken met verwondering naar de media. Sommige leden van de club zouden zeggen: naar de beeldvorming.

Nog een voorbeeld. Op 20 september schreef Martin Sommer, politiek commentator van de Volkskrant, een stuk met de titel 'Alle dagen racisme'. Voor eens en voor altijd werd uitgelegd waarom Zwarte Piet niet racistisch is en Nederland als land ook niet. In de laatste alinea werd de mokerslag uitgedeeld: 'Trendwatcher Adjiedj Bakas, zelf gekleurd en naar eigen zeggen nog nooit voor Zwarte Piet uitgemaakt, meent dat het aantal zebrahuwelijken nog hoger is, namelijk een op drie.'

De redenering luidde: volgens de laatste CBS-cijfers trouwt bijna een kwart van de allochtonen met een autochtoon, dus Nederland kan niet racistisch zijn.

De leden van de club denken dan: allochtoon worden door het CBS dan ook Belgen of Duitsers meegerekend? En waarom zou een autochtone man die getrouwd is met een Antilliaanse vrouw niet een hekel aan Marokkanen kunnen hebben? Ook denken de clubleden: Adjiedj Bakas die gekleurd is maar nog nooit uitgemaakt voor Zwarte Piet? Is de politiek commentator van de Volkskrant er niet van op de hoogte dat Bakas een hindoestaan is, en dat dat iets anders is dan een creool? Dat hindoestanen niet per se vrienden hoeven te zijn van creolen? Waarom wordt vermeld dat Bakas nooit voor Zwarte Piet is uitgemaakt? Het is even relevant als de vermelding dat Marco Borsato, ook een allochtoon, nooit voor Zwarte Piet is uitgemaakt.

Bekende Nederlander

Voor dezelfde Volkskrant interview ik elke week een beroemde Nederlander over afkomst. Het zijn succesvolle mensen, geen boze hangjongeren die op een pleintje staan te schreeuwen dat ze worden buitengesloten. Of het nu de eigenaar is van Corendon die vertelt hoe hij bij Fokker werd ontslagen met geen andere reden dan zijn Turkse naam (Atilay Uslu) of de zangeres die te horen kreeg dat ze te donker was voor het achtergrondkoor van een van de populairste artiesten van Nederland (Berget Lewis) allemaal zeggen ze: racisme is in Nederland een gegeven, het is de vraag hoe je ermee omgaat.

Of het nu een voormalig nieuwslezeres is van het NOS Journaal die oproept tot een betere afspiegeling van de samenleving op de televisie (Noraly Beyer) of een oud-voetballer van het Nederlands elftal die uitlegt dat jeugdtrainers zich moeten verdiepen in Marokkaanse spelers omdat zij de toekomst zijn van ons voetbal, aangezien verder niemand meer op straat voetbalt (Bryan Roy) allemaal weten ze: dit is de nieuwe samenstelling van Nederland, we hebben geen andere keuze dan er samen uit te komen. Wat voor het ene deel van Nederland een vanzelfsprekendheid is, bestaat in het geheel niet voor het andere deel van Nederland. De kern van de Zwarte Pietendiscussie: omdat het hele probleem niet bestaat in het hoofd van de meeste Hollanders, leidt het tot frictie wanneer ze erop worden gewezen.

In het huis van Daantje pakken ze verschillende kleuren verf om zich te schminken. Ze smeren de verf niet alleen op hun gezicht, maar ook op de rest van het huis.Beeld Heleen Brulot

De Nederlander

Tijdens zijn verkiezingscampagne van 1992 gebruikte Bill Clinton de slogan: 'It's the economy, stupid'. Als variant daarop zou ik willen stellen: Dit is de Nederlander, dommerd. De Zwarte Piet-traditie stamt uit een tijd waarin de Nederlander niet was wie hij nu is . Of de traditionele Nederlander het nu leuk vindt of niet: de ouderwetse Zwarte Piet past niet meer in deze tijd. Dat is geen politiek correcte aanstellerij en het betekent niet dat ze het land van ons afpakken. Blanke Nederlanders blijven hier gewoon de baas. Ze zijn alleen de baas van een land dat er net even anders uit ziet.

O ja, nog snel even waar Alleen maar stoute kinderen over gaat. Sammie en Daantje zijn twee stoute jongetjes die zich willen verkleden als Piet. In het huis van Daantje pakken ze rode, blauwe, groene, gele, witte en zwarte verf om zich te schminken. Ze smeren de verf niet alleen op hun gezicht, maar ook op de rest van het huis. Hoe zal dat aflopen als Daantjes moeder de verwoeste woonkamer binnenkomt?

En dan ga ik nu verder met het schrijven van mijn volgende roman voor grote mensen. Het zou zomaar kunnen dat daarin een seksscène voorkomt tussen een vrouw in een nikaab met een roze Victoria's Secret-tas in haar hand en een Brabantse immigrantenzoon die twijfelt of hij een Marokkaan is of toch een Hollander. Ik vind dat grappig.

Alleen maar stoute kinderen, Robert Vuijsje. Uitgeverij Leopold, 13,99 euro.

Twist

Robert Vuijsje: 'Een van de wetten die mij werden geleerd tijdens de spoedcursus kinderboeken schrijven: aan het eind van het verhaal moet een zogeheten twist zitten. Een kleine verrassing. Behalve de twee stoute hoofdrolspelertjes zijn alle Pieten in het hele boek zwart. Tot aan de laatste pagina. Toen ik het boek voor het eerst voorlas aan mijn eigen kinderen, merkten ze de twist gelukkig meteen op.

Even een rondje misverstanden:

•'Ze willen ons hele feest afpakken.' Zelfs de grootste Black Panther-Kill Whitey-achtige zwarte Nederlander heb ik nooit iets horen zeggen over het feest afschaffen. Het gaat om de aanpassing van één detail.

•'Ik word weggezet als een racist omdat ik altijd Sinterklaas heb gevierd.' Niet Zwarte Piet was racistisch bedoeld, ik ben ervan overtuigd dat bijna niemand die gedachte erbij had. Wat wel racistisch is, en veruit het onthullendst: de Hollandse reacties op de aanmerkingen op hun Zwarte Piet. Dat er niets racistisch mee werd bedoeld, betekent overigens niet dat het niet als zodanig kon worden ervaren door zwarte Nederlanders.

•'En straks mag het paard van Sinterklaas niet meer wit zijn en de smurfen niet meer blauw.' En: vul hier nog honderd ludieke voorbeelden in. Voor het paard, de smurfen en de honderd andere voorbeelden geldt: zij zijn niet naar ons land gekomen als gevolg van de Nederlandse slavernij vanuit Afrika.

•'Ik heb een Surinaamse vriend en die vindt het helemaal niet erg.' Ik vermoed dat ik meer Surinaamse vrienden heb en allemaal verzekeren ze me: een grote meerderheid van ons wil een Piet die niet zwart is.

•'Het is alleen Amsterdams, in de rest van Nederland bestaat het probleem niet.' Vrijwel alle media zitten in Amsterdam, dat is iets anders dan dat de aversie buiten die stad niet bestaat. Zwarte Nederlanders wonen door het hele land.

•'Een minderheid verpest het feest nu voor de meerderheid.' Grofweg zijn er een half miljoen Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders. En zestien miljoen Nederlanders met een andere afkomst. Zwarte Nederlanders zijn per definitie een minderheid. Dat de meerderheid in absolute aantallen uit meer Nederlanders bestaat, betekent niet dat ze om die reden automatisch gelijk hebben.

•'Syrië is veel erger.' Dat klopt. Ebola, Gaza en Oekraïne zijn ook erger. Maar wij leven in Nederland en hier kunnen we nu iets aan veranderen.

•'Het zou een kinderfeest moeten zijn.' Dat klopt. Voor alle Nederlandse kinderen. En dat is het nu niet.

•'Op straat word ik ook wel eens uitgemaakt voor kaaskop en daar zeur ik toch ook niet over?' Voor kaaskop worden uitgemaakt is niet een jaarlijks nationaal kinderfeest waar geen Nederlander onderuit kan. Ook heeft het een andere historische betekenis dan zwart geschminkte mensen die de knecht spelen van een blanke man met een witte baard.

•'Ik heb het uitgezocht en de Sinterklaastraditie komt uit Spanje / Duitsland / Timboektoe en het heeft niets te maken met slavernij of mensen met een zwarte huidskleur.' De ontstaansgeschiedenis is niet relevant. Het enige relevante punt: honderdduizenden zwarte Nederlanders krijgen een onprettig gevoel bij zwart geschminkte mensen die de knecht spelen.

•'Straks komen ze met nog meer onzin aanzetten die ze willen veranderen.' Dat er Surinaamse/Antilliaanse/Marokkaanse Nederlanders bestaan die de hele dag bezig zijn met subsidie aanvragen en racisme! roepen, betekent niet dat Zwarte Piet niet smakeloos en niet meer van deze tijd is.

•'Moeten we dan ook maar meteen de shariawetgeving invoeren en cartoons over Allah verbieden?' Nee, natuurlijk niet.

•'Door zo te zeuren over Zwarte Piet zorgen zwarte Nederlanders alleen maar voor meer racisme.' Het racisme was er al. Zwarte Piet heeft er slechts voor gezorgd dat het werd onthuld.

•'Wat hebben die anti-Zwarte Pietbetogers nu bereikt? Alleen maar negativitieit en polarisatie. Ze hebben de kans gemist om het diplomatiek aan te pakken.' Het alternatief was geweest: zouden jullie misschien alsjeblieft ooit in een verre toekomst een heel klein beetje rekening kunnen houden met dat wij dit niet zo leuk vinden? Een probleem oplossen kan niet zonder harde woorden.

•'Maar er is toch geen probleem, het is een onschuldig kinderfeest, waar gaat het nou helemaal over?' In een relatie zegt de ene partner tegen de andere: ik vind het kwetsend wat je doet, kun je ermee ophouden? De andere antwoordt: ik beslis nu voor jou dat het niet kwetsend is en ik ga er gewoon mee door. Volgens mij betekent dit meestal dat er een probleem bestaat binnen de relatie.

•'Waarom blijven ze zo doorzeuren over die slavernij van ze? Daar heeft Zwarte Piet niets mee te maken.' Ik weet dat het op het vaste repertoire staat. Elke keer dat een zwarte Nederlander tegen mij begon over hun slavernijgeschiedenis die op school niet wordt onderwezen en die Tweede Wereldoorlog van ons wel, dacht ik: daar gaan we weer. En ik dacht: waarom altijd zo fel over Joden? Ik vrees dat Zwarte Piet duidelijk maakte: zwarte Nederlanders hebben wel degelijk een punt met hun gezeur over het ontbreken van de slavernijgeschiedenis op scholen. Gebrek aan historische kennis heeft het voor witte Nederlanders gereduceerd tot een soort folklore: gekke zwartjes die weer komen drammen over hun slavernij.

•'Ze moeten niet zo zeuren. Surinamers, Antillianen en ook Marokkanen zijn zelf de grootste racisten.' Dat zou zomaar waar kunnen zijn. Alleen heeft hun racisme niet dezelfde impact. Ze hebben geen machtspositie. Als Surinamers roepen dat ze voortaan de HEMA of Albert Heijn boycotten, wordt daar om gelachen. Wanneer Hollanders het aankondigen, raken de winkelketens in paniek.

•'Ja maar dit is een traditie van de Nederlander en die moeten we behouden.' We zijn terug bij af. Hoe graag veel Nederlanders ook willen dat de term 'de Nederlander' dezelfde betekenis heeft als vijftig jaar geleden, in 2014 is de Nederlander iemand anders geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden