'Zwarte films' halen de Nederlandse bioscoop zelden

De derde editie van het Da Bounce Film Festival opent vrijdag met het omstreden meesterwerk The Birth of a Nation. Deze film is vanaf 23 februari in de Nederlandse bioscoop te zien - een uitzondering, want de meeste Afro-Amerikaanse halen onze bioscopen niet.

Nate Parker in The Birth of a Nation.

Vanaf het moment dat hij over The Birth of a Nation hoorde, wilde festivaldirecteur Reguillo Wijngaarde (47) de film op het programma van zijn Da Bounce Urban Film Festival.

Maar welke festivaldirecteur wilde dat toen niet? De film won bij zijn wereldpremière tijdens het Amerikaanse Sundance Festival, in januari 2016, zowel de publieks- als de juryprijs. Meteen werd de film getipt als Oscarkandidaat.

Voor Wijngaarde doet The Birth of a Nation precies wat hij beoogt met het Da Bounce Urban Film Festival (gespecialiseerd in films met een Afro-Amerikaanse, Afro-Caraïbische of Afro-Europese insteek): verhalen laten zien die anders onzichtbaar waren gebleven.

The Birth of a Nation gaat over de Amerikaan Nat Turner, die in 1831 in Virginia een slavenopstand leidde. Het is een verhaal waarmee acteur, scenarist en regisseur Nate Parker jaren moest leuren voordat hij het kon verfilmen. In de film laat hij zien hoe Turner, een slaaf die als predikant langs slavenplantages reist, geconfronteerd wordt met zo veel mishandelingen dat hij niet langer kan wegkijken en met veel bloedvergieten terugslaat. Subtiel is de film niet - Parker is kwistig met muziek en symboliek - maar hij stelt intrigerende en actuele vragen over bijvoorbeeld geweld.

The Birth of a Nation kwam deze zomer in opspraak door een oude verkrachtingszaak rond regisseur Parker (zie kader). Maar daarvoor werd de film omarmd, twee jaar nadat de hashtag #oscarsowhite pijnlijk duidelijk had gemaakt hoe weinig divers het talent was op het Oscarpodium. Inmiddels maakt The Birth of a Nation deel uit van een stroom van interessante films met een Afro-Amerikaanse regisseur en/of cast: ook al getipt voor een Oscar worden Moonlight (over twee homoseksuele jongens), Loving (over een interraciale relatie in het Virginia van de jaren vijftig), Hidden Figures (over drie vrouwelijke Afro-Amerikaanse NASA-wetenschappers) en het door Denzel Washington geregisseerde drama Fences.

25 films

Het Da Bounce Urban Film Festival vertoont komend weekend 25 films met Afro-Amerikaanse, Afro-Caraïbische of Afro-Europese roots in de Westergasfabriek in Amsterdam. Naast films zijn er interviews, discussies, optredens en feesten. Speciale aandacht is er voor diversiteit, feminisme, racisme en de acceptatie van lgbt (lesbian, gay, bisexual, transgender).

Betekent dit een kentering? Worden Afro-Amerikaanse verhalen in de bioscoop vanzelfsprekender? Volgens Wijngaarde is de kwaliteit en de hoeveelheid van wat ook wel 'zwarte films' wordt genoemd de afgelopen jaren gestegen. Maar hij maakt een belangrijke kanttekening: die films halen de Nederlandse bioscoop zelden. Waar in de jaren tachtig Eddie Murphy nog gold als publiekstrekker, zie je nu hooguit af en toe een komedie met Kevin Hart. 'De afgelopen drie jaar valt welgeteld 1 procent van de bioscoopfilms in de categorie 'urban films'. Sinds 2000 heb ik het aantal niet zien toenemen.'

Het Da Bounce Film Festival wil laten zien wat de bioscoopganger mist. Een documentaire over The Black Panthers bijvoorbeeld, of Miles Ahead, een biografische film over Miles Davis. Of een platte komedie over Madea, een in Amerika beroemd typetje van komiek Tyler Perry. Dat laatste is - dat geeft Wijngaarde ook toe - niet per se de verfijndste cinema. Maar Perry is volgens financieel tijdschrift Forbes wel de best betaalde man in Hollywood. 'Hij maakt zo'n vier films per jaar die steevast in de Amerikaanse topvijf van best bezochte films terechtkomen.' Ook in Nederland is er een grote groep fans; de speciale voorpremière van Boo! A Madea Halloween was een week voor de vertoning al uitverkocht.

Waarom brengen Nederlandse distributeurs die films niet uit? Wijngaarde snapt het ook niet. Commercieel geloven ze er blijkbaar niet in. 'Ze denken dat ze alleen interessant zijn voor een zwart publiek. Dat gesprek wil ik wel eens aan gaan.'

Tijdens Da Bounce worden dit jaar voor het eerst een netwerkborrel en een talkshow over diversiteit georganiseerd om de Nederlandse filmindustrie te koppelen aan makers die ze anders misschien niet zo snel zouden tegenkomen. 'We willen zichtbaar maken wat ze anders zouden missen.'

Da Bounce Urban Film Festival, Amsterdam; 4 t/m 6/11 (buff.nl).

Controverse

Aan hoofdrolspeler en regisseur Nate Parker kleeft een verkrachtingszaak.

The Birth of a Nation gold als een van de gedoodverfde Oscarkandidaten, totdat afgelopen zomer een verkrachtingszaak uit 1999 aan het licht kwam. Hoofdrolspeler en regisseur Nate Parker zou samen met zijn tegenspeler en co-scenarist Jean Celestin in hun studietijd seks hebben gehad met een dronken medestudent. Dat wilde ze zelf, volgens de mannen; de vrouw claimde bewusteloos te zijn. Celestin werd veroordeeld, maar later vrijgesproken omdat de vrouw in hoger beroep niet meer wilde getuigen. Later kwam ook nog aan het licht dat zij zelfmoord had gepleegd en vaktijdschrift Variety publiceerde een hartverscheurende brief van haar zus. Die wees erop dat Parker en Celestin in The Birth of a Nation een verkrachtingsscène verzonnen om hun hoofdpersoon extra motivatie te geven om in opstand te komen tegen de slaveneigenaren. 'Ik vind het griezelig en pervers dat (...) Parker zichzelf neerzet als een held die die verkrachting wreekt.'

Volgens een reconstructie in The Hollywood Reporter huurde Fox Searchlight een batterij aan prexperts om Parker te helpen - zelfs Oprah Winfrey - maar Parker negeerde hun adviezen en maakte het pr-debacle daarmee compleet.

Voor festivaldirecteur Reguillo Wijngaarde was de ophef geen reden de openingsfilm te heroverwegen, omdat het verhaal te belangwekkend is. 'Aan de kern van de film doet het niets af.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden