Voorlopers Details in de beeldende kunst

Zwart kant: ‘De geklede versie van een striptease’

Portret van Doña Antonia Zárate, c.1805 geschilderd door Francisco José de Goya y Lucientes (1746-1828). Foto National Gallery of Ireland

Kleren vertellen altijd iets – bewust of onbewust geef je ermee bloot uit welke klasse en cultuur je komt, of je benaderbaar bent of gereserveerd, formele verhoudingen verwacht of spontane, je aanpast of juist wil afwijken. Kleren doen het meeste werk, er is maar een fractie van een seconde nodig, voor je je mond open doet oordelen mensen al. Met kant ligt dat wat complexer. Weinig details in de mode zijn zo dubbelzinnig als kant. Dat komt doordat het evenzeer bedekt als onthult. Het kan kuis zijn (het gezicht bedekken in religieuze context of bij trouwen en rouwen) en sensueel, chic en trashy. Door een deel van de huid te bedekken, benadrukt kant ook wat er tussendoor zichtbaar is. Vanwege die eigenschap noemde een historicus kant ‘de geklede versie van een striptease’.

Nog een tegenstelling: klasse. In de Renaissance was kant even luxe als een sieraad maar eind de 18de eeuw flirtte de Spaanse elite juist met de zigeunerklasse door zwart kant te dragen. Wel een chique versie natuurlijk, gemaakt in Chantilly of Vlaanderen. Zwart benadrukt de witte huid, en witte huid was een deugd. Zwart kant heeft vooral de functie om aandacht te vestigen op de kleur van de huid.

Berthe Morissot gescilderd door Edouard Manet, 1874. Foto Palais des Beaux Arts de Lille

Maxine Waters, 80-jarige Democratisch afgevaardigde van Californië in het Amerikaanse Congres, is koningin in het doorbreken van ondoorzichtigheden. Ze had haar moment vorig jaar toen ze in een debat over de financiële banden van het Witte Huis met Rusland consequent haar spreekrecht herriep wanneer minister van Financiën Steven Mnuchin niet antwoordde op haar vraag, met de herhaalde woorden Reclaiming My Time’. Als een mantra. Maxine Waters werd een symbool van iedereen die weleens met inefficiëntie en misleidende tegenwerking te maken heeft gekregen. Ze heeft de bravoure en het zelfvertrouwen van een vrouw die zich bevrijd heeft van iedere behaagdrang, een explosie van autonomie waar de meeste jonge vrouwen alleen maar van dromen, en werd een instant heldin. Enkele maanden later kreeg ze een Lifetime Achievement Award bij het Glamour Vrouw van het Jaar Gala. Bij beide gelegenheden droeg ze zwart kant. Een nieuwe, originele manier van dragen van het historische materiaal; eigent ze zich de symboliek toe die het altijd had, om de huid te benadrukken? Zeker is dat ze er haar vrouwelijkheid mee benadrukt, en dat past haar missie om zonder inhouden of aanpassen haar plek op te eisen als zwarte vrouw in de hoogste politieke kringen. 

John Bagnold Burgess, The Trysting Place, 1877. Foto Laing Art Gallery

Cathérine Bégon draagt het anders; haar sluier-cape van zwart kant hoort bij een  Venetiaans carnavalskostuum. Doña Antonia Zárate, geportretteerd door Goya in 1805, draagt een zwarte sluier die een beetje doet denken aan de religieuze Spaanse mantilla, die nog altijd door vrouwen gedragen wordt in Spanje bij processies. En Berthe Morisot, impressionist en muze, draagt het uit rouw in een van de portretten die haar zwager Édouard Manet van haar maakte, en waarmee hij ook eer betoonde aan het werk van Goya.

John Bagnold Burgess schilderde Spaanse vrouwen om hun schoonheid, de zigeunerachtige sensualiteit. Seks, ritueel, formaliteit, feest  het zwarte kant kan worden toegeëigend door de vrouw zoals ze wil. Maxine Waters ‘reclaimde’ haar tijd én het imago van de sterke, onverschrokken vrouw ermee. 

Op 24/8 geeft Wieteke van Zeil een workshop over De kunst van opmerkzaamheid in het Catharijneconvent in Utrecht. Zie: volkskrant.nl/inclusief. 

Portret van Catherine Bégon, echgenote van Joseph Bouër. Foto Collectie Rijksmuseum
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.